تَوَسُّل

توسل

 آنچه موجب نزدیک شدن انسان و ارتباط باخدا می‌شود، فراوان است. از جمله این راه‌های ارتباطی، تَوَسُّل است[۱] که هم در آیات[۲] هم در زیارت‌نامه‌ها و دعاها تائید می‌شود. با تَوَسُّل اهل‌بیت (ع) را در پیش‌گاه خدا، شفیع قرار می‌دهیم[۳] که آنان راهنما ما هستند.[۴] بااینکه درهای رحمت خدا، همیشه گشوده است و می‌توان به‌طور مستقیم از خدا درخواست کمک نمود، اما شایسته است با تَوَسُّل، ساده‌تر و بهتر به سعادت حقیقی رسید. تَوَسُّل به اهل‌بیت (ع) و اولیاءالهی، اتصال به منبع روشنایی  و راه اتصال به کانون آرامش و امنیت خاطر است. پیوند با اهل‌بیت (ع) نزدیک شدن به دریای بیکران معرفت است. پیوند و پناه‌بردن به آنان، دو دستاورد بی‌نظیر دارد:

  1. همراه شدن با نزدیک‌ترین انسان‌ها به خدا،
  2. برآورده شدن حاجات مادی و نیازهای معنوی.

توجه به این نکته نیز لازم است که تَوَسُّل به آنان برای گره‌گشایی، وساطت و نقش مکمل را دارد. واسطه‌گری آنان در حقیقت لطف خدا به ماست.[۵] پیامبر (ص) فرمود: ما کشتی نجاتیم. هرکس تَوَسُّل جوید، نجات پیدا می‌کند.[۶] امامان (ع) گرامی‌ترین و برترین آفریده‌هایی هستند که واسطه میان خدا و مردم‌اند. این را بدانید که هرکس نیازی مهم دارد، آنان را شفیع قرار دهد تا به بهترین وجه، نیازش برآورده شود.[۷]

  • زین سبب پیغامبر با اجتهاد
  • نام خود وان علی مولا نهاد
  • گفت هر کو را منم مولا و دوست
  • ابن عم من، علی مولای اوست
  • کیست مولا، آنک آزادت کند
  • بند رقیت، ز پایت بر کند.[۸]

آنچه به درد آخرت می‌خورد، تقوا و تَوَسُّل است.[۹] روش‌های متعددی وجود دارد که به اهل‌بیت (ع) متَوَسُّل شویم، برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:

  1. نذر:‌ امام حسن و حسین (ع) بیمار می‌شوند. پیامبر (ص) به همراه گروهی از آنان عیادت کرد. به امام علی (ع) پیشنهاد شد برای بهبودی فرزندانش، «نذری» کند. امام علی (ع) و حضرت فاطمه (س) به همراه فضه، «نذر» سه روز روزه‌ کردند آنان بعد از بهبودی بچه‌ها به نذرشان وفا کردند.[۱۰]
  2. قرآن: حسن المصطفی، نویسنده فلسطینی برای پسرش که از فشارخون رنج می‌بُرد، در حیاط منزل و به همراه خانواده،‌ روبه‌قبله قرآن را باز کرد و به تلاوت «آیة‌الکرسی» و «چهارقل» پرداخت و از خدا شفای پسرش را خواست. به برکت قرآن فرزندش سلامتی خود راه یافت.[۱۱]
  3. هدیه: علامه طباطبائی می‌فرماید: روزی از طرف برادرم نامه‌ای به دستم رسید که گویا پدر از شما گله دارد چرا او را در ثواب تفسیرش، سهیم نکرده‌است؟ با دیدن نامه شرمنده شدم و به خدا عرض کردم،‌ خدایا اگر این تفسیر ثوابی دارد، من آن را به روح پدر و مادرم «هدیه» نمودم. هنوز پاسخ نامه را نداده بودم که پس از چند روز، نامه دیگری از برادرم رسید و نوشته بود، پدر از من راضی است. در دعای مخصوص پس از زیارت امام رضا (ع) است: خدایا هدیه مرا به اهل‌بیت (ع) برسان. به‌طور یقین بدانیم آنان عوض هدیه ما را به نحو شایسته تقدیم می‌کنند. خوب است گاهی قرآن بخوانیم و ثواب آن را به اهل‌بیت (ع) هدیه نماییم و سپس حاجتمان را بخواهیم. پاداش آن‌هم برای آنان و هم برای ما نوشته می‌شود. اگر گره‌ای در زندگی‌مان افتاده با «توسل» آن گره گشوده می‌شود. بسیار مناسب است که هرروز را با یاد اهل‌بیت (ع) و امام عصر (عج) آغاز کنیم تا هم محیط زندگی‌مان را عطرآگین و نورانی ‌کنیم و هم از شفاعت یکایک آنان برخوردار شویم، زیرا قاضی اصلی در رأس چنین خانواده‌ای خداست.[۱۲]
[۱] واژه تَوَسُّل (Appeal و Resort) از ریشه «وسیله» گرفته‌شده‌است و در اصطلاح دینی، به هر چیزی که موجب نزدیک شدن انسان و ارتباط او با خدا از روی میل و علاقه‌ می‌شود، توسل گویند. المیزان،‌ علامه‌طباطبائی، ج ۵ ص ۵۳۶ و راه‌های ارتباط با خدا فراوان است؛ مانند: ایمان به خدا، انبیاء الهی، امامان (ع) و بندگان صالح خدا، صله رحم، انفاق و احسان، زیارت، دعا، عبادات هم‌چون نماز و روزه و حج و... تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج ۴ ص ۳۶۴. تَوَسُّل، دست به دامان شدن، تَقَرُّب جستن به حق، برای تقرّب و نزدیکی وسیله‌ای جستن و امری یا چیزی را وسیله قرار دادن، (در فارسی تَشَبُّث، دست آویز گرفتن)، ایضاً کلمه توسّل در عربی بمعنای سرقت و دزدی نیز آمده‌است.[۲] از جمله: «... و اگر این مخالفان، وقتی که به خود ستم می‌کردند، به نزد تو (پیامبر (ص) می‌آمدند و از خدا طلب آمرزش می‌کردند و پیامبر (ص) هم برای آن‌ها استغفار می‌کرد، خدا را توبه‌پذیر و مهربان می‌یافتند.» (نساء - ۶۴) «یا ایها الذین آمنوا اتقوا الله و ابتغوا الیه‌الوسیله، ای مومنان از خدا پروا کنید و برای نزدیک شدن به‌او از «وسیله» بهره‌مند شوید.» (مائده - ۳۵)مطابق روایات اسلامی، امامان (ع) روشن‌ترین مصداق وسیله و محکم‌ترین ریسمان برای تقرب به خدا معرفی شده‌اند. المیزان ج ۵ ص ۵۴۵ و ۵۴۶، تفسیر نمونه ج ۴ ص ۳۶۶.[۳] مانند دعای توسل، برای رفع گرفتاری و برآورده شدن حاجات مادی و معنوی خود، اهل‌بیت (ع) را پیش‌گاه خدا شفیع قرار دهیم. در بخش پایانی دعای توسل، تصریح می‌شود که شما اهل‌بیت (ع) وسیله رشد و کمال ما به سوی خداوند هستید. «فانکم وسیلتی الی‌الله »البته روشن است که تمام معجزات پیامبران و کرامات اولیاء الهی و دست‌گیری و شفاعت آنان به «اذن» خدا صورت می‌گیرد و این طور نیست که‌ان بزرگواران خودشان به تنهایی و مستقل از پروردگار عالم بخواهند کاری انجام دهند.[۴] ائمه (ع) واسطه فیض الهی و مفسران واقعی قرآن‌اند. جهان خلقت بدون وجود و حضور آنان، یک لحظه دوام و بقاء ندارد. رزق و روزی همه موجودات به برکت وجود ایشان داده می‌شود. اهل‌بیت (ع) بعد از پیامبر (ص) کامل‌ترین انسان‌ها و مقرب‌ترین آنان به خدا هستند. چهارده معصوم (ع) گرچه مافوق انسان نیستند ولی انسان‌های مافوق‌اند و به‌اعلی‌درجه‌انسانیت رسیده‌اند. آنان پس از رحلتشان نیز در جوار رحمت الهی زنده هستند و سخنان و درودهای ما را می‌شنوند و پاسخ سلام ما را می‌دهند. با این امید به‌ارواح مطهر ایشان متَوَسُّل می‌شویم که وساطت نمایند و خواسته‌هایمان را در صورتی که به صلاحمان باشد، از خدا طلب کنند. اذن دخول زیارت امام‌رضا (ع) و مفتاح‌الجنان، علی مشکینی، ص ۲۹.[۵] به نظر می‌رسد که برای شناخت مقام و منزلت امامان (ع) و درک عظمت آنان در نظام هستی، یکی از بهترین و معتبرترین منابع امام‌شناسی به طور یقین «زیارت جامعه کبیره» است که‌از ناحیه مقدس امام‌ هادی (ع) انشاء شده‌است.[۶] منهج‌الصادقین، ملافتح‌ا... کاشانی، ج ۳ ص ۲۲۵.[۷] رسول خدا (ص) از قول خدا نقل می کند: «گرامی ترین مخلوقات عالم و برترین آنها نزد من، محمد و برادرش علی و سپس امامان هستند که واسطه میان خالق و مخلوق اند. این را بدانید که هرکس نیازی مهم دارد و یا مشکل بزرگ برایش پیش آمده، باید محمد و اهل بیت او را نزد من شفیع قرار دهد تا به بهترین وجه، خواسته و نیاز او را برآورم و مشکل وی را برطرف سازم.» نشان از بی‌نشان‌ها، علی مقدادی اصفهانی، ج ۱ ، ص ۱۸۴ و همچنین پیامبر (ص) فرمود: آیا در باغ‌های بهشت گردش می‌کنید؟ پرسیدند: یا رسول الله، باغ‌های بهشت کدام است؟ فرمود: مجالس ذکر. میزان‌الحکمه، محمدی ری‌شهری، ج ۱، ص ۱۹۱.[۸] مولوی، مثنوی معنوی، دفتر ششم، بخش ۱۲۹، در تفسیر این خبر کی مصطفی صلوات‌الله علیه فرمود من کنت مولاه فعلی مولاه تا منافقان طعنه زدند کی بس نبودش کی ما مطیعی و چاکری نمودیم او را چاکری کودکی خلم آلودمان هم می‌فرماید الی آخره.[۹] طریق وصل، احمد مجتهدی تهرانی، ص ۱۴۳.[۱۰] المیزان، علامه طباطبائی، ج ۲۰، ص ۲۱۲، پدر و مادر شهید محسن حججی نقل می‌کنند: محسن یک ساعت قبل از اعزامش به سوریه، به عنوان مدافعین حرم حضرت زینب (س)) به دیدن ما آمد و گفت: من در مشهد «نذر» کردم که‌اگر شما رضایت دهید و شرایط رفتن به سوریه برایم فراهم شود، پای شما را ببوسم و بوسید و رفت. سرمشق، موسسه شهید کاظمی، ص ۱۴۷. نقل می‌کنند: امین‌الدین علامه طبرسی (متوفی ۵۴۸ ق) دچار سکته می‌شود و او را به گمان این که فوت کرده‌است، بعد از غسل و کفن به خاک می‌سپارند. علامه ساعتی بعد به هوش آمده و می‌بیند که داخل قبر است. در همان حال «نذر» کرد که‌اگر خدا وی را نجات دهد،‌ درباره قرآن تفسیری بنویسد. همان وقت کفن دزدی آمد و قبر را شکافت. طبرسی دست او را گرفت و گفت: نترس،‌ من زنده‌ام. کفن دزد او را بر پشت خود به منزلش رساند. طبرسی هم علاوه بر کفن‌ها، ‌مال فراوانی به کفن‌دزد بخشید و او هم به دست علامه توبه کرد. پس از آن علامه طبرسی به نذرش وفا کرد و تفسیر گران‌سنگ «مجمع‌البیان» را تألیف کرد. هزار و یک حکایت قرآنی، محمدحسین محمدی، ص ۲۰۳.[۱۱] استاد،‌ حسن المصطفی باشی، نویسنده فلسطینی می‌گوید: پسری دارم که‌الان هجده ساله‌است. این پسر در دوران کودکی تا سن پنج‌ سالگی از بیماری فشار خون رنج می‌برد و اصلا تعادل نداشت معالجات هم بی‌تاثیر بود. یک روز بچه را آوردم در حیاط منزل و به همراه مادرش و پدر و مادر خودم،‌ رو به قبله‌ایستادیم و آن‌گاه خودم قرآن را باز کردم و با توجه کامل به تلاوت «آیه‌الکرسی» و سوره‌های «چهار قل» پرداختم و از خدا شفای بچه‌مان را خواستار شدم. چند دقیقه‌ای از تلاوت نگذشته بود که دیدم،‌ پسرم فریادش بلند شد و از دماغش خون سیاهی جاری شد. الان به حمدالله و به برکت قرآن فرزندم در سلامتی کامل به سر می‌برد. هزار و یک حکایت قرآنی، محمدحسین محمدی، ص ۳۶۲.[۱۲] علامه طباطبائی نقل می‌کند: برادرم سید محمدحسن،‌شاگردی داشت که می‌توانست با ارواح مردگان تماس بگیرد. روزی از طرف برادرم نامه‌ای به دستم رسید. نوشته بود که‌ان شاگرد با مرحوم پدرمان ارتباط می‌گیرد. گویا پدر از شما گله دارد که چرا او را در ثواب تفسیری که نوشته‌اید، سهیم نکرده‌اید؟ من تصور می‌کردم که کارهای ما ارزشی ندارد که بخواهم پدرم را شریک ثواب کنم. اما با دیدن این نامه شرمنده شدم و به خدا عرض کردم،‌ خدایا اگر این تفسیر (المیزان) در پیش‌گاه تو قابل قبول است و ثواب دارد، من ثواب آن را به روح پدر و مادرم «هدیه» نمودم. جالب است که هنوز پاسخ نامه را نداده بودم که پس از چند روز، نامه دیگری از برادرم رسید که نوشته بود، پدر از من راضی است و گفته بود: هدیه ما رسید. (هزار و یک حکایت قرآنی، محمدحسین محمدی، ص ۱۹۰) در دعای مخصوص «پس از زیارت امام رضا (ع)» آمده‌است: «اوصل هدیتی الیهم» یعنی خدایا هدیه مرا به‌اهل‌بیت (ع) برسان. (مفاتیح‌الجنان، شیخ عباس قمی) چنانچه توفیق پیدا کردیم که یک عمل خیری را به‌ارواح مطهر معصومان (ع) هدیه نماییم، به طور یقین بدانیم که‌انان عوض هدیه ما را به نحو شایسته تقدیم می‌کنند. زیرا آن بزرگواران هیچ‌گاه خود را مدیون کسی نخواهند کرد. به عنوان مثال، خوب است گاهی قرآن بخوانیم و ثواب قرائت آن را به یکی از اهل‌بیت (ع) و یا همه‌ان‌ها، هدیه نماییم و سپس حاجتمان را بخواهیم. حتما به «نیابت» از آنها نماز و روزه و حج به‌جا آورید و صدقه بدهید که پاداش آن هم برای آنان و هم برای شما نوشته می‌شود، علاوه بر اینکه ثواب صله رحم را نیز برده‌اید.» (اصول کافی، کلینی، ج ۳، ص ۲۳۲) این نکته هم مهم است که زندگی، علاوه بر رعایت بایدها و نبایدها، یقین بدانیم که بدون «ایمان و تقوای الهی» و بدون «ارتباط عاطفی و معرفتی با اهل بیت (ع)» راه به جایی نمی‌برد. زندگی بدون حضور خدا «تاریک و جهنم» است و بدون حضور اهل بیت (ع)«ناقص و ناتمام» خواهد بود. عشق و محبت به‌اهل بیت (ع) و حضور معنوی آنان در متن زندگی یک خانواده (و نه در حاشیه‌ان)، موجب سعادت‌مندی آنهاست. اگر گره‌ای در زندگی‌مان افتاده با روش «توسل» آن گره گشوده می‌شود. و اگر مشکلی هم نداریم، به طور قطع اتصال و ارتباط با پاکان عالم، رمز خوشبختی در دنیا و آخرت خواهد بود. خدا و اهل بیت (ع) را در همه عرصه‌های زندگی و در تمام روزها و شب‌ها، حاضر و ناظر بدانیم. آنان را شریک واقعی (و نه شریک تصنعی و ظاهری) خودمان به حساب آوریم. در سفر و حضر، در خواب و بیداری، در نهان و آشکار، در روابط زناشویی، در تربیت فرزند، در ارتباطات اجتماعی، در افکار و اعمال، در دارایی و ناداری، در غم و شادی، در کسب مال و اقتصاد منزل، در خرج و مخارج زندگی، در روابط پدر و مادر و خویشان و اقوام، در کار و تفریح، در دوستی و دشمنی و... همه جا و همه حال خدا و اهل بیت (ع) حضور دارند. بسیار مناسب است که هر روز خودمان را با یاد امام عصر (ع) مزین کنیم و با دعا برای تعجیل ظهورش، مورد عنایت خاص آن امام عزیز قرار بگیریم. تداوم این‌گونه‌ارتباط با آن بزرگواران، دستاوردهای ارزشمندی خواهد داشت: اولا، محیط زندگی‌مان را به‌ارواح مطهر و زنده‌اهل بیت (ع) عطرآگین و نورانی می‌کنیم و راه‌های ورود و نفوذ شیطان را به درون زندگی پاکمان می‌بندیم. ثانیا، خود و فرزندانمان را تحت عنایت چهارده معصوم (ع) قرار می‌دهیم و بدین ترتیب نسل‌های آینده‌مان «علوی و فاطمی و حسینی» خواهند شد. ثالثا، با مساعدت و دستگیری اهل بیت (ع) مشکلات زندگی‌مان برطرف می‌شود و نفوس قدسی آنان، ما را در رسیدن به‌اهداف بلند خود، مقاوم‌تر و صبورتر می‌گرداند. رابعا، در روز قیامت به قطع و یقین، از شفاعت یکایک آن پاکان برخوردار خواهیم گشت. زیرا داور و قاضی اصلی در راس چنین خانواده‌ای خدا و چهارده نور پاک و قدسی است.

باکس شناور "همچنین ببنید"

پیروزی در دسترس

پیروزی آشکار

از چهار فضیلت برتر اخلاقی، شجاعت موردتوجه آیات و روایات است.[۱] امام علی (ع) آن …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *