جمعه , ۲۷ مهر ۱۳۹۷
خانه / اسوه ها / استادِ سخن
استادِ سخن

استادِ سخن

استادِ سخننام‌آورترین سراینده شعر پارسی و سرآمدترین نویسنده نثر پارسی در گستره‌ایی زمانی، به وسعت تمام تاریخ با لقب های: پادشاهِ سخن، استادِ سخن، شیخِ اجلّ  افصح‌المتکلمین، ابومحمّد مُشرف‌الدّین مُصلح بن عبدالله بن مشرّف سعدی شیرازی است. آوازهٔ او بیش تر به‌خاطر نظم و نثر آهنگین، گیرا و قوی اوست. جایگاهش نزد اهل ادب تا بدان‌جاست که به وی لقب استادِ سخن و حتّی به‌طور مطلق «استاد» داده‌اند.(۱) وی در سده ۷ه.ق روزگار می‌گذرانیده و همواره در موضوعات؛ احسان، نیکی، داد و دهش و … مضامین شعر و سخنش را آورده است. جایگاه شكوهمندش در آسمان ادب پارسی فراز و رفعتی عظیم دارد. نگاهی گذرا به آثار منثور و منظوم سعدی، ما را به این نكته رهنمون می‌سازد كه در اندرون سعدی یك شاعر یا یك نویسنده كه به دنیا از دریچه عشق می‌نگرد با یك معلم اخلاق كه انسان را در مسیر تكامل اخلاقی دنبال می‌كند همخانه شده است. سعدی هم چنین منادی اخوت انسانی و مبشر عدالت اجتماعی است، او به درستی این دو را لازمه درك درست از مفهوم آدمیت می‌داند. بایسته و شایسته است یاد شود، این مفهوم انسانی را جای جای آثار سعدی به دست می‌دهند و به ویژه در شعر مشهور «بنی‌آدم اعضای یكدیگرند‌» كه به مانند یك پیام‌آور آسمانی آن را سروده، این مضمون به طور كامل هویداست.(۲) این شعر قطعه‌شعر مشهوری از گلستان سعدی است که در «باب اول: در سیرت پادشاهان» آمده و به دلیل مضمون انسان‌دوستانه‌اش مورد توجّه زیادی واقع شده‌ است. اصل شعر از قرار زیر است:

بنی‌آدم اعضای یكدیگرند‌
كه در آفرینش ز یك گوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار
‌‌دگر عضوها را نماند قرار

آشنایی با بوستان سعدی: «بوستان سعدی» سعدی یا «سعدی نامه» نخستین اثر سعدی شاعر و حکیم نامدار ایرانی‌ است که کار سرودن آن در سال ۶۵۵ هجری قمری پایان یافته است. شیخ مصلح‌الدّین سعدی شیرازی این اثر را در زمانی که در سفر بوده است، سروده و هنگام بازگشت به شیراز آن را بر دوستانش عرضه کرد. این اثر در قالب مثنوی و در بحر متقارب سروده شده است، و از نظر قالب و وزن شعری حماسی است هر چند که از نظر محتوا به اخلاق و تربیت و سیاست و اجتماعیات پرداخته است. ویژگی مهم این اثر روانی و سادگی زبان‌ آن در کنار مفاهیم عمیق‌اخلاقی‌ حکمی است که شیخ شیراز در ضمن حکایات به آن ها اشاره می‌کند. کتاب بوستان سعدی از یک سرآغاز (دیباچه) و ده باب تشکیل شده است که به این ترتیب است: دیباچه /باب اول – در عدل و تدبیر و رای /باب دوم – در احسان /باب سوم – در عشق و مستی و شور /باب چهارم – در تواضع  /باب پنجم – در رضا /باب ششم – در قناعت /باب هفتم – در عالم تربیت /باب هشتم – در شکر بر عافیت /باب نهم – در توبه و راه صواب /باب دهم – در مناجات و ختم کتاب است. این کتاب حدود چهارهزار بیت دارد، و سعدی آن را به نام «اتابک ابوبکر بن سعد زنگی» کرده است. بر این کتاب شرح‌های فراوانی هم نگاشته شده است و البته نسخه‌های فراوانی هم از آن تجدید طبع شده است که نسخه تصحیح زنده‌یاد محمدعلی فروغی و نسخه تصحیح با تحشیه‌نویسی و مقابله با سایر نسخه‌ها به کوشش مرحوم دکتر غلامحسین یوسفی(انتشارات خوارزمی) از جمله مهمّ ترین این کتاب‌ها به شمار می‌روند.

روز سعدی

سعدیا! چون تو کجا نادره‌گفتاری هست؟//یا چو شیرین سخنت نخل شکرباری هست؟ یا چو بُستان و گُلستان تو گُلزاری هست؟//هیچم ار نیست، تمنای توام باری هست.(ملک الشعرای بهار)

  1. سعدیتولد۱۲۱۰ م، شیراز
  2. مرگ۹ دسامبر ۱۲۹۱ م، شیراز
  3. والدینعبدالله
  4. دفنسعدیه، شیراز
  5. تحصیلاتمدرسهٔ نظامیهٔ بغداد(۱۱۹۵ تا ۱۲۲۶ م.)
  6. کتاب‌هاگلستان سعدی، بوستان سعدی، گلستان و دیوان اشعار فهرست شعرها به ترتیب آخر حرف قافیه گردآوری شده است. برای پیدا کردن یک شعر کافی است حرف آخر قافیهٔ آن را در نظر بگیرید تا بتوانید آن را پیدا کنید. مثلاً برای پیدا کردن شعری که مصرع چو شمع سوخته روزی در انجمن بکشد مصرع دوم یکی از بیت های آن است باید شعرهایی را نگاه کنید که آخر حرف قافیهٔ آن ها «د» است.

مرکز سعدی‌شناسی، از سال ۱۳۸۱ خورشیدی، روز ۱ اردیبهشت را روز سعدی، اعلام کرد و در اول اردیبهشت ۱۳۸۹ خورشیدی، در «اجلاس شاعران جهان» در شیراز، نخستین روز اردیبهشت، از سوی نهادهای فرهنگیِ داخلی و خارجی، به‌عنوان «روز سعدی» نامگذاری شد. مدیر مرکز سعدی‌شناسی در اعلام برنامه‌های روز سعدی گفت: اول اردیبهشت‌ماه هر سال در شیراز و برخی از شهرهای ایران و جهان فرصت مغتنمی برای گلگشت در بوستان و گلستان سعدی شیراز فراهم می‌شود و اندیشمندان و سعدی‌پژوهان، سعدی‌دوستان و هنرمندان هریک به فراخور دانش و ذوق خویش، به کلام و نوا و رنگ و نمایش از سعدی می‌گویند و عشق و حکمت و نیک‌پنداری او را ارج می‌نهند.

نظرها، انتقادها و … را در بخش دیدگاه‌ مطرح و به ادمین یمنا ارسال فرمایید.

تلگرام

در تلگرام همراه با ما t.me/Yomna_ir

پانویس:

  1. استاد سخن لقبی است که به برخی از شاعران زبان فارسی داده شده است. بیش از همه ابومحمّد مُشرف‌الدین مُصلح بن عبدالله بن مشرّف متخلص به سعدی با این لقب معروف شده و به حقّ، او را «افصح‌المتکلمین»، یعنی فصیح‌ترین گوینده و شاعر نامیده‌اند. این شاعر از چنان اعتبار و جایگاهی برخوردار است که به وی لقب استاد سخن و شیخ اجل داده‌اند.
  2. “یکدیگرند”یا “یک پیکرند”؟

منابع:

  1. یمنا
  2. ایسنا
  3. گنجور
  4. تی نیوز
  5. ویکی‌پدیا
  6. ایرانی‌آنلاین
  7. همشهری‌آنلاین(سیّد ابوالحسن مختاباد)

باکس شناور "همچنین ببنید"

خیزران

خـِیزَران

یا مزن چوب جفا را بر لب و دندان من یا بگو بیرون روند از …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

14 + 11 =