صبر

صبر

صبر مسئله ای الهی، اخلاقی و انسانی است که اکثریت مردم به آن عقیده دارند. شکیبایی عامل تقویت روح و روان، حافظ دین انسان، نگاهبان بى میل شدن آدمی به خدای رحمان و سبب نیفتادن انسان در دام شیطان و در دریافت پاداش الاهی دارای تاثیرات فراوان است.

آثار بردباری: شکیبایی کن، خدا مزد نيكوكاران را تباه نسازد.[۱] صبر به همراه نماز، سبب بهره مندی از یاری خداست؛ زيرا خدا با شكيبايان است.[۲] صبر عامل اصلی هر پیروزی است؛ زیرا حضرت ایوب (ع) از بهترین صابران است.[۳] حضرت یعقوب (ع) با صبوری، از خدا یاری ‌طلبید.[۴] حضرت خضر (ع) بسیار شکیبا ورزید که خدا او را بنده برگزیده خود خطاب کرد.[۵]

ماه‌های صبور: ماه محرم و صفر از ماه‌های صبوری آل الله است. شخصیت و سیره امام مجتبی (ع) و حضرت زینب (س)، در شکیبایی ورزیدن، ناشناخته مانده است. هر چند در کتاب‌هایی از فضایل آنان بیان شده‌است.[۶] البته امام مجتبی (ع)، عدل قرآن و کسی است كه پیامبر (ص) او را برای مباهله حاضر نمود و فرمود: حسن پسر من است. هر كس او را دوست دارد مرا دوست دارد.[۷] امام مجتبی (ع) تربیت‌شده مدرسه توحید، پرورش‌یافته خانه وحی و در اخلاق پسندیده نمونه است. به سبب اخلاق كریمه‌اش، همگان او را می‌ستودند؛ ادب، حِلم، فصاحت، صداقت، سخاوت، شجاعت، تقوا، عبادت، زهد، تواضع و … در او جمع و خلق‌وخوی محمّدی در او ظاهر بود.[۸] مانند جدّش (ص) نمونه بارز رحمت الهی بود. دل‌های ناامید را پر از امید می‌كرد. امام (ع) از زمامداری، برای حفظ مصلحت اسلام چشم‌پوشید و می‌فرمود: هر كس دنیا را شناخت، به آن بی‌میل است.[۹] امام (ع) به‌تمام‌معنا نمونه كامل خلق نیكوی پیامبر (ص) بود.[۱۰] این بود قطره‌ای از فضایل امام مجتبی (ع) البته بیش از آن است كه بتوان بیان كرد: هر شرح بی‌نهایت، كز وصف یار گوییم // حرفی است از هزاران، كاندر عبارت آید.[۱۱]
[۱] واصبِروا فَاِنَّ اللهُ لایُضِیعُ اَجرَ المُحسنِینَ؛ شکیبایی کن که خداوند پاداش محسنین را ضایع نخواهد کرد.آیه ۱۱۵ سوره هود.[۲] يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ؛ اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از شكيبايى و نماز مدد جوييد كه خدا با شكيبايان است. آیه ۱۵۳سوره بقره.[۳] وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ ۗ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا ۚ نِعْمَ الْعَبْدُ ۖ إِنَّهُ أَوَّابٌ؛ دسته‌اى از چوبهاى باريك به دست گير و با آن بزن و سوگند خويش را مشكن. او را بنده‌اى صابر يافتيم. او كه همواره روى به درگاه ما داشت چه نيكو بنده‌اى بود. ...اِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِراً نِعْمَ الْعَبْدُ اِنَّهُ اَوَّابٌ؛ ما ایوب را شکیبا یافتیم، چه بنده خوبى که بسیار بازگشت کننده به سوى خدا بود. آیه ۴۴ سوره ص.[۴] وَجَاءُوا عَلَىٰ قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ ۚ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا ۖ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ ۖ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ؛ جامه‌اش را كه به خون دروغين آغشته بود آوردند. گفت: نفس شما، كارى را در نظرتان بياراسته است. اكنون براى من صبر جميل بهتر است و خداست كه در اين باره از او يارى بايد خواست. آیه ۱۸ سوره یوسف.[۵] به حضرت موسی می گوید:تو نمی توانی با من شکیبایی کنی. آیه های ۶۷،۶۸ و ۶۹ سوره کهف: سوره کهف ۶۷ قَالَ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِىَ صَبْرًۭا گفت: «تو هرگز نمی‌توانی با من شکیبایی کنی. سوره کهف ۶۸ وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَىٰ مَا لَمْ تُحِطْ بِهِۦ خُبْرًۭا و چگونه می‌توانی در برابر چیزی که از رموزش آگاه نیستی شکیبا باشی؟ سوره کهف ۶۹ قَالَ سَتَجِدُنِىٓ إِن شَآءَ ٱللَّهُ صَابِرًۭا وَلَآ أَعْصِى لَكَ أَمْرًۭا (موسی) گفت: «به خواست خدا مرا شکیبا خواهی یافت؛ و در هیچ کاری مخالفت فرمان تو نخواهم کرد. سوره احقاف، آیه ۳۵ اشاره دارد به صبر وشکیبایی که در وجود پیامبران اولواالعظم است. شاید همین ویژگی باعث موفقیت این پیامبران در رهنمون کردن عده ی بیشتری شده است: سوره احقاف ۳۵ فاصْبِر کَمَا صَبَرَ اُولُوا العَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَاَنَّهُمْ یَومَ یَرَوْنَ مَا یُوعَدُونَ لَم یَلْبَثُوا اِلاّ سَاعَةً مِنْ نَهَار... (اى پیامبر) صبر کن، آن گونه که پیامران «اولواالعزم» صبر کردندو براى (عذاب) آنان شتاب مکن! هنگامى که وعده هاى (عذاب) را که به آنها داده شده، مشاهده کنند، (احساس مى کنند که) گویى فقط ساعتى از یک روز (در دنیا) توقف داشتند. در قرآن سوره آل عمران آیه۲۰۰ نگاهی کلّی دارد و همه ی صبر کنندگان را شامل میشود و به صبر و شکیبایی در برابر هوس ها مشکلات دعوت می کند. سوره آل عمران ۲۰۰ یَا ایُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صَابِرُوا وَ رَابِطوا وَ اتَّقُواللّهَ لَعَلَّکُم تُفْلِحُونَ اى کسانى که ایمان آورده اید! (در برابر مشکلات و مصیبت ها و هوس هاى سرکش) استقامت کنید! و در برابر دشمنان پایدار باشید و از مرزهاى خود مراقبت نمائید و از خدا بپرهیزید، شاید رستگار شوید. سوره رعد، آیه ۲۴ به انسان ها،استقبال گرم فرشتگان الهی از صبوران  را بشارت میدهد.همانا که شکیبایی از صفات پسندیده پروردگار است. سوره رعد ۲۴سَلامٌ عَلَیْکُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ  (فرشتگان در قیامت به آنان مى گویند:) سلام بر شما به خاطر صبر و استقامتتان، چه نیکوست عاقبت آن (سراى جاویدان) سوره بقره ۱۵۵وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَىْء مِنَ الْخَوفِ وَالجُوعِ وَ نَقْص مِنَ الاَْمْوَالِ وَ الاَنْفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرینَ قطعاً همه شما (امت محمّد) را با چیزهایى از ترس، گرسنگى، و خسارت اموال و جانها و میوه ها، آزمایش مى کنیم، به استقامت کنندگان (در برابر آزمایش ها) بشارت (پیروزى و پاداش بزرگ) ده. کتاب تفسیر نمونه ،ایة الله مکارم شیرازی، ج چهارم.[۶] كتبی نظیر صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ترمذی و ... . اینك با اختصار، ترجمه قسمت‌هایی از كتاب «اهل البیت» [عنِ الصّادِقِ عَلَیْهِ السَّلامُ قالَ: شِیعَتُنا خُلِقُوا مِنْ فاضِلِ طِینِتِنا وَ عُجِنُوا بِماءِ وَلایَتِنا یَحْزَنُونَ لِحُزْنِنا و یَفْرَحُونَ لِفَرَحِنا؛ شیعیان ما از بقیه خمیرمایه اولیه آفرینش ما آفریده شده اند. ولایت ما در سرشت آنان عجین گشته و آنان با خوشی ما خوشحال و با ناراحتی ما ناراحتند. شجره طوبی، ج۱، ص۳. عبدالسلام ابن صالح هروي مي‌گويد: از امام رضا (ع) شنيدم فرمودند: «رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً (عَبْداً) أَحْيَا أَمَرَنَا» خدا رحمت كند كسي را كه امر ما را زنده كند. میزان الحکمة، ج ۸، ح ۱۳۷۹۷ و اهل بيت در قرآن و حديث، محمدی ری‌شهری، محمد، جلد اول، صفحه ۵۳۵. عبدالسلام بن صالح مشهور به خواجه اباصلت هِرَوی (۱۶۰-۲۳۶ق) از اصحاب امام رضا (ع). كتبی نظیر صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ترمذی، سنن ابن ماجه، طبقات ابن سعد، سنن ابی داود، خصایص نسایی، جامع الصّغیر، مصابیح السّنّة، اسعاف الرّاغبین، نورالأبصار، تذكرة الخواص، الاتحاف، كفایة الطّالب، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، مرآة الجنان، ملتقی الأصفیاء، نظم درالسمطین، فراید السّمطین، سیرة حلبیه، اسد الغابة، الاستیعاب، الاصابة، تاریخ الخلفاء، الفصول المهمّة. اهل البیت، توفیق ابو عَلم، صفحات ۴۱۵- ۲۶۳.]، تألیف «توفیق ابوعلم» [از علمای معاصر و دانشمندان مطّلع و معروف اهل سنت مصر، رئیس مجلس اداره مسجد «السیدة نفیسه»، وكیل «وزارة العدل»] از تألیفات اهل سنّت در ۱۳۹۰ ه.ق در مصر است.[۷] آن حضرت (ع)، از اصحاب «كساء»، عدل قرآن و نیز یكی از چهارنفری است كه پیامبر (ص) او را برای مباهله حاضر نمود و فرمود: حسن و حسین پسران من هستند. [۳] هر كس اینان را دوست دارد مرا دوست داشته است. اسامة بن زید» روایت كرده كه پیامبر (ص) فرمود: این دو (حسن و حسین)، پسران من و پسران دخترم هستند. خدایا! من آن‌ها را دوست دارم؛ پس آن‌ها را دوست بدار و هر كه آن‌ها را دوست می‌دارد، دوست بدار. از «زید بن ارقم» روایت‌شده است كه پیامبر (ص) فرمود: مَنْ اَحبَّ هوُلاءِ فَقَدْ اَحَبَّنی، وَ مَنْ اَبْغَضَ هؤُلاءِ فَقَدْ اَبْغَضَنی. كشف الغمة، ج ۲، ص ۱۴۹.«عایشه» نقل كرده كه: اِنَّ النَّبِی (ص) كانَ یأخُذُ حَسَناً فَیضُمْهُ اِلَیهِ ثُمَّ یقُولُ: اللّهُمَّ إنَّ هذا ابْنی وَ اَنَا اُحِبُّهُ فَاَحِبَّهُ وَ اَحِبَّ مَنْ یحِبُّه. پیامبر (ص) حسن را به خود می‌چسباند و می‌فرمود: خدایا به‌درستی كه این پسرم است. من او را دوست دارم، پس تو او و دوستدار او را دوست بدار. هر كس اینان (علی، فاطمه، حسن و حسین) را دوست دارد مرا دوست داشته و هر كس این‌ها را دشمن بدارد مرا دشمن داشته است. «عایشه» نقل كرده كه: اِنَّ النَّبِی (ص) كانَ یأخُذُ حَسَناً فَیضُمْهُ اِلَیهِ ثُمَّ یقُولُ: اللّهُمَّ إنَّ هذا ابْنی وَ اَنَا اُحِبُّهُ فَاَحِبَّهُ وَ اَحِبَّ مَنْ یحِبُّه. «انس بن مالك» می‌گوید: حسن (ع) بر پیامبر (ص) وارد شد. خواستم او را از پیامبر (ص) دور سازم كه پیامبر (ص) فرمود: «وای بر تو‌ای انس! پسرم و ثمره زندگی‌ام را واگذار. هر كه او را اذیت كند، مرا اذیت كرده؛ و هر كه مرا اذیت كند، خدا را اذیت كرده است.»[۸] چند نمونه از اخلاق آن حضرت (ع): امام مجتبی (ع) عابدترین و زاهدترین و فاضل‌ترین مردم بود. هنگام وضو بدنش به لرزه می‌افتاد، رنگش زرد می‌شد. هیچ‌گاه ذكر خدا را ترك نمی‌كرد. پارسا و بردبار بود. از خدا خوف داشت و می‌فرمود: چون در صور دميده شود، هيچ خویشاوندی‌ای ميانشان نماند و هيچ از حال يكديگر نپرسند. كسى جز به اذن او، شفاعت نكند. رحمت خدا همه‌چیز را در برمی‌گیرد. پس ای برادر عرب، چگونه می‌توان خلاصی یافت. مردی مناجات و گریه حضرت (ع) را شنید؛ عرض كرد: آیا از عذاب خدا می‌ترسی در حالی كه وسایل نجات در نزد شماست؟ پسر پیامبری و از شفاعتشان برخورداری و رحمت خدا هم عامّ است و به هر چیزی احاطه دارد. امام (ع) فرمود: اما این‌که من پسر پیامبرم، خدا می‌فرماید: فَاِذا نُفِخَ فِی الصُّورِ فَلا اَنْسابَ بَینَهُمْ. سوره مؤمنون، آیه ۱۰۱؛ آن هنگام كه در صوراسرافیل دمیده شود، بین آن‌ها قرابتی باقی نماند. اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۖ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ. اللّه خدايى است كه هيچ خدايى جز او نيست. زنده و پاينده است. نه خواب سبك او را فرامی‌گیرد و نه خواب‌سنگین. از آنِ اوست هر چه در آسمان‌ها و زمين است. چه كسى جز به اذن او، در نزد او شفاعت كند؟ آنچه را كه پيش رو و آنچه را كه پشت سرشان است مى‌داند و به علم او جز آنچه خود خواهد، احاطه نتوانند يافت. كرسى او آسمان‌ها و زمين را در بردارد. نگهدارى آن‌ها، بر او دشوار نيست. او بلندپايه و بزرگ است. سوره بقره، آیه ۲۵۵؛ چه كسی جز به اجازه خدا شفاعت می‌كند. وَ اكْتُبْ لَنَا فِي هَٰذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ ۚ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ ۖ وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ۚ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ؛ براى ما در دنيا و آخرت نيكى بنويس. ما به سوى تو بازگشته‌ايم گفت: عذاب خود را به هر كس كه بخواهم مى‌رسانم و رحمت من همه‌چیز را در برمی‌گیرد. آن را براى كسانى كه پرهيزگارى مى‌كنند و زكات مى‌دهند و به آيات ما ايمان مى‌آورند مقرر خواهم داشت. اعراف، ۱۵۶؛ پس رحمت خویش را به‌زودی برای پرهیزكاران قرار می‌دهیم. پس چگونه می‌توان خلاصی یافت، ای برادر عرب.[۹] با تداعی مرگ در ذهن می‌گریست. دل‌های ناامید را پر از امید و رحمت می‌كرد. به دیدار ضعیفان می‌رفت. بیماران را عیادت می‌كرد.درشییع‌جنازه‌ها شركت و دعوت مسلمانان را اجابت می‌كرد. با فقیران هم‌نشین و بدی را با نیكی پاسخ می‌داد. به آخرت توجّه داشت و می‌فرمود: هر كس خدا را بشناسد، او را دوست دارد و هر كس دنیا را شناخت، به آن بی‌میل خواهد شد. مَنْ عَرَفَ اللهُ اَحَبَّهُ، وَ مَنْ عَرَفَ الدُّنْیا زَهَّدَ فیها، وَ الْمُؤْمِنُ لایلْهُو حَتّی یغْفُلَ، اِذا تَفَكَّرَ حَزَنَ؛ هر كس خدا را بشناسد، او را دوست خواهد داشت و هر كس دنیا را شناخت، به آن بی‌میل و رغبت خواهد شد و مؤمن، لهو و لعب نمی‌کند تا [از قیامت] غافل نشود و چنان‌که تفكر كند، غمگین می‌شود. امام (ع) از زمامداری، به خاطر حفظ مصلحت اسلام چشم‌پوشی كرد. هرگاه امام، مرگ و جایگاه انسان را در ذهن تداعی می‌كرد، می‌گریست و نیز وقتی‌که ثعب و نشور و گذشتن از صراط را به خاطر می‌آورد، گریه می‌كرد؛ و زمانی كه عَرْضِ بر خدا را در موقف حساب متذكّر می‌شد، در میان ناله و صیحه‌ای كه داشت، بی‌هوش می‌شد. اهل البیت، توفیق ابو عَلم، ص ۲۹۶.[۱۰] امام (ع) به‌تمام‌معنا نمونه كامل خلق نیكوی پیامبر (ص) بود. غضب، او را به هیجان نمی‌آورد. امور شخصی ناخوشایند، او را تكان نمی‌داد. تحت تأثیر خشم، كاری انجام نمی‌داد. همواره عمل حضرت (ع) تداعی‌گر این دو آیه بود: وَ الْكاظِمینَ الْغَیظَ وَالْعافینَ عَنِ النّاسِ وَاللهُ یحِبُّ الْمُحْسِنینَ: آل‌عمران، ۱۳۴؛ و فرو برندگان خشم و در گذرندگان از مردم كه خداوند نیكوكاران را دوست دارد .وَلا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَلاَالسَیئَةُ، اِدْفَعْ بِالَّتی هِی اَحْسَنُ هر چه از دشمنان می‌دید، با صبر و گذشت، پاسخ می‌داد.سوره فصلت، آیه ۳۴؛ نیكی و بدی مساوی نیستند، تو بدی را به روشی كه نیكوتر است برطرف نما. «مروان حكم» از خبیث‌ترین دشمنان اهل‌بیت (ع) حلم و بردباری آن حضرت را به كوه تشبیه كرده بود. او مانند جدّش، در حلم و گذشت و عفو، نمونه جهانیان بود. تاریخ، از اخلاق او نوادری را حفظ كرده است و بر این دلالت دارد كه او در طلیعه اخلاقیون و بنیان‌گذاران ادب و اخلاق، در جهان اسلام قرار دارد.[۱۱]صَلَّی اللهُ عَلی جَدِّه وَ عَلی اَبیهِ وَ اُمِّهِ وَ عَلَیهِ وَ عَلی اَخیهِ وَ عَلَی الاَئِمَّةِ التِّسْعَةِ مِنْ ذُرِّیةِ الْحُسَینِ عَلَیهِمُ السّلامِ. آیت‌الله‌العظمی صافی گلپایگانی. ر ک به:رحلت.حكیمانه.کارگاه صبر.بهشت مدینه.تجلّی احسان.پیشوای صلح.امت و اخلاق انسانى.رحلت پیامبر (ص) و شهادت امام مجتبی (ع). منابع:.پیشوای صلح.خبرگزاری قرآنی ایران (ایكنا)..سایت آیت‌الله‌العظمی صافی گلپایگانی.

باکس شناور "همچنین ببنید"

مدافعان انقلاب

مدافعان انقلاب

راز شگفت و بزرگ قیام عاشورا، نه مشمول مرور زمان می‌شود، نه از جلوه و …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *