خانه / اسوه ها / امانت‌دارِ اسرارِالهی
امام باقر (ع)

امانت‌دارِ اسرارِالهی

مکتب اهل‌بیت (ع) را، امام باقر (ع) معرفی کرد. پیامبر (ص) در تجلیل از ایشان فرمود: ای جابر! تو به مردی از خاندان من می‌رسی که همنام من است. علم را می‌شکافد و توضیح می‌دهد.[۱] امام باقر (ع) فرزند امام سجاد (ع) و فاطمه دختر امام مجتبی (ع) در مدینه متولد و شهید شد.[۲] وی با تأسیس مراکز علمی متعدد و با تربیت شاگردانی برجسته، فقه آل محمد (ع) را آشکار و مکتب آنان را زنده کرد.[۳] امام صادق (ع) فرمود: پدرم با شاگردانی که تربیت کرد، اسلام زنده شد. اگر آنان نبودند، کسی از مکتب پیامبر (ص) بهره ای نمی یافت.[۴] جابر بن یزید جُعفی پس از ۱۸ سال کسب علم و آموختن ۷۰۰۰۰ حدیث از امام باقر (ع) هنگام وداع از ایشان تقاضای پندی می‌کند! امام باقر (ع) می‌فرماید: آیا بعد از ۱۸ سال کسب علم، بس نیست؟ جابر عرض می‌کند: آری! شما دریایی هستید که به قعر آن نمی‌توان رسید. امام باقر (ع) می‌فرماید: ای جابر! سلام مرا به پیروانم برسان و اعلام کن  کسی که خدا را اطاعت کند و ما را دوست بدارد، او دوست ماست.[۵] امام باقر (ع) با القاب متعدد، مانند امین؛ امانت‌دارِ اسرارِالهی و …، با تعلیم معارف دینی به انقلابی فرهنگی دست زد و علاوه بر آن دارای مزرعه هم بودند و ضمن این‌که از محصول زراعت خود، امرارمعاش می‌نمودند، به فقرا نیز کمک می‌کردند. امام باقر (ع) در هفتم ذیحجه به شهادت رسید.[۶]

[۱] جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید: از رسول خدا (ع) شنیدم فرمود:  ... اصول کافی، ج ۱، ص ۴۶۹.[۲] آن حضرت را باقر می خواندند چرا که علم را می شکافت و به اصل آن پی می برد و فروع علم را از آن استنباط می کرد و دامنه علوم را می شکافت و وسعت می داد. (لسان العرب) ابن حجر در صواعق می نویسد: «او را باقر می خواندند و این کلمه از«بقر الارض »اخذ شده است، یعنی آنکه زمین را می شکافد و مکنونات آن را آشکار می کند. زیرا او نیز گنجینه های نهانی معارف و حقایق احکام و حکمتها و لطایف را که جز از دید کوته نظران و ناپاکان پنهان نبود، آشکار می کرد. »از این رو درباره وی گفته می شد که آن حضرت شکافنده علم و جامع آن و نیز آشکار کننده و بالا برنده علم و دانش است. در تذکرة الخواص نیز آمده است: او را باقر لقب داده بودند زیرا در اثر سجده های فراوان، پیشانی اش شکاف برداشته بود. برخی هم گویند چون آن حضرت از دانش بسیار برخوردار بود او را باقر می خواندند. آنگاه به نقل سخن جوهری در صحاح می پردازد.او از ۲ طرف نَسَبش به هاشم می‌رسید و هم از دو طرف نسبش به امام علی (ع) می‌رسید و قبر شریفش مدینه، درقبرستان بقیع کنار قبر پدر بزرگوارش امام سجاد (ع) می‌باشد. امام صادق (ع) در بارة مقام مادر امام باقر (ع) فرموده است: «کانت صدیقه لم تدرک فی آل الحسن امرأهٌ مثلها» او ۱ صدیقة راستگو و راستکردار بود و در خاندان امام حسن (ع) بانویی مانند او یافت نمی‌شود. اقتباس از تتمه المنتهی، ص ۷۳ تا ۹۰ از تاریخ یعقوبی آدرس داده است. تَتمّةُ الْمُنْتَهی فی وَقایع اَیّام الْخُلَفاء کتابی تاریخی به زبان فارسی تألیف شیخ عباس قمی (متوفای ۱۳۵۹ق) الارشاد شیخ مفید، ترجمة حاج سیدهاشم رسولی محلاتی، انتشارات علمیه الاسلامیه، چاپ ۲، قطع وزیری، ص ۱۵۶ و اصول کافی، ج ۱، ص ۴۹۶.[۳] گرچه اساس تشیع در عصر رسول خدا (ص) پی‌ریزی شد ولی حکومت ننگین بنی‌امیه این اساس را درهم ریخت، امام باقر (ع) آن را نوسازی و پس از او فرزندش امام صادق (ع) با تشکیل حوزه علمیه ۴۰۰۰ شاگردی آن را به ثمر رسانید. وی مؤسس و بنیانگذار حوزه علمیه شیعه و نهضت فکری و انقلاب فرهنگی تشیع بود.[۴] شاگردانی مانند محمد بن مسلم، زراره بن اعین، ابوبصیر، برید بن معاویه. اختیار معرفة الرجال، شیخ طوسی، تصحیح حسن مصطفوی، ص ۱۳۶، حدیث ۲۱۹ و بهجه الآمال، ج ۴، ص ۶۹ به نقل از سیره ۱۴ معصوم، محمد محمدی اشتهاردی، ص ۴۶۳، نشر مطهر، ۱۳۷۸، قطع وزیری.[۵] ابوعبداللّه جابربن یزید بن حارث جعفی، از دانشمندان بلندپایه جهان اسلام و از نزدیک ترین یاران امام باقر (ع) است.به اعتراف تاریخ نگاران، علم و اندیشه های آن مرد بزرگ، نزد دانشمندان مسلمان قابل توجه بوده است. وی در کوفه شخصیتی مهم داشت و از منزلت اجتماعی ویژه ای برخوردار بود و به عنوان صاحب نظر در مسائل دینی، تاریخی، علم حدیث و حتی مسائل سیاسی شناخته می شد. جابر جعفی علاوه بر استفاده علمی از ائمه اطهار (ع) ، از شخصیتهای دانشمند دیگری نیز بهره ها برده و ذخایر علمی اندوخته است که از جمله آنها می توان از جابر بن عبداللّه انصاری، ابی طفیل عامر بن واثله، عمار الدهنی، سوید بن غَفله و طاووس بن کیسان، نام برد.همچنین او آموخته های علمی خود را به مدد برخی محدثان و راویان دیگر، به تشنگان معارف اهل بیت (ع) تقدیم کرده است که برخی از آنان عبارت اند از: حسن بن صالح بن حی، شعبة بن حجّاج، سفیان ثوری، سفیان بن عُیینه، شریک، ابراهیم بن عمر یمانی، حسن بن سری، هشام بن سالم، عمرو بن شمر، زکریا بن حر، محمد بن فرات، مرازم، مفضل بن عمر، العرزمی، عمر بن أبان و عبداللّه بن غالب.جابر جعفی، احیاگر فرهنگ اهل بیت (ع) و پاسدار ارزشهای الهی در حدود سالهای ۱۲۷ و ۱۲۸ ق درگذشت. وی از شخصیتهایی است که هفتاد هزار حدیث از امام باقر (ع) آموخت. وی همواره، هنگام نقل حدیث، سخنش را با این جمله آغاز می کرد: «وصیّ اوصیا و وارث علم انبیا محمد بن علی علیهماالسلام برای من حدیث گفت» او هیجده سال تمام، شاگرد فعّال و خصوصی حضرت باقر العلوم (ع) بود و پس از آن، هنگام وداع به امام عرض کرد: «باز هم روح دانش طلب و تشنه مرا با حدیثی دیگر سیراب سازید.» امام باقر (ع) فرمود: «ای جابر! بعد از هیجده سال هنوز به دنبال یادگیری از معارف ما هستی؟!» جابر عرض کرد: «مولای من! بله، من از دریای علم و فضیلت شما هرگز سیراب نمی شوم؛ چرا که شما اقیانوس بی پایان دانش هستید که هیچ گاه به عمق آن نتوان دست یافت. وقتی امام عشق و علاقه وی را بعد از آن همه تحصیل مشاهده کرد، باز هم ره توشه ای ماندگار به وی عنایت کرد و این جملات زیبا را در سینه جابر برای شیعیان خود در آینده به یادگار نهاد: «یا جَابرُ بَلِّغ شیعَتِی عَنِّی السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُمْ أنَّهُ لَا قَرابَةَ بَینَنَا وَ بَینَ اللّه ِ عَزَّوَجَلَّ وَ لَا یُتَقَرَّبُ اِلَیهِ إِلاّ بِالطَّاعَةِ لَهُ یَا جَابِرُ مَن أطَاعَ اللّه َ وَ أحَبَّنا فَهُوَ وَلیُّنا وَ مَنْ عَصَی اللّه َ لَم یَنفَعْهُ حُبُّنا؛ ای جابر! از جانب من به شیعیانم سلام برسان و به آنان اعلام کن که بین خانواده ما و خداوند، هیچ گونه خویشاوندی وجود ندارد و در پیشگاه خدا کسی مقرّب نمی شود مگر با اطاعت از دستورهای الهی. ای جابر! هر کس از خدا اطاعت کند و ما را هم دوست بدارد، او دوست حقیقی ماست؛ اما هر کسی خدا را نافرمانی کند، دوستی و محبت ما هرگز برای او سودی نخواهد داشت.»«یَا جابِر مَن هَذَا الَّذی سَألَ اللّه َ فَلَم یُعطِهِ أو تَوکّلَ عَلَیهِ فَلَم یَکفِهِ أو وَثِقَ بِهِ فَلَم یُنجِهِ؛ ای جابر! کیست که از خداوند متعال درخواست کند و خداوند به او عنایت نکرده باشد یا به او توکل کند و خداوند او را کفایت نکند یا به او اعتماد کند و خداوند او را رستگار نکند.» «یا جَابِر أَنْزِل الدُّنیا مِنکَ کَمَنزِلٍ نَزَلْتَهُ تُریدُ التَّحوُّلَ وَ هَلِ الدُّنیا ألّا دَابَّةٌ رَکِبْتَهَا فِی مَنامِکَ فاستَیقَظْتَ وَ أَنْتَ عَلَی فِرَاشِکَ غَیرَ رَاکِبٍ وَ لا أحَدٌ یَعبَأُ بِهَا أو کَثَوبٍ لَبِسْتَهُ أو کَجَاریَة وَطِئْتَهَا؛ ای جابر! دنیا را همانند خانه ای فرض کن که [هر لحظه[ می خواهی جا به جا شوی. و آیا دنیا غیر از مرکبی است که در خواب سوار آن شده ای و هنگام بیداری در بستر خود از آن مرکب، خبری نیست و کسی به آن اعتنا نمی کند و یا همانند لباسی [در نظر بگیر] که زمانی می پوشی [و آن گاه در می آوری] و یا همانند کنیزی که با او [یک لحظه[ آمیزش جنسی داری [که زودگذر است].» «یا جَابِرُ حُبُّنَا أهلَ البَیتِ نِظَامُ الدِّینِ وَجَعَلنَا اللّه ُ وَ اِیَّاکُم مِنَ «الَّذینَ یَخشَونَ رَبَّهُم بِالْغَیْبِ وَ هُم مِنَ السَّاعَةِ مُشفِقُون»» ای جابر! دوستی و محبت ما اهل بیت، دین و آیین را نظم می بخشد (و بدون رهبری ما، پیروان ادیان گمراه خواهند شد). خداوند ما و شما را از افرادی قرار دهد که از پروردگارشان در نهان می ترسند و از قیامت بیم دارند. مجله مبلغان تیر و مرداد ۱۳۸۷، شماره ۱۰۵ جابر از نزدیک ترین یاران امام باقر علیه السلام.سفینه البحار، ج ۲، ص ۱۴۲، بحار، ج ۷۸، ص۱۸۳.[۶] القاب امام باقر (ع) را تا ۱۷ لقب شمرده اند. از جمله امین و ... . در برخی روایات که مشخص نبوده است روایت از امام پنجم و یا ششم است، از لقب احدهما استفاده می کرده اند. دلائل الامامة، ص ۹۴؛ المناقب، ج ۴، ص ۲۱۱؛ الهدایةالکبری ، ص ۲۳۷؛تاریخ اهل البیت(ع)،ص ۱۳۱٫ر. ک: کلینی، الکافی، ج ۵، ص ۱۴۸، «بَابُ فَضْلِ التِّجَارَةِ وَ الْمُوَاظَبَةِ عَلَیْهَا»؛ ص ۲۶۰، «بَابُ فَضْلِ الزِّرَاعَةِ»، دارالکتب الاسلامیة، تهران، ۱۳۶۵ش. ائمه(ع) با آن‌که از توان مالی برخوردار بودند، اما در مخارج زندگی هیچ‌گاه دچار اسراف و تبذیر نمی‌شدند، حتی گاهی به حسب شرایط، کم‌تر از شئونات خود از متاع دنیا بهره می‌گرفتند، و از خوراک و پوشاک به حداقل اکتفا می­نموند؛ مانند حضرت علی(ع)، چنان­که خود می‌فرماید: «أَلَا وَ إِنَّ إِمَامَکُمْ قَدِ اکْتَفَى مِنْ دُنْیَاهُ بِطِمْرَیْهِ وَ مِنْ طُعْمِهِ بِقُرْصَیْه...»؛‏ آگاه باش امام شما از تمام دنیایش به دو جامه کهنه، و از خوراکش به دو قرص نان قناعت نموده است. شریف الرضى، محمد بن حسین،‏ نهج البلاغه (للصبحی صالح)، محقق، مصحح، فیض الإسلام،‏  ص ۴۱۷، هجرت‏، قم. امام باقر (ع) در هفتم ذی الحجه سال ۱۱۴ و به قولی در ربیع الاول سال ۱۱۴ به شهادت رسید. گفته شده که آن حضرت را حاکم مدینه ابراهیم بن ولید بن عبدالملک بن مروان به زهر شهید کرده است و به نظر می رسد اینکار به امر هشام بن عبدالملک (خلیفه وقت) صورت گرفته است. قبر مقدس آن حضرت به اتفاق همگی در بقیع، پهلوی پدرش امام سجاد علیه السلام و عم بزرگوار خود، امام حسن علیه السلام قرار دارد.دوران امامت امام محمد باقر علیه السلام از سال ۹۵ هجری -که سال درگذشت امام زین العابدین علیه السلام است- آغاز شد و تا سال ۱۱۴ هجری یعنی مدت ۱۹ سال و چند ماه ادامه داشت. به نقل از کتاب سوگنامه آل محمد صلی الله علیه و آله. منتهی الآمال. وقایع الایام، شیخ عباس قمی، ۷ ذی الحجه.

باکس شناور "همچنین ببنید"

پیروزی در دسترس

پیروزی آشکار

از چهار فضیلت برتر اخلاقی، شجاعت موردتوجه آیات و روایات است.[۱] امام علی (ع) آن …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *