خانه / آیین زندگی / پیروزی آشکار
پیروزی در دسترس

پیروزی آشکار

از چهار فضیلت برتر اخلاقی، شجاعت موردتوجه آیات و روایات است.[۱] امام علی (ع) آن را پیروزی در دسترس می‌دانست.[۲] برای شجاع نشانه‌هایی مانند صداقت، عزت، غیرت، حق‌گویی، تقوا، استحکام در دین، صبر و بردباری، مدارا با دوستان و ظلم‌ستیزی است که با آن شناخته می‌شود.[۳]

راه دستیابی به شجاعت:

  1. یاد خدا: یاد خدا آرام ‏بخش دل‌ها است.[۴]
  2. توکل: شجاع بر خدا توکل کند، غیر از او از کسی نترسد و از مردم مأیوس باشد.[۵]
  3. ترس: دلش باید لبریز از ترس باشد که خدا با اوست. ترس از خدا، ترس از قدرت برتر الاهى و عذاب است و منشأ عذاب، نافرمانى است. ترس از خدا، لرزش دل در برابر عظمت الاهی است. این ترس خشیت است.[۶]
[۱] حکمت، عدالت، شجاعت و عفت. نراقی، مهدی، جامع السعادات، مصحح محمد کلانتر، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۹۶۷م، ج۱، ص۸۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۳۷۲.[۲] لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، مصحح حسین حسنی بیرجندی، قم، دارالحدیث، ۱۳۷۶ش، ص۵۰. شُجاعَت صفتی است از صفات اربعه ٔ جمیله که حد وسط بین تهور و جبن است.[۳] شُجاعَت از فضائل اخلاقی به معنای دلیری و دلاوری، پرجگری، پهلوانی، جلادت، جنگاوری، جنگجویی، دلاوری، دلیری، رشادت، شهامت، قهرمانی، مردانگی، یلی، متضاد جبن است که در علم اخلاق آن را حد وسط بی‌باکی و ترس قرار داده‌اند. شجاعت به عنوان یکی از چهار فضیلت اخلاقی برتر در آیات و روایات و از ویژگی‌های نبوت، امامت و فرماندهی در جنگ و از صفات امامان معصوم دانسته شده است. شجاعت در میدان نبرد، شجاعت در مبارزه با نفس اماره، شجاعت در غلبه بر مشکلات زندگی، شجاعت در مبارزه با رذائل اخلاقی و شجاعت عقلی از مراتبی است که برای شجاعت نام برده شده است. از آثار و نشانه‌های شجاعت در زندگی انسان می‌توان به صداقت، بردباری، غیرت، مدارا با دوستان و استحکام در دین اشاره کرد. آفت شجاعت را خروج از حد اعتدال و کشیده شدن به افراط و تفریط دانسته‌اند. شجاعت (شُ، شِ، شَ) از فضائل اخلاقی به معنای دلیری و دلاوری،[دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش، ذیل واژه شجاعت] حالتی در انسان دانسته شده که شخص از اقدام به کارهای دشوار ترسی به خود راه ندهد[انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، انتشارات سخن، ۱۳۹۰ش، ذیل واژه شجاعت] و در مصاف با دشمن و تحمل دشواری‌ها، از قوت قلب برخودار باشد.[شریف مرتضی، رسائل، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۲۷۴؛ فیض کاشانی، مفاتیح الشرایع، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۱۶] شجاعت را به «استقامت و اعتدال در قوه غضبیه» تعریف کرده‌اند؛ به این معنا که انسان تحت فرمان عقل از انحراف به دو سوی افراط یعنی تهور و تفریط یعنی ترس مصون باشد. انسان شجاع را نیز کسی می‌دانند که در عین داشتن قدرت روحی و قوّت دل، خشم و غضب خود را با نیروی عقل مهار می‌سازد.[ابن مسکویه، احمد بن محمد، تهذیب الاخلاق، بیروت، مکتبة الثقافة الدینیة، بی‌تا، ج۱، ص۱۲۰، ۲۱۲، ۱۱۷] شجاعت در علم اخلاق حد وسط بی‌باکی (تَهَوُّر) و ترس (جُبن) قرار داده شده است.[فیض کاشانی، محسن، مفاتیح الشرایع، قم، انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۱ق، ج۲، ص۱۶]شجاعت در حالت افراطی و متهورانه به معنای انجام اموری است که جسم و جان انسان را به نابودی می‌کشاند و از نظر شرع و عقل باید از آن احتراز کرد؛[نراقی، مهدی، جامع السعادات، مصحح محمد کلانتر، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۹۶۷م، ج۱، ص۲۴۲] مطلبی که در آیه ۱۹۵ سوره بقره صریحا از آن پرهیز داده شده و در حالت تفریط، جبن یا ترس معرفی شده و آن اجتناب از انجام کارهایی است که از نظر عقل و شرع نباید در انجام آن‌ کوتاهی کرد.[نراقی، مهدی، جامع السعادات، مصحح محمد کلانتر، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۹۶۷م، ج۱، ص۲۴۳] شجاعت به عنوان یکی از چهار فضیلت اخلاقی برتر (حکمت، عدالت، شجاعت و عفت) نزد علمای اخلاق[نراقی، جامع السعادات، ۱۹۶۷م، ج۱، ص۸۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۳۷۲] مورد توجه آیات و روایات قرار گرفته است؛ فضیلتی که به نقل از امام علی (ع) پیروزی در دسترس و آشکار است. لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، مصحح حسین حسنی بیرجندی، قم، دارالحدیث، ۱۳۷۶ش، ص۵۰.[۴] رعد، ۲۸. از جمله عواملی که باعث نگرانی و اضطراب ما می شوند؛ ترس از آینده تاریک و مبهم، گذشته تاریک و آلوده انسان، ضعف و ناتوانی در مواجهه با حوادث طبیعی و دشمنان داخلی و خارجی، احساس پوچی، ترس از مرگ و ... است که وقتی به قدرت بی منتهای الاهی و عطوفتی که نسبت به بندگان دارد و این که بی نیاز از عذاب ما می باشد توجه پیدا کنیم به ما آرامش می دهد و توان ما را زیاد می کند.[۵] امام کاظم (ع)می فرماید: کسی که دلش می خواهد قوی ترین مردم باشد، پس بر خدا توکل کند. راوی سؤال می کند که اندازه توکل چه مقدار است، حضرت فرمود: غیر از خدا از هیچ کس نترسد.[بحارالانوار، ج ۶۸، ص ۱۴۳] امیر مؤمنان (ع) فرمود: توکل بر خدا بهترین تکیه گاه است.[غرر الحکم، ص ۱۹۶] در روایت دیگری پیامبر (ص) از جبرئیل (ع) پرسید که توکل چیست؟ جبرئیل گفت: توکل عبارت است از: علم به این که مخلوق نه ضرر مى‏زند و نه نفع مى‏رساند، نه مى‏بخشد و نه باز مى‏دارد، و عبارت از مأیوس بودن از خلق است.[۶] امام صادق (ع) می فرماید: کسى‏ که از خدا بترسد خداوند همه چیز را از او مى‏ترساند و کسى که از خدا نترسد، خداوند او را از هر چیزى مى‏ترساند. انسان باید از خدا بترسد و دل مؤمن باید لبریز از این گونه ترس باشد؛ البته ترس از خدا از آن جهت نیست که خدا- نعوذ بالله- موجود ترسناکى است، ترس از خدا معانى و مراتبى دارد. یک معناى ترس از خدا، ترس از خشم خدا و عذاب خدا در دنیا و آخرت است و منشأ خشم و عذاب الاهى، نافرمانى بشر است. انسان اگر از قدرت برترى بترسد، نافرمانى‏ نمى‏کند و چه قدرتى به قدرت الاهى مى‏رسد. معنای دیگر ترس از خدا، لرزش دل در برابر هیبت و عظمت الاهی است، از چنین ترسی در آیات قرآن به خشیت تعبیر شده است: "انما یخشی الله من عباده العلماء"؛[ فاطر، ۲۸] از میان بندگان خدا، تنها عالمان هستند که از خدا می ترسند. خشیت. [خ َ ی َ] (مص) ترس، خوف، بیم، هراس منسوب به عظمت و مهابت. یادداشت به خط مؤلف؛ دهخدا.

باکس شناور "همچنین ببنید"

آسودگی خاطر

آسودگی خاطر

برای موفقیت در کارها، هیچ عاملی به‌اندازه آرامش مهم نیست. آسودگی خاطر، همان آرامش است.[۱] …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *