خانه / اسوه ها / صحیفه‌ قیام
صحیفه‌ قیام

صحیفه‌ قیام

صحیفه سجّادیه با ۵۴ دعا، کتابی بسیار پرارزش است.[۱] در دوران زمامداری یزید که دوران حاکمیت استبداد، رواج فساد سیاسی، وجود جوّ رعب و وحشت، بروز انحطاط فکری و فساد اخلاقی در دنیای اسلام می‌باشد و کوچک‌ترین حرکت از دید جاسوسان حکومت اموی پنهان نمی‌ماند، گفتاری از کلام مخلوق برتر و از خالق پایین تر، برای زدودن غبار جهل و تحریف و خرافه از چهره اسلام لازم بود.[۲] امام سجّاد† (ع) در توصیف آن دوران فرمود: دوران ما چون روزگار بنی‌اسرائیل پسران را می‌کشتند و دختران را زنده نگه می‌داشتند. دوران ما به‌قدری دشوار بود که مردم با ناسزاگویی به امام علی †(ع)، به دشمنان نزدیک می‌شدند.[۳] در این دوران امام (ع) همراه اسیران اهل‌بیت(ع) به کوفه و شام برده شد. در شام خطبه ایشان باعث آگاهی مردم و سبب قیام آنان شد. نشر «صحیفه سجادیه» ابزاری برای مبارزه و دعوت مردم به مبانی عمیق دینی شد تا پیام قیام را به مردم برساند. اگر پیام‌های امام سجاد(ع) و حضرت زینب (س) نبود، قیام عاشورا به پایان می‌رسید. یزید در سه سال حکومت خود؛ امام حسین(ع) را به شهادت رساند، به مدینه حمله کرد و کعبه را به آتش کشید. این سه فاجعه از سخت‌ترین و دردناک‌ترین مصیبت‌ها بود که اهل‌بیت (ع) باتحمل آن‌ها توانستند مردم را به سمت دین خدا دعوت و با جهالت سیاسی و مذهبی، مبارزه ‌کنند.[۴] امام سجاد (ع) از طریق دعا مسائل روز را تفسیر می‌کردند و به مردم آموزش می‌دادند. امام سجاد (ع) در ‏۱۲ محرم ۹۵ به شهادت رسید و در بقیع آرمید.[۵]

[۱] صحیفه سجّادیه با ۵۴ دعا، از امام سجّاد† (ع) پس از قرآن و نهج البلاغه مهم‌ترین میراث مکتوب اهل بیت (ع) به حساب می‌آید و به نام‌های «اخت القرآن»، «انجیل اهل‌بیت‰»، «زبورآل محمد» و «صحیفه کامله»  نیز مشهور است. دلیل نامگذاری این کتاب به «صحیفه کامله» این است که نزد «زیدیه» نسخه‌ای از صحیفه وجود دارد که کامل نیست، بلکه در حدود نصف صحیفه کامله است.صحیفه مانند قرآن و نهج البلاغه از نظر فصاحت و بلاغت مورد توجه قرار گرفته است. امام سجاد(ع) بسیاری از معارف دینی را در دعاهای خود بیان می‌کند؛ موضوعاتی مثل خداشناسی، جهان‌شناسی، انسان‌شناسی و مباحث عالم غیب، فرشتگان، رسالت انبیا، جایگاه پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)، امامت، فضایل و رذایل اخلاقی، گرامیداشت اعیاد، مسائل اجتماعی و اقتصادی، اشارات تاریخی، نعمت‌های مختلف خداوند، آداب دعا، تلاوت، ذکر، نماز و عبادت. معروف‌ترین دعای صحیفه دعای مکارم الاخلاق است. بر این اثر شرح های بسیاری نوشته شده که مشهورترین آن‌ها ریاض السالکین نوشته سید علیخان شیرازی است. صحیفه به سیزده زبان از جمله فارسی و انگلیسی ترجمه شده است. حبیبی، سلمان و مختار شمس‌الدینی مطلق، کتاب‌شناسی امام سجاد(ع)، صحیفه سجادیه و رساله حقوق، قم، مجمع جهانی اهل بیت، ۱۳۹۴ش، آقا بزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۱۵، ص۱۸-۱۹ و  مقدمه مرعشی نجفی بر صحیفه، ص۴۶ مقدمه. عناوین دعاهای صحیفه مختلف است و بسیاری از معارف اسلامی در ضمن دعاهای صحیفه بیان شده است؛ در این کتاب، مباحث خداشناسی، هستی‌شناسی، عالم غیب، فرشتگان، رسالت انبیا، جایگاه پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع)، امامت، فضایل و رذایل اخلاقی، گرامیداشت اعیاد، مسائل اجتماعی و اقتصادی، اشارات تاریخی، یادآوری نعمت‌های مختلف خداوند، آداب دعا، تلاوت، ذکر، نماز، عبادت و... در قالب دعا بیان شده است. معروف‌ترین دعای صحیفه دعای مکارم الاخلاق است. الذریعه، شیخ آقا بزرگ تهرانی، (اسماعیلیان قم و کتابخانه اسلامیه تهران، ۱۴۰۸ هجری قمری) ج ۱۵، ص ۱۸.‏ مجموعه ادعیه و مناجات امام سجاد(ع) در کتاب صحیفه سجادیه گرد آمده است. رسالة الحقوق، رساله‌ای کوچک درباره تکالیف بندگان در برابر خدا و خلق خدا، منسوب به اوست. زیارتنامه‌ای است که امام سجاد (ع) هنگام زیارت مزار حضرت علی (ع) خوانده است.[ابن مشهدی، المزار الکبیر، ۱۳۷۸ش، ص۲۸۵؛ ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۵۶ق، ص۳۹] این زیارت از معتبرترین زیارات شمرده شده است که در همه جا، از جمله نزد قبور دیگر ائمه(ع) می‌توان آن را خواند.[مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۳ق، ج۹۷، ص۲۶۹] طنطاوی از علمای شهیر مصر در نامه ای به آیت‌الله مرعشی:  وَ إنِّی کَلَّمَا تَأمَّلْتُهَا رَأیْتُهَا فَوْقَ کَلَامِ الْمَخْلُوقِ وَ دُونَ کَلَامِ الْخَالِق…  جریان این نامه نگاری در مقدمهٔ کتاب «صحیفه سجّادیّه» با مقدّمه آیت‌الله مرعشی (طبع سال ۱۳۶۹، هجری قمری و ترجمه آقای سید صدر الدین بلاغی، دارالکتب الاسلامیّة، شیخ محمّد آخوندی، ص ۳۷ و ص ۳۸) ذکر شده‌است.[۲] دوران امامت امام سجّاد† (ع) از عاشورای سال ۶۱ هجری تا شهادت ایشان در سال ۹۴ هجری با زمامداری یزید بن معاویه، عبدالله بن زبیر، معاویه بن یزید، مروان بن حکم، عبدالملک بن مروان و ولید بن عبدالملک همزمان بود. امام سجاد(ع) دارای فضائل بسیاری بود. برای نمونه از عبادت و کمک به فقرای او موارد متعددی گزارش شده است. امام نزد اهل سنت نیز جایگاه والایی داشته و آنها علم و عبادت و ورع او را ستوده‌اند. خطبه امام سجاد (ع) در شام باعث آگاهی مردم و سبب به وجود آمدن واقعه حره، نهضت توابین و قیام مختار شد.[۳] سهل بن شعیب (یکی از بزرگان مصر) می گوید:روزی حضور علی بن الحسین† رسیدم و عرض کردم: حال شما چگونه است؟ فرمود: فکر نمی کردم شخصیت بزرگی مثل شما نداند که حال ما چگونه است؟ اینک اگر وضع ما را نمی دانی، برایت توضیح می دهم:أَصْبَحْنَا فِی قَوْمِنَا مِثْلَ بنی‌اسرائیل فِی آلِ فِرْعَوْنَ، إذ کانوا یذَبِّحُونَ أَبْنَاءَهُم وَ یسْتَحْیونَ نِسَاءَهُم، و اَصبَحَ شَیخُنا و سَیدُنا یتَقَرَّبُ اِلی عَدُوِّنا بِشَتمِهِ اَو سَبِّهِ عَلَی الْمَنَابِرِ.[تاریخ الطبری، تاریخ الأمم و الملوک، أبو جعفر محمد بن جریر الطبری(م ۳۱۰)، تحقیق: محمد أبوالفضل ابراهیم، (بیروت، دار التراث، ط الثانیه، ۱۹۶۷ ، ۱۳۸۷ )، ج۱۱، ص ۶۳۰ ]روزگار ما میان قوم خود، چون روزگار بنی‌اسرائیل میان فرعونیان است که پسرانشان را می‌کشتند و دخترانشان را زنده نگه می‌داشتند. امروز وضع بر ما به‌قدری تنگ و دشوار است که مردم به سبب ناسزاگویی به بزرگ و سالار ما(امام علی†)، بر فراز منبرها به دشمنان ما تقرّب می جویند.[۴] مبارزه امام سجاد به دو شکل اتفاق افتاد؛ اولین مبارزه حضرت تربیت مجاهدانی واقعی مانند: سعیدابن مصیب، ابوخالدکابلی بود و یا اینکه حضرت غلامانی را خریداری و تربیت می‌کردند، مسائل دینی را به آن‌ها آموزش می‌دادند و به عنوان مبلغ  آن‌ها را آزاد می‌کردند و این مبلغین مبانی دینی را از سمت امام سجاد(ع) برای مردم می‌بردند و به آگاهی و روشنگری مردم می‌پرداختند. «صحیفه‌سجادیه» بعد از قرآن‌ و نهج‌البلاغه از لحاظ فصاحت، بلاغت، تبیین مسائل واقعی دین و غنای کامل و جامعی که این کتاب دارد، سومین کتاب شیعیان محسوب می‌شود، صحیفه سجادیه شامل ۵۴ دعا است که مانند نهج‌البلاغه از نظر فصاحت و بلاغت اعجاز بالایی دارد. موضوعات خداشناسی، هستی‌شناسی، انسان‌شناسی، مباحث عالم‌غیب، رسالت انبیاء و جایگاه پیامبران، فضائل اخلاقی، قوانین طبیعت و محیط‌ زیست، مسائل اجتماعی و اقتصادی،حقوق همسایه‌گان، حقوق حیوانات، حقوق طبیعت، مسائل تاریخی و فرهنگی، آداب دعا و عبادت، مباحث شکرگزاری و مباحث روحی روانی در صحیفه سجادیه مورد بحث قرار گرفته است که می‌تواند مبانی علمی قوی برای مردم باشد تا با ارتقاء جایگاه علمی مردم، آنان را هم از این دعا بهره‌مند کند نه صرفا به‌عنوان یک مناجات بلکه یک معنا دهنده به زندگی. معروف‌ترین دعای «صحیفه‌سجادیه» دعای مکارم‌اخلاق است که مبانی اخلاقی، شیوه هم‌زیستی با دیگران و نوع تعامل با دیگران را بیان می‌کند، مکارم‌اخلاق هدف بعثت انبیاء الهی بخصوص بعثت پیامبر(ص) بوده است. زمانی که پیامبر(ص) مبعوث شدند، فرمودند؛ «من مبعوث نشدم مگر مکارم‌اخلاق را به اتمام برسانم وآن را تکمیل کنم»، دعای مکارم اخلاق امام سجاد(ع) در راستای تکمیل هدف بعثت انبیاء خصوصا پیامبر(ص) بوده است. اگر تبیین‌ها و بینش دادن‌های امام سجاد نبود طبیعتا مردم همچنان اصل و خط امامت را گم می‌کردند. آثار زحمات امام سجاد(ع) در زمان امام صادق(ع) و امام باقر(ع) نمود پیدا می‌کند که مردم به اوج مبانی علمی، فقهی و فلسفی خود می‌رسند، زحمات امام سجاد(ع) بود که ۱۲۰۰۰ شاگرد اطراف امام باقر(ع) و امام صادق(ع) حضور پیدا کردند تا بتوانند شاگردان نابی را برای جهان تربیت کنند.[۵] امام سجاد(ع) به دستور ولید بن عبد الملک با سمّ درتاریخ ‏۱۲ محرم سال ۹۵ هجری قمری به شهادت رسید. مدفن وی در قبرستان بقیع کنار قبر امام حسن مجتبی(ع)، امام محمد باقر(ع) و امام جعفر صادق(ع) است. طبری نوشته است که امام سجاد(ع) با مروان دوستی قدیمی داشت. ولی این سخنی بی‌اساس است؛ زیرا مروان هیچگاه به بنی هاشم روی خوش نشان نداده است. بنابراین جایی برای دوستی او با امام(ع) نبوده است. طبری می‌خواهد جوانمردی را که بنی‌هاشم از حد اعلای آن برخوردار بوده‌اند، نادیده بگیرد و آن را به حساب دوستی شخصی بگذارد. شهیدی، سید جعفر، زندگانی علی بن الحسین(ع)، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ سیزدهم، ۱۳۸۵ش، ص۸۳.

باکس شناور "همچنین ببنید"

پیروزی در دسترس

پیروزی آشکار

از چهار فضیلت برتر اخلاقی، شجاعت موردتوجه آیات و روایات است.[۱] امام علی (ع) آن …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *