دوشنبه , ۲ مهر ۱۳۹۷
خواب

خواب

خواببا تعطیل موقت کار و فعالیت روحی و جسمی، تمامی اعضا به استراحت پرداخته، از فرسودگی رها شده، رو به بازسازی و نوسازی نیرو نموده، روح و جسم تقویت شده، نشاط آدمی تجدید گردیده و پس از آثاری این چنین، آمادگی دوباره برای فعالیت های مختلف فراهم می شود. حدودا یک سوم زندگی انسان را «خواب» فرا گرفته و تمامی افراد، ارتباطی نزدیک در سالیان عمر خود با این پدیده دارند، اما هنوز اسرار آن به خوبی شناخته نشده است و این عامل که در لحظه معینی، بخشی از فعالیت های مغزی از کار افتاده، پلک چشم ها بر هم آمده و به دنبال آن تمام اعضا در سکون و سکوت فرو می روند، به درستی روشن نیست. اما اندیشمندان به این باور رسیده اند که «خواب» نقش بس چشم گیری در سلامت انسان دارد. تأثیر عمیق آن به گونه ای است که پزشکان روانی، هماره در صدد تنظیم خواب بیماران به صورت عادی بوده تا از این طریق تعادل روحی افراد را ممکن سازند. «خواب» حالتی توأم با آسایش و آرامش است که بر اثر از کار بازماندن حواس ظاهر در انسان و حیوان پدید آید. «خواب» پدیده ایی پیچیده و شگفتی است که از آغاز آفرینش و پیدایش انسان تاکنون، اندیشه بسیاری از افراد را به خود مشغول کرده و هم چنان مبهم باقی مانده است. «خواب» از مهمّ ترین جنبه های بقای انسان است.(*) در بین پستانداران، پرندگان، ماهیان و دیگر جانوران مراحل «خواب» وجود دارد. انسان برای قرن‌ها مسحورِ «خواب»‌ شبانه بوده است. «خواب» نقش بسیار مهمّی در سلامت آدمی دارد. «خواب» می تواند برخی از بیماری های انسان را درمان کند و بشر را به ساحل سلامتی برساند. بسیاری از ما هنگام «خواب» بسیار با خود کلنجار می‌رویم تا بتوانیم چشم بر روی هم گذاشته و اندکی استراحت کنیم و «خواب» خوبی داشته باشیمهمه‌ ما هر روز درباره‌ ساعت‌هایی که در شب گذشته «خواب»یده‌ایم صحبت می‌کنیم ولی هیچ یک از ما از کیفیت خوابی که داشته‌ایم راضی نیستیم. «خواب» را به عنوان آرامبخش جسم و روح می شناسیم اما اگر ساعت «خواب» و شرایط بدن در زمان «خواب» طبق اصول نباشد بسیار خطرناک عمل می کند. توصیه شده است که شب‌ها ۷ تا ۸ساعت بخوابیم. «خواب» خوب، کافی و مناسب لازمه‌ی داشتن روزی پرانرژی و پرنشاط است. به هنگام آرميدن، بخش عظيمي از فعاليت‎هاي روحي و جسمي انسان تعطيل مي ‎شود و در پرتو آن اعضاي فرسوده بازسازي مي‎شود. روح و جسم تقويت مي‎گردد، نشاط تجديد مي‎شود و سرانجام پس از رفع هر گونه خستگي و ناراحتي، آمادگي دوباره براي كار و تلاش و حضور جدي در عرصه اجتماع فراهم خواهد شد. امّا برای داشتن یک «خواب خوب»، آرام و عمیق

  • کجا بخوابیم؟
  • چگونه بخوابیم؟
  • طاق‌باز، به پشت، به پهلو؟
  • تشک مناسب «خواب» چیست؟

وَ مِن آياتِهِ مَنامَكُم بِالَّيلِ وَ النَّهارِ؛ از نشانه هاي قدرت پروردگار جهان، «خواب» يدن شما در شب و روز است.(۱) شب به طور طبیعی بهترین موقعیت را برای «خواب» فراهم کرده است. هیچ «خواب»ی جبران نخوابیدن در شب را نمی کند. خواب، نعمتی ناپیداست که پروردگار مهربان، با آن آرامش و آسایش آفریده های خود را فراهم می کند. (۲) پيامبر(ص) فرمود: خوابْ برادر مرگ است و بهشتيان نمى ميرند و در بهشت نمى خوابند.(كنزالعمّال ۳۹۳۲۱) و حکیمان خواب را موت الاصغر خوانند.(عنصر المعالی) نکات و ترفند‌های ساده‌ای وجود دارند که می‌توانند به ما کمک کنند تا «خواب» خوبی داشته باشیم. مانند؛

  • دور کردن مواد زائد و سموم از بدن: وجود مواد زائد و سموم در بدن که وجود آن ها می تواند موجب پریشانی «خواب» شود ضمن آن که ممکن است «خواب» را قطع نموده و ما را مجبور به تخلیه مثانه نماید که این خود عاملی برای بد«خواب»ی محسوب می شود. امام علی(ع) در توصیه به فرزند بزرگوارش امام مجتبی(ع) چهار عمل را موجب بی نیاز شدن از طبیب و طبابت می داند که رفتن به دستشویی قبل از «خواب» از جمله آن چهار عمل است.»(۳)
  • خوابیدن با فاصله ۳۰سانتی‌متری با زمین: بهتر است هنگام خوابیدن روی زمین، فاصله ۳۰سانتی‌متری را با زمین رعایت کنیم، چرا که گرانش زمین باعث پیری زودرس، ایجاد چین و چروک و افتادگی اندام‌ها می‌شود.

هرچند هر کسی خوابیدن به یک شکل را ترجیح می‌دهد و مثلا ممکن است هنگام به پشت نخوابیدن «خواب»ش نبرد. اما پزشکان طب فیزیکی درباره نحوه خوابیدن می‌گویند بهتر است افراد در حالت «خواب»یده به پشت و ترجیحا با بالشی زیر زانوها که باعث گردش خون بهتر می‌شود یا به پهلو و ترجیحا با بالش بین زانوها، استراحت کنند و بخوابند. بنابراین زمانی که پس از پشت سر گذاشتن یک روز کاری، می‌خواهید استراحت کنید و چند ساعتی ب«خواب»ید، بهتر است این نکات را هم در نظر داشته باشید تا مشکلی برای شما پیش نیاید. در مورد تخت و زمین هم، خوابیدن روی تخت با خوابیدن روی زمین یک تفاوت مهم و عمده دارد. در واقع زمانی‌که فرد روی تخت می‌«خواب»د، موقع بیدارشدن دیگر لازم نیست از روی زمین بلند شود و به همین دلیل زانوها خیلی خم نخواهد ‌شد. هم چنین برخی متخصصان می‌گویند؛ خوابیدن با فاصله ۳۰ سانتی‌متری با زمین، بهتر از خوابیدن روی زمین است، چراکه گرانش زمین باعث پیری زودرس، ایجاد چین و چروک و افتادگی اندام‌ها می‌شود. نکته دیگری نیز در این زمینه وجود دارد که البته خیلی علمی نیست، ولی بسیاری از افراد به آن باور دارند. آنها می‌گویند زمانی ‌که روی زمین می‌«خواب»ند، بدن‌شان خشک‌شده و هنگام صبح به راحتی از جای خود بلند نمی‌شوند. برای انتخاب تشک باید این نکته را در نظر داشته باشید؛ اگر میزان سختی پنبه را معادل صفر در نظر بگیریم و سختی سنگ را برابر با ۱۰، درجه سختی تشک مناسب باید حدود ۶ باشد.

  • خوردن شام: عدم دریافت کافی برخی از مواد مغذی، مانند؛ ویتامین ها و مواد معدنی هم ممکن است «خواب» شما را مختل کند. امام صادق(ع) می فرماید: «… خرابی بدن عدم دریافت کافی برخی از مواد مغذی هنگام شام است.»(۴) و «شام بخورید، هر چند یک خرمای خشک باشد زیرا نخوردن شام باعث پیری و سالخوردگی می شود.»(۵) بنابراین جمله معروف: «صبحانه ات را تنها بخور، ناهارت را با دوستت و شامت را بده دشمنت» عبارت درستی نیست و شما بهتر است شام تان را هم با دوست تان میل کنید.

در پایان بهتر است بدانیم: «خواب» حرکت روح و تمرین برای مردن است. روح در «خواب»، به پرواز در می‌آید، به جاهایی می‌رود که در بیداری ممکن نیست. در «خواب» روح انسان، گذشته و آینده را آزادانه، بدون صورت مادی می ببیند؛ زیرا زمان در «خواب» به شکل زمان ما نیست، گذشته و حال و آینده در «خواب» یکی است، البته این آگاهی روحی به تکامل روحی افراد هم بستگی دارد. پیامبر(ص) می‌فرمایند: ” «خواب» و رویا گاهی بشارتی از ناحیه خداوند است و گاهی ناشی ازمسایلی است که انسان در فکر خود می‌پروراند و آن را در «خواب» می‌بیند. هر گاه یکی از شما «خواب»ِ خوبی دید، آن را تعبیر کند و برای مؤمنی که از حسادت به دور استف بازگو کند و اگر «خواب» بدی دید آن را تعبیر نکند و برای کسی هم نگوید”. (۶)

خواب خوب

نقش بنیادین خواب، چنان است که آگاهان، کمتر شکنجه ای برای انسان، همانند «بی خوابی اجباری و اضطراری» دانسته، زیرا این حالت، دردناک، جانکاه و طاقت سوز بوده و تجربه نشان داده است که تحمل عموم افراد در برابر این رنج، بسیار دردناک است و در صورت استمرار، سلامتی از دست رفته و بیماری سختی جایگزین آن می شود. از پیچیدگی خواب این نکته قابل توجه و تعجب است که خواب طبیعی برای انسانها، یکسان نیست و هیچ گونه مقدار مشخصی برای همه افراد، نمی توان تجویز کرد، بدین خاطر هر کس با توجه به وضعیت جسمی و فعالیت های روحی خویش باید تجربه کرده و ساعات خواب خود را مشخص کند. عجیب تر آن که، به هنگام بروز حوادث که انسان ناچار است مدتها بیدار بماند، مقاومت بدن در برابر بی خوابی به طور موقت افزایش می یابد و در پی آن خواب از سر انسان پریده، گاه به کمترین مقدار لازم، یعنی یک یا دو ساعت می رسد، ولی بسیار دیده شده که این کمبود به هنگام عادی شدن اوضاع جبران می شود و جسم و روح طلب خود را از خواب باز می ستاند!نیاز ضروری و بهنگام بدن موجب گردیده، که تعداد کسانی که گاه هفته ها و ماهها بیدار مانده و یا از آن سو برخی به گونه ای غیر معمول در حال راه رفتن در کوچه و خیابان و یا موقع گفت و گو با اطرافیان به خواب می روند و به «خوابگرد» شهرت دارند، بسیار اندک باشند، زیرا چنین حالتی نوعی بیماری بوده که ضایعات جسمی و روحی آن پس از مدت زمانی، به خوبی پدیدار می شود. حکیمان خواب را موت الاصغر خوانند. (۷) از آیه ۴۲ سوره زمر به دست می آید که در هنگام خواب روح ها از بدن جدا می شود و در این حالت تفاوتی بین خواب شب یا خواب نیم روزی و یا خواب با قرص و یا از سر خستگی و … وجود ندارد چرا که:

  • انسان ترکیبى است از روح و جسم، روح گوهرى است غیر مادى که ارتباط آن با جسم مایه نور و حیات آن است.
  • به هنگام مرگ خداوند این رابطه را قطع مى‏ کند، و روح را به عالم ارواح مى ‏برد و به هنگام خواب نیز این روح را مى ‏گیرد، اما نه آن چنان که رابطه به کلى قطع شود،

بنا بر این روح نسبت به بدن داراى ۳حالت است:

  1. ارتباط تام(حالت حیات و بیدارى)
  2. ارتباط ناقص (حالت خواب)
  3. قطع ارتباط به طور کامل (حالت مرگ).
  • خواب چهره ضعیفى از مرگ است، و مرگ نمونه کاملى از خواب!
  • خواب از دلائل استقلال و اصالت روح است،  به خصوص هنگامى که با رؤیا آن هم رؤیاهاى صادقه توأم باشد این معنى روشن تر مى ‏شود.
  • بعضى از ارواح هنگامى که در عالم خواب رابطه آن ها با جسم ضعیف مى ‏شود گاه به قطع کامل این ارتباط مى‏ انجامد به طورى که صاحبان آن ها هرگز بیدار نمى‏ شوند، و اما ارواح دیگر در حال خواب و بیدارى در نوسانند تا فرمان الهى فرا رسد.
  • توجه به این حقیقت که انسان همه شب به هنگام خواب در آستانه مرگ قرار مى ‏گیرد درس عبرتى است که اگر در آن بیندیشد براى بیدارى او کافى است.
  • تمام این امور به دست قدرت خداوند انجام مى‏ گیرد، و اگر در آیات دیگر سخن از قبض روح به دست ملک الموت و فرشتگان مرگ آمده، به عنوان این است که آن ها فرمان بران حق و مجریان اوامر او هستند و تضادى میان این دو وجود ندارد.

به هر حال این که در پایان آیه مى‏ فرماید: در این موضوع نشانه ‏هاى روشنى است براى کسانى که اندیشه مى‏ کنند منظور نشانه‏ هایى از قدرت خداوند و مساله مبداء و معاد و ضعف و ناتوانى انسان در برابر اراده او است. به این ترتیب خواب برادر مرگ است و شکل ضعیفى از آن، چرا که رابطه روح با جسم به هنگام خواب به حد اقل مى ‏رسد و بسیارى از پیوندهاى این دو قطع مى‏ شود. عیّاشى از حسن بن محبوب نقل کرده و وى از عمرو بن ثابت ابى مقدام و او از پدرخود که امام محمّد باقر صلوات اللَّه علیه فرمود که هیچ کس به خواب نمی رود مگر که نفس او به آسمان عروج می کند و روح او در آن می ماند و میان روح و نفس او شعاعى پیدا میشود چون شعاع آفتاب پس اگر اذن الهى تعلق میگیرد بقبض ارواح روح اجابت نفس می کند و اگر اذن او متعلق می شود به بقاء روح اجابت روح می کند این است معنى قوله تعالى اللَّهُ یَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِینَ مَوْتِها الایه و هر گاه که نفس نایم ملاحظه ملکوت سماوات می نماید آن چه در خواب می بیند قابلیت تأویل و تعبیر دارد و اگر از آن چه میان آسمان و زمین است مشاهده می کند از تخیلات شیطان است و صالح تأویل نیست إِنَّ فِی ذلِکَ به درستى که در این توفى و امساک و ارسال لَآیاتٍ هر آینه علامات واضحه است بر کمال قدرت و دلالات لایحه بر حشر و نشر در روز قیامت لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ مر گروهى را که تفکّر و تأمّل نمایند در این امر و از این استنباط کنند که اماتت مشابه نوم است و احیاء مماثل یقظه پس او سبحانه قادر بر بعث و نشور باشد! و در توریه مذکور است که اى فرزند آدم به طریقى که در خواب می روى بمیرى و بر طرزى که بیدار می کردى زنده می شوى. در حدیثى از امام باقر(ع) چنین مى‏ خوانیم: اذا قمت باللیل من منامک فقل الحمد للَّه الذى رد على روحى لاحمده و اعبده: هنگامى که در شب از خواب بر مى‏ خیزى بگو: حمد خدایى را که روح مرا به من بازگرداند، تا او را حمد و سپاس گویم و عبادت کنم.  حدیث در این زمینه بسیار است. (۸)  به هنگام آرميدن، بخش عظيمي از فعاليت‎هاي روحي و جسمي انسان تعطيل مي ‎شود و در پرتو آن اعضاي فرسوده بازسازي مي‎شود. روح و جسم تقويت مي‎گردد، نشاط تجديد مي‎شود و سرانجام پس از رفع هر گونه خستگي و ناراحتي، آمادگي دوباره براي كار و تلاش و حضور جدي در عرصه اجتماع فراهم خواهد شد. برای مطالعه بیشتر به تفاسیر زیر مراجعه شود:

  1. تفسیر منهج الصادقین، ج۸، ص۱۰۷
  2. تفسیر نمونه، آیه الله مکارم شیرازی، ج۹
  3. تفسیر روان جاوید، آیةالله ثقفی، ج ۴، ص۵۰۱
  4. تفسیر المیزان، علامه طباطبایی، ذیل آیه شریفه ۴۲ سوره زمر

نظرات، انتقادات، پیشنهادات خود را از طریق بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید و مطالب خود را به نشانی ادمین کانال : @yomnaadmin  ارسال فرمایید.

به ما بپیوندید در تلگرام t.me/Yomna_ir

پانویس:

* . «خواب»: خوا / خا (اِ) نقیض بیداری، نوم، حالت آسایش و راحتی که به واسطه ٔ از کار باز آمدن حواس ظاهره و فقدان حس در انسان و سایر حیوانات بروز می کند.(ناظم الاطباء) واگذاشتن نفس استعمال حواس را به واگذاشتی طبیعی، منام، حثاث، رقد، رقود، رقاد، هجعت، کری، سبات، نعاس، حالتی توأم با آسایش و آرامش که بر اثر از کار بازماندن حواس ظاهر در انسان و حیوان پدید آید.(یادداشت به خط مؤلف؛ دهخدا)

  1. سوره روم آيه ۲۳، و جعلنا نومکم سباتا(انبیاء/ ۹)..
  2. ۱۵۰نکته برای «خواب» راحت، پاول ویلسون، سپیده خلیلی، ص۴۲
  3. موسوعة احادیث طیبه، حدیث ۶۲؛ و تحضره الملائکه، حدیث ۶۶٫
  4. جامع الاحادیث، حدیث شماره ۴۳۷۳۱، اول خراب البدن ترک العشاء.
  5. همان، حدیث ۴۳۷۳۸، تعشوا ولو بکفّ من حشف فان ترک العشاء مهرمة.
  6. کنزالعمّال ۴۱۳۹۲ منتخب میزان‌الحکمة ۲۲۶، الکافی: ۸ / ۳۳۶ / ۵۳۰ منتخب میزان‌الحکمة ۲۲۶، الکافی ۸ / ۹۰ / ۶۰، منتخب میزان‌الحکمة ۲۲۴، سوره یونس آيه ۶۴ و الدرّة الباهرة ۴۳ منتخب میزان‌الحکمة ۵۷۴ .
  7. تفسیر نمونه، ج۲۶، ص۱۸ ـ ۲۰  و قابوس‌نامه، از عنصر المعالی کیکاووس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر بن زیار از امرای دانشمند خاندان زیاری بوده است.
  8. اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا ۖ فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَىٰ عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَىٰ إِلَىٰ أَجَلٍ مُسَمًّى ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ؛ خدا روح مردم را هنگام مرگشان به تمامی بازمی ستاند، و [ نیز ] روحی را که در [ موقع ] خوابش نمرده است [ قبض می کند ] پس آن [ نفسی ] را که مرگ را بر او واجب کرده نگاه می دارد ، و آن دیگر [ نَفْسها ] را تا هنگامی معیّن [ به سوی زندگیِ دنیا ] بازپس می فرستد. قطعاً در این [ امر ] برای مردمی که می اندیشند نشانه هایی [ از قدرت خدا ] ست. رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله: النَّومُ أخُو المَوتِ، و لا يَموتُ أهلُ الجَنَّةِ.(كنزالعمّال ۳۹۳۲۱)، خصال صدوق(مطابق نقل تفسير نور الثقلين جلد ۴ صفحه ۴۸۸ و اصول كافى(مطابق نقل نور الثقلين جلد ۴ صفحه ۴۸۸) .

منابع:

  1. پرسمان
  2. حوزه نت
  3. دکتر سلام
  4. خواب و رویا
  5. سلامت نیوز
  6. دکتر سلامت
  7. سلطان طوس
  8. کجا و چگونه بخوابیم؟
  9. ۱۳ راهکار برای سریع به «خواب» رفتن
  10. ۱۵ روش برای داشتن خوابی آرام و خوش
  11. اداره مشاوره نهاد مقام معظم رهبري در دانشگاه ها
  12. خواب و رويا در قرآن، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات
  13. مجله، پیام زن آذر ۱۳۷۹، شماره ۱۰۵، پژوهشی درباره خواب، رؤیا، تعبیر«بخش ۱»

باکس شناور "همچنین ببنید"

عاشوراء

عاشوراء

دیگر رسیده قصه به آخر… جدا شدن… سخت است خواهری ز برادر جدا شدن با …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هشت − هفت =