سه شنبه , ۳۰ مرداد ۱۳۹۷
خانه / آیین زندگی / بیابانگردی
بیابانگردی

بیابانگردی

بیابانگردیبرای بیابان تعاریف متعددی بیان شده‌است. بیابان سرزمین گسترده‌ای است که به‌نوعی از منطقه خشک و کم‌باران در جغرافیای کره زمین گفته می‌شود و به خاطر بارندگی سالیانه کم دارای پوشش گیاهی کمی است. به بیابان؛ شوره‌زار، بادیه، بدو، برهوت، تیه، دشت، صحرا، فلات، قفر، نجد، وادی، هامون، زمین پهناور و بی‌آب‌وعلف و دشت لم یزرع هم گویند. بیابان ها بیش از یک پنجم خشکی های زمین را پوشانده اند و خیلی گرم و خشک و یا خیلی سرد و خشک هستند. بیابان ها شرایط آب و هوایی ناملایمی با بارندگی خیلی کم و دماهای به شدّت متغیر دارند. زندگی گیاهی و جانوری در بیابان زیاد نیست. بیابان ها مناطق خیلی خشکی با زندگی گیاهی و جانوری محدود هستند. سیمای منحصر به‌فرد بیابان‌ها، حیات جانوری و گیاهی، آسمان شب، یادمان‌های تاریخی، آرامش بیابان و بسیاری از جذابیت‌های دیگر، بیابان‌ها را به یکی از جاذبه‌های طبیعت تبدیل کرده و گردشگران را به بازدید از این مناطق مشتاق نموده است. حتی گروهی از گردشگران ماجراجو با پذیرش سختی‌های فراوان برای گذر از بیابان‌های بزرگ و تاب شرایط سخت بیابانی، سفرهایی پرماجرا را برای خود رقم می‌زنند. در زمین چند نوار عمده بیابانی وجود دارد که مهم‌ترین آن ها در نیمکره شمالی از مجاورت اقیانوس اطلس تا حدود چین است که شامل بیابانی بزرگ آفریقا، بیابان عربستان، ایران، ترکستان، گبی و تار است. امروزه در برخی از کشورها مانند تونس تنها از گردشگری در بیابان خود سالانه تا سه میلیارد دلار درآمد کسب می‌کنند. این در حالی است که رونق گردشگری در بیابان نه تنها سبب بازده اقتصادی برای گستره وسیعی از کشور که ظرفیت‌های تولیدی کشاورزی و صنعتی رقابتی ندارند، فراهم می‌آورد بلکه برخی شیوه‌های سنتی فراموش شده مانند صنایع دستی و شتربانی را احیا نموده و به بهبود سطح زندگی جوامع محلی می‌انجامد.[۱] بیابانگردی، یکی از گونه‌های طبیعت‌گردی است. منابع گردشگری طبیعی بیابان مشتمل بر منابع طبیعی متنوعی است که از اثر متقابل توپوگرافی، آب و هوا، منابع آب و تیپ و تراکم گیاهی ایجاد شده است. برخی از این منابع عبارتند از: چشم‌اندازهای بیابانی، آسمان بیابان در شب، بیشه‌زارهای بیابانی، جانوران بیابان‌زی و تل‌ماسه‌ها.[۲] آن دسته از جلوه‌های زندگی انسانی در امروز و زمان‌های گذشته که در بستر بیابان و کویر جای گرفته است در کنار کنش‌های اجتماعی سنتی، باورها، آداب و رسوم محلی، بناها تاریخی و باستانی از جمله جلوه‌های انسانی مناطق بیابانی است که از نظر گردشگری با تقاضا همراه است. برخی از این منابع عبارتند از: یادمان‌های تاریخی و باستانی در بیابان(کاروانسراها و پل‌ها)، غارهای با ارزش دیرین انسان‌شناسی، زیارتگاه‌ها و آرامگاه‌ها، جاذبه‌های معماری سکونت‌گاه‌های انسانی، صنایع دستی، ورزش و بازی‌های محلی، شیوه زیست سنتی مردم، جلوه‌های همزیستی انسان با طبیعت، مراسم‌های آئینی و … فعالیت‌های گردشگری بیابان محدود اما خاص این دسته از مناطق طبیعی است. این فعالیت‌ها متکی به منابع گردشگری، آب و هوای بیابان و عوارض زمینی است. فهرست زیر شماری از فعالیت‌های تفرجی ممکن در نواحی بیابانی است. ماسه درمانی، پیاده‌روی در بیابان، دوچرخه سواری در بیابان، موتورسواری با موتورهای پهن چرخ، خودرو سواری بر روی تل‌ماسه‌ها، رالی بیابان، اسکی روی تپه‌های ماسه‌ای، شترسواری، مشاهده پرندگان آبزی و کنار آبزی، رصد ستارگان، گردش در بیشه‌های بیابانی، خرید صنایع دستی، خرید از بازارچه‌های محلی، دیدار از بناهای تاریخی و زیارتی، دیداز از جلوه‌های همزیستی انسان با طبیعت، شکار، روستاگردی، کوه‌نوردی.[۳] بیش از یک‌پنجم مساحت ایران را(افزون بر ۳۰۰هزارکیلومترمربع) بیابان‌های واقعی دربرگرفته است. چه دما در نواحي بياباني داغ و چه منجمد كننده باشد، بزرگ ترين مشكل براي ساكنان اين مناطق پيدا كردن منابع آب است. بیابان‌های ایران به‌طور عمده ناشی از تأثیر کمربند پرفشار جنب حاره بوده و بخشی از کمربند بیابانی بزرگ کره زمین هستند که بخش‌های دیگر آن را بیابان‌های مشهوری همچون شبه جزیره عربستان، صحرای آفریقا، سونورای مکزیک، نوادای آمریکا تشکیل می‌دهد. گذشته از وسعت کم‌نظیر که موجب می‌شود مجموع مساحت بیابان‌های ایران در شمار چهار بیابان نخست جهان قرار گیرد، عوامل جغرافیائی متعددی موجب شده است بیابان‌های ایران به‌عنوان جاذبه‌های سیاحتی از موقعیت ممتازتری نسبت به همگنان خود در دیگر نقاط جهان برخوردار باشند. بیابان‌های باشکوه ایرانی، دربرگیرنده همه آن چیزهایی است که در یک مسافرت ماجراجویانه یا بیابان‌گردی در طبیعت زیبا و دست نخورده لازم است. بیابان به طور زنده از اشکال متنوع و رنگارنگی از کشور ایران حکایت می‌کند. دشت‌های نمکی وسیع و سفید، تلماسه‌های طلایی به علاوه تپه ماهورهای سبز روشن، زرد و قرمز، طیف حیرت‌آوری از رنگ‌های تماشایی برای مسافران بیابان در روشنایی روز بوجود می‌آورد. بی شک، جذابیت شب‌های کویر بالاتر از انتظار است و شامل منظره جذاب ستارگان بوده که به طور فریبنده‌ای نزدیک و واقعی به‌نظر می‌رسند. عوامل پیچیده اقلیمی موجب شده‌اند بیابان‌های ایران گرم‌تر از دیگر نواحی بیابانی دنیا باشند. آن چنان که به تصریح شماری از استادان جغرافیای دانشگاه تهران قطب حرارتی کره زمین، کویر شهداد در کرمان است.[۴] با اجرای برنامه‌های توسعه توریسم تعداد توریست‌ها و اکوتوریست‌ها در سال ۱۹۸۰، ۷/۵میلیون نفر بوده در حالی که در ۲۰۰۱این میزان به بیش از ۸۹میلیون نفر رسیده است. یعنی چین در طی ۲۰سال بیش از ۱۷۰۰درصد رشد در تعداد توریست‌ها و اکوتوریست‌های خود داشته است. میزان درآمد ناشی از توریسم در سال ۱۹۹۶، ۶/۳۰میلیارد دلار آمریکا بوده است در حالی که در این درآمد در سال ۲۰۰۱به بیش از ۷/۶۱میلیارد دلار رسیده است و از این نظر مقام پنجم در بین کشورهای دنیا را دارا می‌باشد.[۵] به طور حتم بیابان گردی و کمپ زدن در صحرا و کویرهای معروف هم جذابیت های خاص خودش را دارد، و برای آن دسته از گردشگرانی که به طبیعت بکر و بی نظیر بیابان علاقه مند هستند بسیار مهیج و لذت بخش خواهد بود. زیبایی های کویر از یک طرف و منظره ی منحصر به فرد آسمان شب، در این مناطق از جهت دیگر موجب می شود که گردشگران در سکوت و زیبایی بیابان شریک شوند. از جمله:

  • بیابان گبی: لغت گبی در زبان مغولی به معنای بیابان می‌باشد. بیابان گبی به سبب قرار گرفتن جاده‌ی ابریشم در آن و نیز تشکیل دادن بخش اعظمی از امپراطوری مغول، به شهرت رسیده‌است. گبی بسیار سرد است ولی به ندرت در آن برف دیده می‌شود. این بیابان بالاتر از سطح دریا قرار گرفته‌است و میزان بارندگی آن تا ۱۹۰میلی‌متر در سال است. با مساحت ۱۳۰۰۰۰۰کیلومترمربع بزرگترین بیابان قاره‌ی آسیا(پنجمین بیابان بزرگ جهان) است.
  • بیابان آتاکاما(Atacama Desert): بیابان آتاکاما بین ۳کشور شیلی، پرو و بولیوی قرار گرفته است. وسعت این بیابان به اندازه ۲/۳خاک ایتالیا است. از خشک‌ترین بیابان‌های دنیا در آمریکای جنوبی است. این بیابان که بیش تر پوشیده از شن‌زار و نمک‌زار است، از سمت رشته کوه‌های آند به طرف اقیانوس آرام امتداد دارد. جایی برای تماشای رقص ستاره‌ ها است و به عنوان یکی از خشک ترین بیابان های جهان در کشور شیلی قرار دارد.
  • بیابان گریت ویکتوریا: بیابان گریت ویکتوریا(Great Victoria Desert) با مساحت؛ ۳۴۸٬۷۵۰کیلومترمربع در استرالیای غربی واقع شده‌است. منطقه ی خشكی در جنوب استرالیا، واقع در ایالت های استرالیای جنوبی استرالیای غربی. این یبابان، سرزمین لم یزرعی است که متشکل از تپه های شنی و دریاچه های نمكی علف های پراكنده است. این بیابان از شرق به غرب حدود ۷۲۵ =كیلومتر گسترش یافته و با دشت نورالبور از خلیج بزرگ استرالیا جدا می شود. گروه های مختلفی از بومیان استرالیایی در این بیابان زندگی می كنند.
  • بیابان گریت سالت لیک: بیابان گریت سالت لیک یا بیابان دریاچه نمک بزرگ نام یک دریاچهٔ خشک شده در شمال یوتای آمریکا است که میان دریاچه نمک یوتا و مرز نوادا قرار دارد. چندین رشته کوه کوچک از میان دریاچه رد می شود یا در مرز آن قرار دارد. زمستان هایش بسیار سرد و تابستان هایش داغ داغ است. این بیابان نمونهٔ خوبی از بیابان با هوای سرد است. ارتفاع این بیابان ۴۲۵۰پا بالاتر از سطح دریا است از این رو نسبت به بیابان هایی که در ارتفاع پایین تر قرار دارند مانند بیابان موهاوی سردتر و به دلیل ارتفاع و خشکی پس از غروب آفتاب خیلی زود دمایش افت می کند. شب های تابستان در این بیابان دمای مطلوبی دارد دمای بیابان در زمستان در طول ریز بالاتر از دمای انجماد است اما شب ها به شدت سرد و زیر دمای انجماد آب است. چندین گیاه بهینه شده با محیط خشک در آن رشد می کند. بیش تر دریاچه کمتر از ۲۰۰میلیمتر در سال بارندگی دارد. در بخش شمال بیابان آموزش های نظامی انجام می شود.
  • Salar de Uyuni, Bolivia: این صحرا به عنوان وسیع ترین بیابان نمک در جهان جذابیت های خاص خودش را دارد . صدها سال قبل این بیابان جزوی از یک دریاچه بود، اما پس از تفکیک دریاچه به دو بخش مجزا این ناحیه ی سرشار از نمک به عنوان یک بیابان زیبا در خاک بولیوی به جای ماند، و امروزه به عنوان یکی از جذابیت های گردشگری مد نظر مسافرین تورهای مسافرتی و حتی تورهای یک روزه قرار گرفته است. انعکاس نور خورشید به سطح دریاچه موجب پدید آمدن حالتی آینه مانند در بستر دریاچه می شود. این جریان به عنوان یکی از ویژه ترین رویدادها همواره مورد توجه و دیدنی است.

بزرگ ترین بیابان در شمال صحرای قاره آفریقا است. این بیابان ۹۰۶۵۰۰۰کیلومترمربع را می پوشاند. خشک ترین بیابان ها در شمال شیلی، بیابان آتاکاما در آمریکای جنوبی و کویر لوت در شرق ایران است. این بیابان ها کمتر از حدود یک سانتی متر بارش در هر سال دارند و آن را هم از مه متراکم، نه از باران به دست می آورند.

پانویس:

  1. پایگاه ملی داده‌های علوم زمین (۱۳۸۵). مقایسه سهم درآمد ژئوتوریسم و معدن در کشورهای چین و تونس و بررسی پتانسیل بیابان گردی در ایران.
  2. سند ملی توسعه و مدیریت طبیعت‌گردی در کشور، کمیته ملی طبیعت‌گردی، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، ۱۳۸۶
  3. سند ملی توسعه و مدیریت طبیعت‌گردی در کشور، کمیته ملی طبیعت‌گردی، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، ۱۳۸۶
  4. پایگاه ملی داده‌های علوم زمین، ژئوتوریسم بیابان‌های ایران،۱۳۸۷
  5. پایگاه ملی داده‌های علوم زمین(۱۳۸۵)، مقایسه سهم درآمد ژئوتوریسم و معدن در کشورهای چین و تونس و بررسی پتانسیل بیابان گردی در ایران، «ژئوتوریسم بیابان‌های ایران»، پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور، دانشنامه رشد، صفر بیست و کتاب جغرافیای سال دوم متوسطه و سال سوم متوسطه اول

باکس شناور "همچنین ببنید"

زیارت خاصّ

زیارت خاصّ

سفر، موجب تكامل و تعالي و بيانگر عروج انسان است به خصوص که اگر این …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده − چهار =