مدینه

مدینه

شهر پیامبر، دومین شهر مهم مذهبی مسلمانان در شمال غربی عربستان و شمال مکه، مدینه یا مَدینَةُالنَّبی است.[۱] دیگر ویژگی‌های مدینه عبارت است از:

  1. مسجد پیامبر (ص) در آنجاست؛
  2. مرقد پیامبر (ص) در آن جای گرفته؛
  3. اکثر امامان در مدینه ساکن بوده‌اند؛
  4. در مدینه قرآن ۱۰ سال نازل شده است؛
  5. کهن‌ترین قبرستان مسلمانان در مدینه است؛
  6. هجرت پیامبر (ص) به مدینه مبدأ تاریخ اسلام است؛
  7. تا سال ۳۶ ه.ق پایتخت نخستین حکومت اسلامی است؛
  8. هجرت پیامبر (ص) نام یثرب را به مدینةالنبی تغییر کرد؛[۲]
  9. سفر به مدینه و نمازگزاردن در مسجدالنبی مستحب است.[۳]
  10. به سوره‌هایی که در مدینه یا پس از هجرت بر پیامبر (ص) نازل‌شده باشد سور مدنی می‌گویند.[۴] به آنچه هم در فتح مکّه در مکّه نازل‌شده یا در سفرهایى که حضرت (ص) در مدینه نبوده، نازل‌شده باشد، سور مدنی می‌گویند.[۵] مهم‌ترین ویژگی‌های سوره‌های مدنی عبارت است از:
  1. سوره‌های مدنی طولانی هستند؛
  2. سوره‌های مدنی، آیات طولانی دارند؛
  3. تعداد سوره‌های مدنی ۲۰ سوره است؛[۶]
  4. دوره‌ی نزول آیات مدنى قرآن ۱۰ سال است؛[۷]
  5. فرایض و حدود الاهی، در این سوره‌ها آمده است؛[۸]
  6. آیات مدنی دارای خطاب «یا ایها الذین آمنوا» هستند؛
  7. نام محمد (ص) فقط در سوره‌های مدنی ذکرشده است؛[۹]
  8. آیات مدنی برای تبیین عقاید فاسد اهل کتاب و دعوت آنان به اسلام است؛[۱۰]
  9. بیان قوانین شهری، قضایی، اجتماعی و دولتی و قوانین جنگ و صلح در آیات مدنی است؛
  10. سوره‌های مدنی در بیان احوال و اقدامات منافقین و موضع مسلمانان و پیامبر (ص) در برابر آنان است.[۱۱]

این ویژگی‌ها به گونه قطعی و صددرصد نیست و برای هرکدام استثناهایی می‌توان یافت.[۱۲]

[۱] مدینه، محاصره شده با سنگلاخ است.[۲] مدینه (نام پیش از هجرت: یثرب) از شهرهای اصلی کشور عربستان است و در ۴۵۰ کیلومتری شمال شرقی مکه در ناحیه حجاز قرار دارد.[۳] جنگ‌های مسلمانان با مشرکان، نبرد پیامبر با یهودیان مدینه، شورش علیه خلیفه سوم مسلمانان و کشته شدن او، واقعه حره، قیام نفس زکیه و قیام شهید فخ از حوادث بسیار مهم در تاریخ این شهر به شمار می‌روند. حجة التفاسیر و بلاغ الإکسیر يا من لايحضره المفسّر اماميّه، سيد عبدالحُجّة بلاغي، جلد ۲، مقدمه، ص ۱۰۶۴ و بن سلام، احمد سعید، المدینه المنوره فی القرت الرابع عشر الهجری، ص ۱۳، مدینه، ۱۴۱۴ ق.[۴] سوره‌های مدنی عبارت‌اند از: بقره؛ آل عمران؛ نساء؛ مائده؛ انفال؛ توبه؛ رعد؛ حج؛ نور؛ احزاب؛ محمد؛ فتح؛ حجرات؛ رحمن؛ حدید؛ مجادله؛ حشر؛ ممتحنه؛ صف؛ جمعه؛ منافقون؛ تغابن؛ طلاق؛ تحریم؛ انسان؛ بینه؛ زلزله؛ نصر. زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، جلد ۱، صفحه (۲۰۰-۲۰۴)، ۱۹۴۸- م. معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، جلد ۱، صفحه ۱۷۰، ۱۳۰۹ -۱۳۸۵. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الاتقان فی علوم القرآن، جلد ۱، صفحه ۴۰، ۸۴۹ - ۹۱۱ ق. رامیار، محمود، تاریخ قرآن، صفحه ۶۰۷، ۱۳۰۱ - ۱۳۶۳. ابن طاوس، علی بن موسی، سعدالسعود، صفحه (۲۸۱-۲۸۲)، ۵۸۹ - ۶۶۴ ق.زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن (باحاشیه)، جلد ۱، صفحه (۱۸۷-۱۹۴)، ۷۴۵ - ۷۹۴ ق. زنجانی، ابو عبدالله بن نصر الله، تاریخ القرآن، صفحه (۱۱-۱۲)، ۱۳۰۹ - ۱۳۶۰ ق. عطار، داود، آشنایی باعلوم قرآن، صفحه ۱۵۸.[۵] مانند آیه‌ی شریفه‌ی «...امروز، دین شما را کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان آیین (جاودان) شما پذیرفت...»[مائده، ۳] که در حجة الوداع در عرفه و بعد از هجرت نازل شد و مدنی است. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، با مقدمه: شیخ آقابزرگ تهرانی، تحقیق: قصیرعاملی، احمد، ج ۳، ص ۴۱۳، دار احیاء التراث العربی، بیروت، بی تا؛ الزرکشى، محمد بن عبد الله، البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص ۲۸۲ و ۲۸۳، دار المعرفة، بیروت، چاپ اوّل، ۱۴۱۰ ق؛ الإتقان فی علوم القرآن، ج ۱، ص ۸۳؛ دروزة، محمد عزت، التفسیر الحدیث، ج ۱، ص ۳۸۶، دار إحیاء الکتب العربیة، قاهره، ۱۳۸۳ ق.[۶] تعداد سوره‌های مدنی ۲۰ سوره، موارد اختلافی ۱۲ سوره و بقیه، سوره‌های مکی محسوب می‌شوند. سوره‌های مدنیِ مورد پذیرش همه عبارتند از: بقره، مائده، نور، فتح، مجادله، جمعه، تحریم، آل عمران، انفال، احزاب، حجرات، حشر، منافقون، نصر، نساء، توبه، محمد، حدید، ممتحنه، طلاق. سوره‌های مورد اختلاف عبارتند از: فاتحه، صف، رعد، تغابن، رحمن، مطففین، قدر، بینه، زلزله، اخلاص، فلق، ناس. بر این اساس، باقیمانده سوره‌های قرآنی که مکی محسوب می‌گردند، ۸۲ سوره است. حاجی میرزایی، فرزاد، «مکی و مدنی»، در دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران، دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ ش، ص ۲۱۴۵.[۷] رشیدالدین میبدی، احمد بن ابی سعد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق: حکمت‏، علی اصغر، ج ۱، ص ۴۱، انتشارات امیر کبیر، تهران، چاپ ۵، ۱۳۷۱ ش؛ نکونام، جعفر، در آمدى بر تاریخ گذارى قرآن، ص ۲۰۹، نشر هستى نما، تهران، چاپ اوّل، ۱۳۸۰ ش؛ قرشی، سید علی اکبر، تفسیر احسن الحدیث، ج ۱، ص ۸، بنیاد بعثت، تهران، چاپ ۳، ۱۳۷۷ ش؛ مرکز الثقافة و المعارف القرآنیة، علوم القرآن عند المفسرین، ج ۱، ص ۳۰۵، مکتب الاعلام الاسلامى، قم، چاپ اوّل، ۱۳۷۵ ش.[۸]در مدینه بعد از تشکیل حکومت به دست پیامبر (ص) و نیازمندی‌های ۱ حکومت و شرایط مدینه، مسائل خاصی را طلب می‌کرده است، لذا در سوره‌های مدنی مباحث و مسائل جهاد، قوانین اجتماعی و چگونگی برخورد با اهل کتاب و منافقان که جامعه اسلامی برای حل مشکلات خویش نیازمند به آنان بوده زیاد دیده میشود. حاجی میرزایی، فرزاد، «مکی و مدنی»، در دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران، دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ ش، ص ۲۱۴۵.[۹] نام محمد (ص) در قرآن فقط در سوره‌های مدنی (آل عمران، احزاب، محمد (ص)، فتح و صف به شکل احمد) ذکرشده و در سوره‌های مکی و ابتدای رسالت پیامبر، نام آن‌حضرت به صراحت در قرآن نیامده است. به دلیل این‌که شخص حضرت محمد (ص) که نام و نسبش برای همگان روشن و آشکار بود، اقدام به تبلیغ و دعوت به دین خدا کرده بود، نه در سوره‌های مکی و نه در سوره‌های مدنی نیازی به معرفی نام حضرتشان برای عموم مردم وجود نداشت؛ زیرا هم مردم مکه و هم مردم مدینه از نام ایشان آگاه بودند. بر این اساس، اگر در برخی آیات قرآن نام ایشان ذکرشده، برای معرفی و شناساندن ایشان به دیگران نبود؛ بلکه تنها اقتضائات کلامی یا مقامی داشته که طبق آن اقتضائات، نام مبارک ایشان ذکرشده است. به عنوان مثال در آیه ۶ سوره صف: «وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یَأْتی‏ مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ». به دلیل نقل قول از عیسای مسیح (ع) و ذکر بخشی از عبارات آن حضرت، نام پیامبر نیز در آیه آورده شده است.حاجی میرزایی، فرزاد، «مکی و مدنی»، در دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران، دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ ش، ص ۲۱۴۵.[۱۰] تفصیل احکام و بیان شریعت اسلام و احتجاج با اهل کتاب و مبارزه با منافقان از ویژگی‌ها و موضوعات سوره‌های مدنى است. دیب البغا، مصطفى، دیب مستو، محیى الدین، الواضح فی علوم القرآن، ص ۶۶، دار الکلم الطیب، دار العلوم الانسانیة، دمشق، چاپ ۲، ۱۴۱۸ ق؛ معرفت، محمد هادى، تاریخ قرآن، ص ۵۱، سمت، تهران، چاپ ۵، ۱۳۸۲ ش؛ آشنایى با علوم قرآنى، ص ۱۱۱.[۱۱] آنچه بعد از هجرت در «مدینه» نازل شده، مدنى است. در این تقسیم‌بندى محل نزول وحى، ملاک نام‌گذارى است. البرهان فی علوم القرآن، ج ۱، ص ۲۷۳؛ الإتقان فی علوم القرآن، ج ۱، ص ۵۵. صبحى صالح، مباحث فی علوم القرآن، ص ۱۶۷، منشورات الرضى، قم، چاپ ۵، ۱۳۷۲ ش؛ آشنایى با علوم قرآنى، ص ۱۱۰.[۱۲] مثلاً سوره بقره با اینکه به بیان قصه حضرت آدم می‌پردازد اما مکی نیست، در حالی که مطابق ضوابط بالا بایستی چنین باشد و سوره نصر با اینکه هم کل سوره و هم آیات آن کوتاه است، اما در مدینه نازل شده است. حاجی میرزایی، فرزاد، «مکی و مدنی»، در دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران، دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ ش، ص ۲۱۴۵.

باکس شناور "همچنین ببنید"

کلیدخوشبختی

کلید سعادت

اسلام به معنای دوری از هرگونه عیب و اطاعت بدون هیچ‌گونه اعتراض که با شناسایی …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *