خانه / اسوه ها / مهربان مدینه
مرد مهربان مدینه

مهربان مدینه

امام سجّاد (ع) در واقعه کربلا حضور داشت و همراه اسیران کربلا به شام برده شد.[۱] خطبه امام (ع) در آنجا باعث آگاهی مردم از جایگاه اهل‌بیت (ع) شد. دعاهای امام (ع) در صحیفه سجّادیه است.[۲] هرچند عنوان صحيفه سجّادیه، دعا و نيايش است؛ اما از موضوعات مبارزاتى و سیاسی هم تهى نيست. امام (ع)  در دعاى ۴۸ آن به‌صراحت از مسائل زير كه جنبه سياسى دارد، ياد می‌کند:

  •  واجبات الهى تحریف‌شده‌است.
  • سنت پيامبر (ص) ترك شده‌است.
  • خلافت مخصوص اصفياءالهى است.
  • مقام خلافت الهی مورد يورش قرارگرفته‌است.
  • احكام خدا تبدیل‌شده و قرآن مورد غفلت قرارگرفته‌است.[۳]

امام سجّاد(ع) در ۲۵ محرم به شهادت رسید.[۴] مزار ایشان، بقیع است. [۵]

در عزای سیّد سجّاد مهربان مدینه
جای آن دارد که بارد آسمان خون بر زمین
در عزای سیّد سجّاد، زین‌العابدین
آنچه او دید از جفای کوفیان و شامیان
کافرم گر هیچ‌کس دیده‌است ظلمی این‌چنین
سی‌وشش سال از پس قتل پدر در کربلا
روز و شب‌کاری نبودش غیر زاری و غمین
گاه برنی جلوه‌گر دیدی سر پاک حسین
گاه خوردی تازیانه از غلامان حَصین
خویش را از اهل دین خواندند آن بی‌دین
گروه وانگهی بستند در زنجیر کین، سلطان دین[۶]

[۱] به علت بیماری، در جنگ شرکت نکرد. لشکر عمر بن سعد پس از شهادت امام حسین(ع) او را همراه اسیران کربلا به کوفه و شام بردند. واقعه حره، نهضت توابین و قیام مختار در زمان امام سجّاد (ع) روی داد.[۲] مجموعه ادعیه ومناجات. رسالة الحقوق، رساله‌ای کوچک درباره تکالیف بندگان در برابر خدا و خلق خدا، منسوب به اوست. یا بنی اصبر علی النوائب و لا تتعرض للحقوق و لا تجب اخاک الی الامر الذی مضرته علیک اکثر من منفعته له؛ پسرک من! بر بلا شکیبا باش و به حقوق دیگران تجاوز مکن و کسی را در کاری یاری مکن که زیان آن برای تو بیش از سود آن برای اوست. شهیدی، زندگانی علی بن الحسین(ع)، ص۱۶۰ به نقل از: بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۹۵(به نقل از حلیه الاعمال اثر علی عطائی‌اصفهانی)[۳] اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا الْمَقَامَ لِخُلَفَائِكَ وَ أَصْفِيَائِكَ وَ مَوَاضِعَ أُمَنَائِكَ فِى الدَّرَجَةِ الرَّفِيعَةِ الَّتِى اخْتَصَصْتَهُمْ بِهَا قَدِ ابْتَزُّوهَا وَ أَنْتَ الْمُقَدِّرُ لِذَلِكَ، لا يُغَالَبُ أَمْرُكَ وَ لا يُجَاوَزُ الْمَحْتُومُ مِنْ تَدْبِيرِكَ كَيْفَ شِئْتَ وَ أَنَّى شِئْتَ وَ لِمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ غَيْرُ مُتَّهَمٍ عَلَى خَلْقِكَ وَ لا لِإِرَادَتِكَ حَتَّى عَادَ صِفْوَتُكَ وَ خُلَفَاؤُكَ مَغْلُوبِينَ مَقْهُورِينَ مُبْتَزِّينَ يَرَوْنَ حُكْمَكَ مُبَدَّلا، وَ كِتَابَكَ مَنْبُوذاً وَ فَرَائِضَكَ مُحَرَّفَةً عَنْ جِهَاتِ أَشْرَاعِكَ وَ سُنَنَ نَبِيِّكَ مَتْرُوكَةً. اللَّهُمَّ الْعَنْ أَعْدَاءَهُمْ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الاْخِرِينَ وَ مَنْ رَضِىَ بِفِعَالِهِمْ وَ أَشْيَاعَهُمْ وَ أَتْبَاعَهُمْ؛ خدايا! اين مقام جانشينان و برگزيدگان تو و جاى امناى توست و در پايه بلندى كه خاصّ آن ها ساختى و اكنون از آن ها ربودند و تو آن را مقدّر فرموده بودى، فرمان تو است. كسى بر آن كه غالب نشود و تدبير حتمى است كه كس نتواند از آن در گذشت، هر طور كه خواهى و به هر گونه كه پسندى! چون نسبت به آفريدگان و هر چه براى آن ها مقدّر كردى داناترى و در مشيت تو بدگمانى راه ندارد. برگزيدگان و خلفاى تو زير دست گشتند و ستم كشيدند، حق آن ها ربوده شد، حكم تو را مى بينند تدبيل يافته و كتاب تو را ترك كرده و فرائض تو از آن روش و طريقى كه مقرر فرمودى دگرگون و سنت پيامبر تو متروك مانده. خدايا دشمن آن ها را از اولين و آخرين، با هر كس كه از كار آن ها خرسند است و پيروان و اتباع آن ها لعنت كن.(دعای ۴۸صحیفه سجّادیه؛ دعا در روز عید قربان و روز جمعه)[۴] نام و نسب مادرشان؛ شاه‌زنان، دختر یزدگرد پسر شهریار پادشاه ایران که هنگام وضع حمل او از دنیا رفته است. کنیه امام(ع)، ابوالحسن، ابوالحسین، ابومحمّد و ابوعبداللّه و القاب وی، زین العابدین، سیدالساجدین، سجّاد، هاشمی، علوی، مدنی، قرشی، علی‌اکبر است. امام سجّاد(ع) در زمان خویش(۳۸-۹۵ق با مدّت امامت ۳۵سال) به نام‌های «علی‌الخیر»، «علی‌الاصغر» و«علی‌العابد» شهرت داشته است. مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۳۷.شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۱۲۸.ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۱۴ق، ج۴،ص۳۸۶؛ کسروی، موسوعة رجال الکتب التسعة، ج۳، ص۶۴؛ ابوحاتم رازی، الجرح و التعدیل، ج۶، ص۱۷۸؛ دولابی، الکنی و الاسماء، ج۱، ص۱۴۷؛ سیوطی، طبقات الحفّاظ، ص۳۷؛ ذهبی المقتنی فی سرد الکنی، ج۱، ص۱۹۹؛ مزّی، تهذیب الکمال، ج۱۳، ص۲۳۶.ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۳۸۶؛ ذهبی، العِبَر، ج۱، ص۸۳؛ مزّی، تهذیب الکمال، ج۱۳، ص۲۳۶؛ ابن تغری، النجوم الزاهرة، ج۱، ص۲۲۹؛ ابن خَلَّکان، وفیات الاعیان، ج۳، ص۲۶۶؛ ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ج۷، ص۲۳۱؛ کسروی، موسوعة رجال الکتب التسعة، ج۳، ص۶۴.ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۲۲؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۹۶۲م، ج۱۵، ص۲۷۳.[۵]  کنار قبر امام مجتبی(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) امام سجّاد(ع) از کربلاتاشهادت،سیدامیرحسین کامرانی رادوتحليلى اززندگى امام سجّاد(ع)،ج‏۱،ص۲۴۶.[۶] نصیر اصفهانی: استاد محمد نصير اصفهاني ملقب به ملک‌الشعراء است. وی پدر استاد جلال‌الدین همائی است. او را می‌توان اصفهانی شیرازی گفت، چرا که محل تولد، نشو و نما و مدفن او در اصفهان بوده و به این اعتبار اصفهانی است، اما به ‌رعایت نسب و نژاد پدر و اسلاف او، اصل وی شیرازی است. طرب ۱۴ساله بود که پدر او درگذشت و عنقا، برادر بزرگ‌تر وی، تعلیم و تربیت او را برعهده گرفت. در ۱۳۱۳ق به تهران آمد و عضو انجمن ادب شد و در یکی از قصاید خود که آن را “قصیدۀ انجمنیه” نامیده، نام شاعران آن زمان تهران را عضو انجمن بوده‌اند، آورده است. از استادان وی می‌توان، آخوند ملا محمد کاشانی، میرزا محمد باقر چهار سوئی و میرزا ابوالحسن جلوه را نام برد. او درخط شاگرد میرزا عبدالرحیم افسر بود، اما درشیوۀ خط مدت‌ها از روی خط میرعماد و محمد صالح و آقا محمد باقر سمسوری و رضا قلی ادیب شیرازی مشق می‌کرد، تا خود صاحب شیوه‌ای ممتاز گردید. در کتیبه‌نویسی هم مهارتی به‌سزا داشت و نمونۀ کتیبه‌نویسی‌های او در مسجد رکن‌الملک تخت فولاد و مسجد آخوند ملا محمدحسین کرمانی و سرای ملک در بازار شاه اصفهان و غیره به‌یادگار مانده است و از خطوط چاپی او هم دو اثر باقی است: یکی “ترجیع‌بند” عرفانی خود اوست و دیگر چند قصیده و قطعه، از خود او که در اثناء و پایان “دیوان” پدر خود، همای شیرازی، در ۱۳۳۰ق به‌چاپ رسیده است. طرب علاوه بر کتابت گوناگون، در مرکب‌سازی و ساخت جوهر قرمز دانه و حل‌کاری و طلاسازی و زرافشان کردن کاغذها و نیز در شناختن خطوط اساتید نستعلیق و تقویم قطعات و مرقعات و کتب نفیسه مهارت بسیار داشت و از وی “دیوان”‌ شعری به‌جای مانده است. وی در اصفهان وفات یافت و در صحن امامزاده احمد، در جوار مزار پدر خود، به‌خاک سپرده شد. منابع: صحیفه کربلاء. حيات فكرى و سياسى ائمه،رسول جعفريان‏،انصاريان‏، قم،۱۳۸۱ش.امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، چاپ دار التعارف، ۱۴۰۳ق.صحیفه سجّادیه، ترجمه اسدالله مبشری، تهران، چاپ نشر نی، ۱۳۷۰ش.قمی، شیخ عباس، منتهی الامال فی تواریخ النبی و الال، قم، دلیل ما، ۱۳۷۹ش.ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، داراحیاء الکتب العربیة، ۱۹۶۲م.ابن عنبه، احمد بن علی، عمدة الطالب فی أنساب آل أبی طالب، تصحیح محمدحسن آل الطالقانی، نجف، منشورات المطبعة الحیدریة، ۱۳۸۰ق/۱۹۶۱م.

باکس شناور "همچنین ببنید"

مدافعان انقلاب

مدافعان انقلاب

راز شگفت و بزرگ قیام عاشورا، نه مشمول مرور زمان می‌شود، نه از جلوه و …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *