خانه / اسوه ها / خورشید دانایی
خورشید دانایی

خورشید دانایی

خورشید داناییامام باقر(ع) متولّد اوّل ماه رجب ۵۷ ه.ق در مدینه است. پدر، امام سجّاد(ع) و مادر، فاطمه«امّ عبدالله» دختر امام مجتبى(ع) از این رو، حضرت(ع) از ناحیه پدر و مادر بنی هاشمی و مزارش در بقیع است. امام(ع) از کودکان اسیر در كربلا با سنّ ۳سال و ۶ماه و ۱۰روز است. امام باقر(ع) در علم، دانش، فضیلت و تقوا معروف و پیوسته مرجع حلّ مشكلات علمى مردم بود. لذا امام باقر(ع) بر آن شد تا حقایق اسلام را به مردم بفهماند. کرسی علمى او براى دانشمندان پایگاهى مهّم به شمار می آمد. امام باقر(ع) پیروان خود را چنین توصیف كند: «همانا پیرو ما، پیرو على، با دست و دل گشاده و از سر گشاده دستى و بی ریایى از ما طرفدارى می كنند و براى زنده نگاه داشتن دین، متّحد و پشتیبان ما هستند. اگر خشمگین گردند، ستم نمی كنند و اگر خرسند باشند از اندازه نمی گذرند. براى آن كس كه همسایه آنان باشد بركت دارند و با هر كس كه با آنان مخالف باشد طریق مسالمت پیش می گیرند و پیرو ما اطاعت خدا می كند.» رندان تشنه لب را آبی نمی‌دهد كس/گویی ولی شناسان رفتند از این ولایت//در این شب سیاهم گم گشت راه مقصود/از گوشه‌ای برون آی ای كوكب هدایت(۱) امام باقر(ع) از زمینه سازی‌های پدرش امام سجّاد(ع) در معرفی اسلام و مبارزه با طاغوت‌ها، بهره‌برداری بسیار كرد. با تربیت شاگردان برجسته،  بزرگ‌ترین قدم را برای شناسایی مكتب اهل بیت(ع) برداشت. او تربیت شده براساس فرهنگ عاشورا و تجسّمی از ارزش‌های والای انسانی و كمالات اخلاقی بود و همه لحظه‌های زندگی درخشانش، درس‌های بزرگ انسانی را الهام می‌بخشید. بی شك، آشنایی با سیره علمی، تربیتی، سیاسی و اخلاقی آن امام(ع) راهنمای خوبی برای ما در مسیر پر پیچ و خم زندگی است.(۲)

خورشید داناییسیره علمی
زندگی امام باقر(ع) مصادف با دوران پر تلاطم زوال بنی امیه بود، از این رو لازم بود به یك انقلاب وسیع فرهنگی دست بزند و با تشكیل حوزه علمیه و تربیت شاگردان برجسته، فقه آل محمد(ص) را آشكار کند. ‌بر همین اساس امام باقر(ع) زمینه‌سازی بسیار عمیق و خوبی در این راستا نمود و پس از ایشان، فرزند برومندش امام صادق(ع) با تشكیل حوزه علمیه با ۴۰۰۰شاگرد، آن را به ثمر رسانید و دانشگاهی عظیم اسلامی در تاریخ اسلام آشكار و ماندگار شد.(۳)‌ امام باقر (ع) مؤسس حوزه علمیه و انقلاب فرهنگی اسلام بود.(۴)

حكومت و سیاست
امام باقر(ع) با وجود تمام سخت گیری های بنی امیه، به تبیین معارف اهل بیت(ع) پرداخت و از تبیین جایگاه امامت و ولایت در اسلام كه به معنای زعامت و تصدّی امر است، دست بر نداشت.‌ زراره از امام باقر(ع) حدیثی را روایت می‌كند: «اسلام بر ۵ستون: نماز، زکات، حج، روزه و ولایت(رهبری اسلامی) استوار است.» زراره گوید: عرض كردم كدام یك از این مبانی برتر است؟ حضرت فرمود: ولایت و رهبری برتر است. زیرا كلید و راهگشای مبانی دیگر و رهبر؛ راهنمای مبانی دیگر است.(۵)‌ با این وجود امام باقر(ع) به تبعیت از جد بزرگوارش امام علی(ع) هر جا كه احساس می‌كرد، كیان كشور اسلامی و آبروی اسلام در خطر است، خلفاء را از راهنمایی و ارشاد‌های خود محروم نمی‌کرد(۶) زندگی امامان معصوم ع، همواره الگوی پیروان در زندگی و در حقیقت آن گونه كه از قول معصوم(ع) بر می‌آید عمل به گفتار و تبعیت از كردار ایشان، به نوعی بیانگر میزان دوستی و نشان گر محبت به ایشان باشد.(۷) ‌

  • حلم امام ‌‌

مردى مسیحى از روى كینه ‏اى كه با امام(ع) داشت كلمه باقر را به بقر تغییر داد و به آن حضرت گفت:

  • انت بقر. امام(ع) بدون آن‌كه از خود ناراحتى نشان داده و اظهار عصبانیت كند با كمال سادگى فرمود:
  • نه من بقر نیستم، من باقرم. مسیحى گفت:
  • تو پسر زنى هستى كه آشپز بود. امام فرمود:
  • «شغلش این بود، عار و ننگى محسوب نمى ‏شود. مسیحى گفت:
  • مادرت سیاه و بى شرم و بد زبان بود. امام فرمود:
  • اگر این نسبت‌ها را كه به مادرم مى ‏دهى راست است خدا او را بیامرزد و از گناهانش بگذرد و اگر دروغ است از گناه تو بگذرد كه دروغ و افترا بستى.

مشاهده این همه حلم از مردى كه قادر بود همه گونه موجبات آزار یك مرد خارج از دین اسلام را فراهم آورد كافى بود كه انقلابى در روحیه مرد مسیحى ایجاد نماید و او را به سوى اسام بكشاند.

  • زحمت در طلب رزق

‌در گرماى شدید تابستان محمد بن منكدر كه خود را از زُهّاد و عُبّاد و تارك دنیا مى ‏دانست امام(ع) را در حال خستگى شدید در انجام كارى مى ‏بیند، گمان مى ‏كند امام خود را براى طلب دنیا این گونه به زحمت انداخته، لذا به نصیحت مى ‏پردازد و مى ‏گوید:

  • آیا سزاوار است مرد شریفى مثل شما در این گرماى طاقت فرسا در طلب دنیا بیرون بیاید، اگر خداى نخواسته در این حال مرگ شما را فرا رسد چه وضعى براى شما پدید خواهد آمد؟ شایسته نیست شما به دنبال دنیا بروید و خود را به رنج و زحمت بیندازید. امام(ع) فرمودند:
  • اگر مرگ من در همین حال برسد و من بمیرم، در حال عبادت و انجام وظیفه از دنیا رفته‏ ام، زیرا این كار، عین طاعت و بندگى خدا است. تو خیال كرده ‏اى كه عبادت منحصر به ذكر و نماز و دعاست من زندگى و خرج دارم اگر كار نكنم باید دست حاجت به سوى تو و امثال تو دراز كنم. من در طلب رزق مى ‏روم تا احتیاج خود را از دیگران سلب كنم. وقتى باید از رسیدن مرگ هراسان باشم كه در حال معصیت و خلافكارى و تخلف از فرمان الهى باشم نه در چنین حالى كه در حال اطاعت امر حق هستم و او مرا موظف كرده بار دوش دیگران نباشم و رزق خود را خودم تحصیل كنم. زاهد گفت:
  • عجب اشتباهى كرده بودم. اكنون متوجه شدم كه من روش غلطى را مى ‏پیموده ‏ام و احتیاج كاملى به نصیحت داشته ‏ام.(۸)

سیره اخلاقی امام باقر(ع)
پیامبر(ص) یادآوری کرده اند؛ برای تکمیل مکارم اخلاقی مبعوث شده ام.(۹)‌ اخلاق نیکو بخش عمده ایی از دین داری است. اخلاق نیکو در کنار ایمان به خدا و قیامت، اقامه نماز، پرداخت زکات و انفاق مال در راه خدا و شکیبایی در مصایب از صفات برجسته نیکوکاران و پرهیزگاران است.(۱۰) ‌جامعه اسلامی آن گاه بر راه درست گام برمی دارد و آن زمان شایسته این صفت(اسلامی) خواهد بود که بیش از همیشه بر طریق اخلاق انسانی گام بردارد؛ چون موازین اخلاقی برای فرد هم چون قوانین برای جامعه است. جامعه بی‌قانون با انسان بی‌اخلاق برابر است. هر دو برآشفته‌، غیرقابل اعتماد، راکد‌ و رو به قهقرا می روند.‌

گفتار نیکو
بهترین چیزی را که دوست دارید درباره شما بگویند، درباره مردم بگویید.(۱۱)
اگر مورد ستم واقع شدی ستم مکن. اگر به تو خیانت کردند خیانت مکن. اگر تکذیبت کردند خشمگین مشو. اگر مدحت کنند شاد مشو. اگر نکوهشت کنند بی تابی مکن.(۱۲) این نکات را نه تنها شکیبایی که استقامت بزرگ می توان نامید. مردمی که در مناسبات متقابل با یکدیگر این موارد را رعایت کند: حقوق دیگران را مانند حقوق خود محترم داشته بر آن دل بسوزانند، فروتنی را پیشه خویش ساخته از غرور و جدال بپرهیزند و شکیبایی به خرج دهند، درِ، دنیایی زیبا و جامعه ای سالم را به روی خویش خواهند گشود و پس از آن ما ناظر مشاجره و دیگر صحنه های دل آزار نخواهیم بود.‌ امید است با بهره گیری از سیره امام(ه) زندگی سالم، همراه با روشن بینی و بصیرت بنا كنیم و با زمینه سازی و انتظار ظهور حجّت راه را برای تشكیل حكومت عدل الهی هموار سازیم.(محمد هاشم نعمت اللهی)

نظرات، انتقادات و … را در بخش دیدگاه‌ها با ما مطرح و مطالبتان را به  ادمین : @yomnaadmin ارسال فرمایید. تلگرامدر تلگرام همراه با ماt.me/Yomna_ir

پی نوشت‌ها:

  1. لسان الغیب، خواجه شمس الدین محمد، حافظ شیرازی.
  2. ر.ك: امام باقر ع بنیانگذار نهضت فكری ـ فرهنگی تشیع، علی اصغر صرفه‌جو
  3. رجال كشی، ص ۱۲۵
  4. همان، ص ۱۲۵
  5. بنی الاسلام علی خمسة اشیاء، علی الصلوة و الزکاة و الحج و الصوم و الولایه، الوِلايَةُ اَفْضَل؛ لِاَنَّها مِفْتاحُهُنَّ. وَالواليُ هُوَ الدَّلیلُ عَلَیهِنَّ. فروع کافی، ج۴ ص۶۲، ح۱
  6. بررسی بنیان‌های اخلاقی و سیاسی در سیره امام باقر(ع) ح.طاهری
  7. امام علی(ع): من احبنا فلیعمل بعملنا و لیتجنب الورع؛ هر که ما را دوست دارد باید چون ما عمل کند و جامه پارسایی برگیرد. غررالحکم:حدیث۸۴۸۳
  8. ر.ك : سیره‌‏ى علمى امام باقر(ع)، مقاله، پایگاه ویژه امام باقر(ع)
  9. رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ(ص) بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاقِ‏، بحار الأنوار، ج‏۶۷، ص۳۷۳
  10. اشاره به آیه ۱۷۷ سوره بقره.
  11. بحارالانوار، دار احیاء الترا العربی، ج ۶۵، ص ۱۵۲
  12. بحارالانوار، دار احیاء الترا العربی، ج ۷۵، ص ۱۶۷

باکس شناور "همچنین ببنید"

مُؤمِن

دیندار

دیندار یا مُؤمِن و متدین کسی هست که وجود خدا را تصدیق، در برابر او …