سه شنبه , ۳۰ مرداد ۱۳۹۷
خانه / آیین زندگی / بالاترينِ خوبی‌ها
بالاترينِ نیکی‌ها

بالاترينِ خوبی‌ها

بالاترينِ نیکی‌هاو پروردگار تو مقرّر داشته است که جز او را نپرستید و به پدر و مادر خود خوبی‌ کنید. اگر یکی از آن دو یا هر دوی آن ها به سن کهن سالی رسیدند به آن ها کلمه ای ناخوشایند مگوی و با آن ها پرخاش گری مکن و با ادب و احترام با آن ها سخن بگوی.(۱) و از سر مهربانی بال فروتنی را برای آن دو بگستر و بگو: پروردگارا! بر آن ها رحمت آور، چنان که مرا در کودکی با مهربانی پرورش دادند.(۲) اگر پدر و مادرت تلاش کردند که چیزی را که بدان علم نداری(از آن روی که وجود ندارد.) شریک من سازی، از آن ها پیروی مکن. البته در کارهای دنیا با آن ها به خوبی‌ معاشرت کن و در حقشان ستم و خشونت روا مدار(۳) پدر و مادر دو وجود پرارزشی هستند که در تمام ادیان آسمانی، حتّی مکتب‌های غیر الهی مورد احترام و تکریم می‌باشند. قرآن بهترین گواه اهمیّت خوبی‌ به پدر و مادر است. از کمترین بی احترامی و آسیب رساندن به آن ها نهی شده است. نهایت فروتنی و مهربانی به آن دو در حال حیات و مرگ، توصیه و معادل نماز، حجّ و … شمرده شده است. تشکّر از آنان مقارن شکر الهی قرار گرفته است. پیامبر(ع) و اهل بیت پیامبر(ع) هم این حسّ درونی انسان را که از عاطفه و عقل سرچشمه می‌گیرد، تحریک نموده‌اند و با بیان‌های مکرّر و مفصّل ارزش آن ها را آن طور که باید و شاید نشان داده‌اند و به فرزندان دستور می‌دهند که لحظه‌ای از احترام به پدران و مادران غفلت نکنند. مردی خدمت پیامبر(ص) آمد و عرض کرد: ای رسول خدا! به چه کسی خوبی‌ کنم؟ حضرت فرمود: به مادرت. عرض کرد: بعد از او به چه کسی؟ فرمود: به مادرت. گفت: سپس به چه کسی؟ فرمود: به مادرت، سوال کرد: سپس به چه کسی؟ حضرت فرمود: به پدرت.(۴) هم چنین آن حضرت(ص) می‌فرماید: به پدرانتان خوبی‌ کنید تا فرزندانتان به شما خوبی‌ کنند.(۵) امام صادق(ع) می فرمایند با ارزش ترین اعمال نزد خداوند ۳کار است : نماز اول وقت، خوبی‌ به پدر و مادر، جهاد در راه خدا.(۶) امام باقر(ع) می فرمایند: خداوند به ۳کار تقدّمی قرار نداده: “ادای امانت، خوبی‌ به پدر و مادر، وفای به عهد”.(۷) نخستین اصلی که خداوند در لوح محفوظ نگاشته این است: خدایی جز من نیست و هر کس پدر و مادرش از او خشنود باشند من از او خشنود هستم.(۸) پیامبر(ص) فرمود: درهای رحمت آسمان در ۴هنگام گشوده می شود: هنگام بارش باران، هنگام نگاه فرزند به چهره پدر و مادر، هنگام گشوده شدن درب کعبه و هنگام عقد ازدواج.(۹) امام باقر(ع) فرمود: ۴صفت مومن او را در بهترین غرفه های بهشت قرار می دهد: “کسی که به پدر و مادر خوبی‌ کند، به پدر و مادر انفاق کند، با آن دو مدارا کند، به آن ها خوبی‌ کرده و آن ها را اندوهگین ننماید.”(۱۰) امام صادق(ع) فرمود: روزی حضرت موسی(ع) در حال مناجات با پروردگار، مردی را در سایه عرش الهی دید. پرسید: پروردگارا! این کیست که عرش تو بر او سایه افکنده؟ پروردگار متعال پاسخ فرمود: او کسی است که نیکو کار به پدر و مادر خود بوده و اهل سخن چینی نیست.(۱۱) امام صادق(ع) فرمود: ای جابر! پیروان ما شناخته نمی شوند مگر با……. خوبی‌ به پدر و مادر.(۱۲). خوبی‌ به پدر و مادر سبب طول عمر است. امام رضا(ع) می‌فرماید: «پناه می‌بریم به خدا از گناهانی که مرگ‌ها را نزدیک می‌کنند، مانند: … نافرمانی پدر و مادر و …».(۱۳) پیامبر(ص) بر بالین جوانی که در حال مرگ بود، حاضر و شهادتین را به او تلقین کرد، ولی جوان نتوانست آن را بگوید. حضرت پیامبر(ص) پرسید: آیا او مادر دارد؟ زنی که نزد او بود عرض کرد: بلی، من مادر او هستم. فرمود: آیا بر او غضبناکی؟ گفت: ۶سال است با او حرف نزدم. پیامبر(ص) از او تقاضا کرد که از جوانش راضی شده و از او درگذرد، مادر نیز تقاضای حضرت پیامبر(ص) را پاسخ داد و به محض رضایت، زبان جوان به کلمه توحید باز شد.(۱۴) ناگفته نماند که مکافات عمل هم در دنیا و هم در آخرت وجود دارد، با این تفاوت که مکافات در دنیا نسبت به آخرت بسیار کم‌رنگ‌تر است. به قول مولوی: این جهان کوه است و فعل ما ندا//سوی ما آید نداها را صدا.(۱۵) گرفتاری‌های گوناگونی که در دنیا دامن گیر آدمی می‌شود، گاهی مکافات عمل و گاهی برای امتحان است و برای بعضی مایه و پایه ترقّی و تکامل و افزونی پاداش است. این درحالی است که در آموزه‌های قرآنی احسان به پدر و مادر و جلب رضایت آن ها از جهاد در راه خدا بالاتر توصیف شده است. مردی خدمت پیامبر(ص) آمد و عرض کرد: یا رسول‌الله پدر و مادر پیری دارم که به خاطر انس با من مایل نیستند به جهاد در راه خدا بروم، حضرت(ص) فرمود: پیش پدر و مادرت بمان، قسم به آن که جانم در دست اوست، انس یک روز آنان با تو از جهاد یک سال بهتر است.(۱۶) هم چنین پیامبر(ص) می‌فرماید: هر فرزند نیکوکاری که با مهربانی به پدر و مادرش نگاه کند، درمقابل هر نگاه، ثواب یک حجّ کامل مقبول به او داده می‌شود. سوال کردند، حتّی اگر روزی ۱۰۰مرتبه به آن ها نگاه کند؟ فرمود: آری خداوند بزرگتر و پاک‌تر است.(۱۷) حنان بن سدیر می‌گوید: در حضور امام صادق(ع) بودیم که میسّر هم درمیان ما بود.(۱۸) از رابطه خویشاوندی سخن به میان آمد، امام صادق(ع) فرمود: ای مُیَسِّر چند بار اجل و مرگ تو فرا رسیده و هربار خداوند آن را به‌خاطر صله رحم با خویشاوندانت تاخیر انداخته است، اگر می‌خواهی خداوند عمر تو را زیاد کند به پدر و مادرت خوبی‌ کن.(۱۹) کسی که طولانی شدن عمر و توسعه رزق را دوست دارد به پدر و مادر خود خوبی‌ کند.(۲۰)

و دامن سخن را با شعر بسیار زیبا «قلب مادر» از ایرج میرزا به پایان می بریم:

داد معشوقه‌ به‌ عاشق‌ پیغام‌ که‌ کند مادر تو با من‌ جنگ‌
هر کجا بیندم‌ از دور کند چهره‌ پرچین‌ و جبین‌ پر آژنگ‌
با نگاه‌ غضب‌ آلود زند بر دل‌ نازک‌ من‌ تیری‌ خدنگ‌
مادر سنگدلت‌ تا زنده‌ است‌ شهد در کام‌ من‌ و تست‌ شرنگ‌
نشوم‌ یکدل‌ و یکرنگ‌ ترا تا نسازی‌ دل‌ او از خون‌ رنگ‌
گر تو خواهی‌ به‌ وصالم‌ برسی‌ باید این‌ ساعت‌ بی‌ خوف‌ و درنگ‌
روی‌ و سینه‌ تنگش‌ بدری‌ دل‌ برون‌ آری‌ از آن‌ سینه‌ تنگ‌
گرم‌ و خونین‌ به‌ منش‌ باز آری‌ تا برد زاینه‌ قلبم‌ زنگ‌
عاشق‌ بی‌ خرد ناهنجار نه‌ بل‌ آن‌ فاسق‌ بی‌ عصمت‌ و ننگ‌
حرمت‌ مادری‌ از یاد ببرد خیره‌ از باده‌ و دیوانه‌ زبنگ‌
رفت‌ و مادر را افکند به‌ خاک‌ سینه‌ بدرید و دل‌ آورد به‌ چنگ‌
قصد سرمنزل‌ معشوق‌ نمود دل‌ مادر به‌ کفش‌ چون‌ نارنگ‌
از قضا خورد دم‌ در به‌ زمین‌ و اندکی‌ سوده‌ شد او را آرنگ‌
وان‌ دل‌ گرم‌ که‌ جان‌ داشت‌ هنوز اوفتاد از کف‌ آن‌ بی‌ فرهنگ‌
از زمین‌ باز چو برخاست‌ نمود پی‌ برداشتن‌ آن‌ آهنگ‌
دید کز آن‌ دل‌ آغشته‌ به‌ خون‌ آید آهسته‌ برون‌ این‌ آهنگ‌:
آه‌ دست‌ پسرم‌ یافت‌ خراش‌ آه‌ پای‌ پسرم‌ خورد به‌ سنگ‌

 پانویس:

  1. وَ قَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ۚ إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَ لَاتَنْهَرْهُمَا وَ قُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا: و پروردگار تو مقرر كرد كه جز او را مَپرستيد و به پدر و مادر[خود] احسان كنيد. اگر يكى از آن دو يا هر دو، در كنار تو به سال خوردگى رسيدند به آن ها[حتّى‌] «اوف» مگو و به آنان پَرخاش مكن و با آن ها سخنى شايسته بگوى.سوره اسراء،آیه۲۳٫ علاّمه محمّدحسین طباطبائی(ره) در مورد رعایت ترتیب در طبقاتی که امر به احسان آن ها شده است، می‌فرماید: «در این آیه و آیات: التّوبه/۲۴، النّساء/۱۳۵،  ترتیب رعایت شده است، به‌طوری‌که اوّل خداوند در رأس همۀ طبقات ذکر شده که بر همۀ گروه‌ها اولویّت دارد و آن گاه پدر و مادران را ذکر کرده که پیداست بعد از خداوند از هر طبقه دیگرى به احسان مستحق‌ترند، چون پدر و مادر ریشه و اصلى است که آدمى به آن دو اتّکاء دارد و جوانۀ وجودش روى آن دو تنه روییده است. پس آن دو از سایر خویشاوندان به آدمى نزدیکترند. بعد از پدر و مادر، سایر خویشاوندان را ذکر کرده است و بعد از خویشاوندان، در میانه اقرباء، یتیم را مقدّم داشته است»(طباطبائی،۱۳۸۹،ج۱،ص۳۲۹ و ج۵،ص۱۷۶).
  2. وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا: و از سر مهربانى، بالِ فروتنى بر آنان بگستر و بگو: «پروردگارا، آن دو را رحمت كن چنان كه مرا در خردى پروردند.» سوره اسرا،آیه۱۳
  3. وَ إِنْ جَاهَدَاكَ عَلَىٰ أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا ۖ وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا ۖ وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ۚ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ: و اگر تو را وادارند تا در باره چيزى كه تو را بدان دانشى نيست به من شرك ورزى، از آنان فرمان مبر، و[لى‌] در دنيا به خوبى با آنان معاشرت كن، و راه كسى را پيروى كن كه توبه‌كنان به سوى من بازمى‌گردد؛ و[سرانجام‌] بازگشت شما به سوى من است، و از[حقيقت‌] آن چه انجام مى‌داديد شما را با خبر خواهم كرد. سوره لقمان،آیه۱۵
  4. محمّدباقر مجلسی،بحارالانوار،ج ۷۴،ص۴۹
  5. کنزالعمال،ج ۱۶،ص۴۶۶
  6. الکافی،ج۲،ص۱۵۸
  7. الکافی،ج۲،ص۱۶۲
  8. مستدرک الوسائل،ج۱۵،ص۱۷۶
  9. جامع الاخبار،ص۱۰۱
  10. الامالی،مفید،ص۱۶۷
  11. الامالی،صدوق،ص۱۸۰
  12. الکافی،ج۲،ص۷۴
  13. اصول کافی،ج۴،ص۱۸۴
  14. گناهان کبیره، عبدالحسین دستغیب،ج۱، ص۱۲۸
  15. محمّدباقر مجلسی،بحارالانوار،ج۷۴،ص۵۲
  16. همان،ص۷۳
  17. مُیَسِّر بن عبدالعزیز النخعی المدائنی.(رجال الطوسی،ص۱۳۵) ثقه،مورد اعتماد، از اصحاب امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و از خواص آنان بوده است. عقیقی گوید: آل محمد(ص) او را ستوده اند، و از کسانی است که در زمان رجعت مجاهده خواهد کرد. چندین مرتبه اجل مُیَسِّر رسید بود لیکن چون صله رحم به جای می آورد مرگش به تأخیر افتاد تا در زمان امام صادق(ع)، ظاهرا به سال ۱۳۶ه، وفات یافت. روایت شده که از زمانی کودکی که به بازار می رفت و روزی ۲درهم مزد می گرفت، ۱درهم آن را به عمه و ۱درهم را به خاله خود می داد، به همین جهت امام باقر(ع) به او فرمود: «قد حضر اجلک غیر مره و لا مرتین کل ذلک یؤخره الله بصلتک قرابتک»، تاکنون چندین بار اجلت رسیده بود ولی به واسطه صله رحم خداوند آن را تأخیر انداخت.(امّ الکتاب نقش جهان)
  18. محمّدباقر مجلسی،بحارالانوار،ج۷۴،ص۸۴
  19. مَن سَرَّه اَن یُمد لَه فی عُمره و یُبسط فی رزقه فلیَصِل اَبَویه. محمّدباقر مجلسی،بحارالانوار،ج۷۴،باب۲،ح۹۶

«قلب مادر»منابع:

  1. قرآن
  2. المیزان
  3. حوزه نت
  4. روزنامه کیهان
  5. باشگاه خبرنگاران
  6. چهل حدیث والدین
  7. آستان قدس حسینی
  8. احترام به پدر و مادر در اسلام و ادیان قبل از اسلام(۱)
  9. احترام به پدر و مادر در اسلام و ادیان قبل از اسلام(۲)
  10. ارفع، سیّد کاظم(۱۳۷۹) خانواده در مکتب قرآن و اهل بیت(ع) تهران، انتشارات دانشگاه تهران
  11. بهشتی، احمد(۱۳۷۷) خانواده در قرآن. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی‌ حوزه علمیّه قم
  12. ساروخانی، باقر(۱۳۷۹) بررسی روابط انسانی در خانواده‌های تهران. طرح پژوهشکده خانواده
  13. طباطبائی، سیّد محمّدحسین، تفسیر المیزان قم نشر بنیاد علمی‌ و فکری علاّمه طباطبائی
  14. فرانکفورد، چاوا و دیوید نچمیاس، روش های پژوهش در علوم اجتماعی، فاضل لاریجانی و …
  15. فرهنگی، علی‌اکبر(۱۳۷۹). ارتباطات انسانی. تهران: انتشارات خدمات فرهنگی رسا
  16. قرائتی، محسن، دقایقی با قرآن. تهران: انتشارات ستاد اقامه نماز و تفسیر نور.
  17. مجلسی، محمّدباقر،بحارالأنوار.تهران: انتشارات کتابخانه مسجد ولی‌عصر(عج)
  18. نوری همدانی، ‌حسین.(۱۳۹۱). جایگاه بانوان در اسلام. تهران انتشارات مهدی موعود(عج)

باکس شناور "همچنین ببنید"

مسيحيان برتر

مسيحيان برتر

تمامی ادیان بزرگ جهان در درون خود دارای تقسیمات بزرگ فرقه ای هستند و در …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج × 4 =