دوشنبه , ۲۵ تیر ۱۳۹۷
خانه / دین شناسی / حدیث / اسرار انتظار
اسرار انتظار

اسرار انتظار

اسرار انتظارجامعه انساني ناچار از تکامل است و اوج اين تکامل در ظهور متجلّي مي شود. بشر در  دوران ظهور به کمال انسانيّ می رسد و مردم همواره چشم به راه اين تکامل بشري هستند و براي تحقّق اين هدف در مسير خود به پيش مي روند. ظهور، زمان تکامل بشر و بردن او به سوي سعادت، صلاح و عدالت است. آن چه بشريّت را به سوي خود جذب مي کند و همه اديان آسماني را به سوي خود مي کشد، ظهور است. در دوران ظهور انسان مؤمن به هدفي که دارد ايمان داشته و براي آن فداکاري می کند و اوج اين مفهوم در انتظار است. انتظار در تنها ماهی که شهادت هیچ یک از معصومان واقع نشده و ماهی سراسر شادی، خیر و برکت و میلاد دو امام بزرگوار، امام حسین(ع) و امام مهدی(عج) است، با چند پرسش با رمز و راز همراه است، از جمله:

  1. بارزترین پیوند این دو دُرّدانه هستی چیست؟
  2. چرا در میلاد او باید نام دیگری بر لب نقش ببندد؟
  3. چه رازی بین سالار شهیدان(ع) و نهمین فرزندش وجود دارد؟
  4. چرا ۲نام با هم پیوند خورده و در شادی و غم، تفکیک آن ها میسر نیست؟
  5. چرا شب میلاد امام حسین(ع) لحظه‌ها را با نام امام مهدی(عج) جشن می گیریم؟

اسرار انتظار
تو را غایب نامیده‌اند، چون «ظاهر» نیستی، نه اینکه «حاضر» نباشی. «غیبت» به معنای «حاضر نبودن»، تهمت ناروایی است که به تو زده‌اند و آنان که بر این پندارند، فرق میان «ظهور» و «حضور» را نمی‌دانند، آمدنت که در انتظار آنیم به معنای «ظهور» است، نه «حضور» و دلشدگانت که هر صبح و شام تو را می‌خوانند، ظهورت را از خدا می‌طلبند نه حضورت را. وقتی ظاهر می‌شوی، همه انگشت حیرت به دندان می‌گزند باتعجب می‌گویند: تو را پیش از این هم دیده‌اند. و راست می‌گویند، چرا که تو در میان مائی، زیرا امام مائی، نام تو که به میان می‌آید، صاحبدلان «دل» از دست می‌دهند و قرار ازکف می‌نهند و قافله دل‌های بی‌قرار روی به قبله می‌کنند و آمدنت را به انتظار می‌نشینند… . امّا انتظار حرکت است. انتظار آمادگی است… . انتظار یعنی کمر بسته بودن، آماده بودن، خود را از همه جهت برای آن هدفی که امام مهدی(عج) برای آن هدف قیام خواهد کرد، آماده کردن. انتظار بالاترين اعمال امّت پیامبر(ص) است.[۱] انتظار يعني انسان با آماده باش كامل خواهان وضع بهتر باشد، مانند آن چه در اعمال میلاد امام حسین(ع) در این دعا آمده است: پروردگارا! از تو می‌خواهم به حق مولود این روز؛ کسی که شفا در تربت او جای گرفت و امامان از نسل او قرار داده شدند، در بعد قائم آنان و سپری‌شدن غیبت، رستگاری به همراه او، مقرّر شود.[۲] روز میلاد امام حسین(ع) سخن از ایام بعد از غیبت فرزندش امام مهدی(عج) است. یعنی این که بازگشت آن بزرگواران، بعد از سپری‌شدن ایام غیبت امام مهدی(عج) است. چون آن حضرت ظهور کند، زمینه آمدن آن انوار طیبه، فراهم خواهد شد و‌ آنان نیز بعد از آن خواهند آمد.[۳] زیارت امام حسین(ع) همیشه مورد سفارش بوده است؛ اما شب میلاد امام مهدی(عج) از شب‌های زیارتی مخصوص امام حسین(ع) است. امام صادق(ع) می‌فرماید: هر کس شب نیمه شعبان، مرقد امام حسین(ع) را زیارت کند، خداوند متعال گناهان او را می‌بخشد.[۴] از امام پرسیدند: «آیا خداوند تمام گناهان را می‌آمرزد؟» امام(ع) فرمود: آیا این را برای زائران حسین(ع) زیاد می‌دانید؟ چگونه نیامرزد؟ در حالی که زائر حسین، مانند کسی است که خداوند را در عرش زیارت کرده باشد.[۵] در نیمة شعبان، منادی‌ای از آسمان ندا می‌کند: «ای زائران حسین! برگردید؛ در حالی که آمرزیده شده‌اید و ثواب شما بر خدا و نبی او حضرت محمد(ص) است.» [۶] زمانی که اول ماه شعبان فرا رسد، منادی‌ای از زیر عرش ندا می‌دهد: «ای کسانی که در کوی حسین بار انداخته‌اید! شب نیمه شعبان را از زیارت آن حضرت خالی مگذارید؛ زیرا اگر بدانید در زیارت نیمه شعبان چه مقدار اجر و ثواب است، سال بر شما طولانی می‌شد، تا نیمه شعبان فرا رسد.»[۷] شب نیمه شعبان، خداوند هر مؤمنی را که زائر امام حسین(ع) باشد می‌آمرزد و به آنان گفته می‌شود: «کارهایتان را از نو آغاز کنید.» یونس به امام عرض می‌کند: «آیا این اجر و ثواب برای کسی است که در شب نیمه شعبان امام حسین(ع) را زیارت کند؟» امام(ع) فرمود: «اگر مردم می‌دانستند چه ثواب‌هایی برای زائران کوی حسینی است، مردان در نبودن مرکب، سوار بر چوب شده و به زیارت امام حسین(ع) می‌شتافتند.»[۸] امام سجاد(ع) می‌فرماید: هر کس دوست دارد با ۱۲۴هزار پیامبر مصافحه کند، امام حسین(ع) را در شب نیمه شعبان زیارت کند که فرشتگان و ارواح پیامبران، برای زیارت آن حضرت، از خداوند کسب اجازه می‌کنند و به ایشان اجازه داده می‌شود؛ پس خوشا به حال کسانی که با ایشان، مصافحه کرده و ایشان با آن‌ها مصافحه کنند.[۹] در میلاد امام حسین(ع) خداوند برای حضرت زهرا(س) چشم روشنی می‌فرستد[۱۰] و در آن، نام مبارک امام مهدی(عج) با ویژگی‌های منحصر به فرد برجسته می‌شود. در میلاد امام مهدی(عج) نیز عاشقان، یاد امام حسین(ع) را در دل‌های خود احیا می‌کنند و جان خود را صفا می‌بخشند. روشن است که زندگی و قیام حسین(ع) بدون زندگانی و قیام امام مهدی(عج) نافرجام است و فرجام آخرین دولت، در گرو زمینه‌هایی است که امام حسین(ع) آن را فراهم کرده است. پشتوانه انتظار و حکومت عدل جهانی، عاشورا است و ظهور، تنها پاسخ کربلا است. بی‌شک، دو جریان مهمّ عاشورا و ظهور، ارتباط تنگاتنگی دارند که پرده و حجاب این ارتباط، با اسرار رهبران آن کنار زدنی است. قبل از ظهور قیام امام مهدی(عج)، در میدان های مجاهدت، انسان های پاک امتحان می شوند. در کوره های آزمایش وارد می شوند و سربلند بیرون می آیند و جهان به دوران آرمانی و هدفی قیام امام مهدی(عج) روزبه روز نزدیک تر می شود، این، آن امید بزرگ و نیمه شعبان، عید بزرگ است.

وظايف منتظر
انتظار حرکت است. انتظار آمادگی است… . انتظار یعنی کمر بسته بودن، آماده بودن، خود را از همه جهت برای آن هدفی که امام مهدی(عج) برای آن هدف قیام خواهد کرد، آماده کردن. آن انقلاب بزرگ تاریخی برای آن هدف انجام خواهد گرفت و او عبارت است از ایجاد عدل و داد، زندگی انسانی، زندگی الهی، عبودیت خدا؛ این معنای انتظار است. انتظار سازنده، تحرّک بخش و تعهّد آور، همان انتظار راستینی است که در روایات از آن به عنوان «با فضیلت ترین عبادت» یاد شده است. ما که منتظر امام مهدی(عج) هستیم، باید در جهتی که حکومت امام مهدی(عج) تشکیل خواهد شد، زندگی امروز را در همان جهت بسازیم و بنا کنیم. البته، ما کوچک تر از آن هستیم که بتوانیم آن گونه بنایی را که اولیای الهی ساختند یا خواهند ساخت، بنا کنیم؛ اما باید در آن جهت تلاش و کار کنیم. مظهر عدل پروردگار، امام مهدی(عج) است و می دانیم که بزرگ ترین خصوصیت امام مهدی(عج) عدالت می باشد: یَملَأُ الله بِهِ الاَرضَ قِسطاً وَ عَدلاً کَما مُلِئَت ظُلماً و جَورا  رابطه‌ی قلبی و معنوی بین آحاد مردم و امام مهدی(عج)یک امر مستحسن است؛ زیرا انتظار به طور دایم دل انسان را زنده نگه می دارد. اگر کسی تلاشی برای اصلاح جامعه انجام دهد، در انتظار مصلح بزرگ است.[۱۱] در زمان غيبت امام مهدی(عج) منتظر وظايفي دارد كه با رعايت آنان در زمره كساني قرار مي‌گيرد گويا در زمان ظهور زندگي و امام مهدی(عج) را ملاقات كرده است. از جمله این وظايف:

  1. غمگينی به خاطر غيبت امام مهدی(عج)
  2. انجام كار خير براي حفظ وجود امام مهدی(عج)
  3. استمداد از وجود امام مهدی(عج) در گرفتاري ها.[۱۲]
  4. انتظار فرج، پيامبر(ص) فرمود: با فضيلت ترين اعمال امتّ من انتظار فرج است.[۱۲]
  5. دعا براي سلامتي و فرج امام مهدی(عج)، مانند خواندن دعاي فرج، دعاي عهد، ندبه و … .
  6. عمل به دو فريضه مهم امر به معروف و نهي از منكر تا با رعايت آن زمينة حكومت جهاني فراهم شود.
  7. تأسيس حكومت اسلامي، زیرا اجراي دستورهای اسلام در غيبت بدون تشكيل حكومت امكان ندارد.[۱۳]
  8. رعایت تقوا و اطاعت از دستورهاي اسلام، چنان كه حضرت(عج) در توقیع شریف به شیخ مفید(ره) می فرماید: سعی کنید اعمالتان به گونه ای باشد که شما را به ما نزدیک سازد و از کارهایی که موجب نارضایتی ما می شود، دوری کنید.[۱۴]

رجعت
بعد از ظهور امام مهدی(عج) عده اي از منتظران واقعي به دنيا بازگشته و از نزديك شاهد حكومت آن حضرت(عج) خواهند شد. از نزديك حضرت(عج) را ملاقات و در حكومت وي زندگي می نمايند. رجعت به معنای بازگشت است.[۱۵] منظور از آن این است که در دوران ظهور حضرت مهدی(عج) عده‌ای از مردگان، زنده می‌شوند و به دنیا بازمی‌گردند.[۱۶] در دعاي عهد مي خواهيم: اگر پيش از ظهور آن حضرت از دنيا رفتم، مرا از قبر بيرون آور در حالي كه كفن پوشيده و اسلحه در دست دارم و به نداي امام لبيك مي گويم.[۱۷] خواندن اين دعا براي كساني كه بخواهند در ركاب آن امام مهدی(عج) باشند، به مدت ۴۰صبح سفارش شده است.[۱۸] در بسیاری از زیارت‌نامه‌های قبور امامان(ع) هم، اعتقاد به رجعت دیده می‌شود تا حدّی که کمتر زیارت‌نامه‌ای، مانند؛ زیارت جامعه، زیارت وارث، زیارت اربعین، زیارت آل یاسین، زیارت رجبیه و … وجود دارد که در آن اشاره‌ای به موضوع رجعت نشده باشد.[۱۹]

زمان رجعت
درباره زمان رجعت، اختلافی وجود ندارد و تمام کسانی که در موضوع رجعت سخن گفته‌اند، آن را هم زمان با ظهور امام مهدی(عج) دانسته‌اند. البته برای آن ۲مرحله ذکر شده است:

  • مرحله اول: رجعت در آستانه ظهور؛ این مرحله که‌اندکی پیش از ظهور امام مهدی(عج) است جمعی از یاران امام مهدی(عج) رجعت می‌کنند که تعداد یاران را کامل می‌کنند. در این دوره غیر از اینان افراد دیگر رجعت نمی‌کنند.
  • مرحله دوم: رجعت پس از دوره حکومت امام مهدی(عج)؛ این دوره سال‌ها پس از ظهور است. با پایان یافتن عمر حضرت مهدی، رجعت عمومی رجعت کنندگان اتفاق می‌افتد.[۲۰] برخی درباره رجعت اهل‌بیت(ع) گفته‌اند: آنان از مدت‌ها قبل از ظهور امام مهدی(عج) در دنیا حضور جسمانی خواهند داشت.[۲۱] البته سست بودن وبی پایه بودن این اعتقاد از سوی برخی دیگر بیان شده است.[۲۲]

فلسفه رجعت
درباره فلسفه رجعت و این که چرا خداوند کسانی را پیش از قیامت زنده می‌کند، نظراتی بیان شده است، از جمله:

  1. تقویت امید و آمادگی منتظران
  2. پاداش صالحان و مجازات مجرمان
  3. ایجاد فرصت عمل برای شماری از نیکان

درباره موضوع رجعت تاکنون بیش از ۲۰۰اثر نوشته‌ شده است.[۲۳] چندین اثر هم درباره کتاب شناسی رجعت چاپ شده است. نظیر: کتابشناسی رجعت که ۱۲۹اثر معرفی نموده است.[۲۴]

نظرها، انتقادها و … را در بخش دیدگاه‌ مطرح و به ادمین یمنا ارسال فرمایید.

تلگرام

در تلگرام همراه با ما :  t.me/Yomna_ir

پی نوشت ها:

  1. پیامبر(ص): بالاترين اعمال امّتم انتظار فرج است. مجلسي، بحار الأنوار، بيروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۱۳۷(نرم افزار گنجينه نور)؛ اربلي، كشف الغمة، تبريز، بني هاشمي‏، چ۱، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۷۳۹؛ مكارم شيرازي، تفسير نمونه‏، تهران، دارالكتب الإسلامية، چ۱، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۳۸۱ .
  2. شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، اعمال نیمه شعبان؛ توقیع مبارک امام عسکری(ع) به قاسم بن علاء همدانی: اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِحَقِّ الْمَوْلُودِ فِی هَذَا الْیَوْمِ الْمَوْعُودِ بِشَهَادَتِهِ قَبْلَ اسْتِهْلَالِهِ وَ وِلَادَتِهِ بَکَتْهُ السَّمَاءُ وَ مَنْ فِیهَا وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ عَلَیْهَا وَ لَمَّا یَطَأْ لَابَتَیْهَا قَتِیلِ الْعَبْرَةِ وَ سَیِّدِ الْأُسْرَةِ الْمَمْدُودِ بِالنُّصْرَةِ یَوْمَ الْکَرَّةِ الْمُعَوَّضِ مِنْ قَتْلِهِ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ نَسْلِهِ وَ الشِّفَاءَ فِی تُرْبَتِهِ وَ الْفَوْزَ مَعَهُ فِی أَوْبَتِهِ وَ الْأَوْصِیَاءَ مِنْ عِتْرَتِهِ بَعْدَ قَائِمِهِمْ وَ غَیْبَتِه. بحارالانوار، ج۹۸، ص۴۷، باب۲۸ .
  3. کریمی جهرمی، بررسی مقایسه‌ای بین حضرت مهدی(عج) و امام حسین(ع)، ص۱۹ .
  4. ابن قولویه، کامل الزیارات، ص۱۹۸، باب۷۲، ح۶ .
  5. سیدبن طاووس، اقبال الاعمال،‌ ج۳، ص۳۴۰؛ علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۱۰۱، ص۹۸ .
  6. ابن قولویه، کامل الزیارات، ص۱۹۷ .
  7. سیدبن طاووس، اقبال الاعمال، ج۳، ص۳۳۹؛ علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۱۰۱، ص۹۸ .
  8. امام صادق(ع) به یونس بن یعقوب: ای یونس! … ابن قولویه، کامل الزیارات، ص۱۹۹؛ علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۱۰۱، ص۹۵ .
  9. همان، ص۱۹۷، شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۴۸ .
  10. این چشم‌روشنی، همان حدیث لوح است.[مجله شماره۶ مقالات] .
  11. دَخَلْتُ عَلَى سَيِّدِي مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع وَ أَنَا أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَهُ عَنِ الْقَائِمِ أَ هُوَ الْمَهْدِيُّ أَوْ غَيْرُهُ فَابْتَدَأَنِي فَقَالَ لِي يَا أَبَا الْقَاسِمِ إِنَّ الْقَائِمَ مِنَّا هُوَ الْمَهْدِيُّ الَّذِي يَجِبُ أَنْ يُنْتَظَرَ فِي غَيْبَتِهِ وَ يُطَاعَ فِي ظُهُورِهِ وَ هُوَ الثَّالِثُ مِنْ وُلْدِي وَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً ص بِالنُّبُوَّةِ وَ خَصَّنَا بِالْإِمَامَةِ إِنَّهُ لَوْ لَمْ‏ يَبْقَ‏ مِنَ‏ الدُّنْيَا إِلَّا يَوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ حَتَّى يَخْرُجَ فِيهِ فَيَمْلَأَ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً وَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَيُصْلِحُ لَهُ أَمْرَهُ فِي لَيْلَةٍ كَمَا أَصْلَحَ أَمْرَ كَلِيمِهِ مُوسَى ع إِذْ ذَهَبَ لِيَقْتَبِسَ لِأَهْلِهِ نَاراً فَرَجَعَ وَ هُوَ رَسُولٌ نَبِيٌّ ثُمَّ قَالَ ع أَفْضَلُ أَعْمَالِ شِيعَتِنَا انْتِظَارُ الْفَرَجِ: حضرت عبدالعظيم(ع) فرمود: خدمت حضرت جواد(ع) مشرف شدم و مى خواستم از آن جناب سئوال كنم آيا قائم كه مهدى موعود است اوست يا غير او؟ پس آن بزرگوار ابتداء فرمود و گفت: اى ابوالقاسم، قائم ما آن مهدى است كه انتظار غيبت او واجب است، و وقتى كه ظاهر مى شود مطاع است، و سوّمِ از فرزندان من است. به حق آن كسى كه محمّد را به نبوت فرستاد و مخصوص كرد ما را به امامت! اگر باقى نماند از دنيا مگر يك روز، خداوند طولانى مى كند اين روز را تا آن كه بيرون آيد آن بزرگوار، و پر كند زمين را از عدل و داد چنان كه از جور و ستم پر شد[ه باشد]. و خداوند سبحان امر او را اصلاح مى كند در همان شبى كه فرداى آن ظاهر مى شود چنان كه اصلاح فرمود امر حضرت موسى(ع) را در وقتى كه رفت آتش از براى عيالش بياورد، پس مراجعت كرد در حالتى كه پيامبر(ص) بود بعد از آن فرمود: افضل اعمال انتظار فرج است. كمال الدين و تمام النعمة، شیخ صدوق، ج‏۲، ص۳۷۷؛ كفاية الأثر في النص على الأئمة الإثني عشر، على بن محمد خزاز قمى‏، ص ۲۸۰؛ بحار الأنوار، علامه مجلسی، ج ‏۵۱، ص ۱۵۶ .
  12. شيخ عباس قمي، منتهي الامال، قم، دليل، چ۱، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۲۱۱۱٫ (نرم افزار سيره معصومان) .
  13. مجلسي، پيشين، ج۷۵، ص۲۰۸٫ (نرم افزار سيره معصومان و نرم افزار جامع التفاسير) .
  14. ابراهيم اميني، دادگستر جهان، ص۲۶۴(توقیع به معنی امضاء کردن نامه و فرمان، و نشان کردن برنامه و منشور است و نیز پاسخ هایی است که بزرگان و دولتمردان، زیر پرسش‌ها و درخواست هایی که از ایشان می‌شود. توقیع به پانوشته‌هایی در زبان عربی گفته می‌شد که حاکمان مسلمان و دیگر مقام‌داران در پایانِ نامه‌‌هایشان می‌نگاشتند که درخواست‌نامه‌ها و شکایت‌نامه‌های مردمی بود. آن چه توقیعات را برجسته می‌کرد، در نگاه اول، نکته‌های هوشمندانه و کوتاهی تأثیرگذار آن بود که بیشتر آیه‌ای از قرآن، حکمتی پذیرفته، مثلی پرآوازه، بیتی از شعری مشهور بود. مهم ترین منابع توقیعات امام عصر(ع)، کمال الدّین اثر شیخ صدوق و الغیبة اثر شیخ طوسی هستند.) توقیعات امام زمان(عج) نامه‌ها و نوشته‌های امام مهدی(عج) است که گاه در مورد سخنان غیر مکتوب ایشان نیز به کار رفته است. ۸۰مورد توقیعات امام مهدی(عج) در دوره غیبت صغرا با موضوعات گوناگون اعتقادی، فقهی، مالی و… صادر شده است. از جمله توقیع شریف امام مهدی(عج) به شیخ مفید(ره): «شما مکلّف هستید که اوامر و دستورات ما را به دوستانمان برسانید، با این که ما بر اساس فرمان خداوند بزرگ و صلاح واقعی خود و پیروانمان -تا زمانی که حکومت بر دنیا در اختیار ستمگران است- در نقطه ای دور و پنهان از دیده ها به سر می بریم: ولی از تمام حوادث و ماجراهایی که بر شما می گذرد، به طور کامل مطلّع هستیم و هیچ چیز از اخبار شما بر ما پوشیده نیست. از خطاها و گناهانی که بندگان صالح خداوند از آنها دوری می کنند؛ اما شما آن ها را مرتکب می شوید نیز باخبریم. از عهد شکنی ها پشت سر گذاشتن عهد و پیمان ها با اطلاعیم . . . پس ازخداوند بترسید و تقوا پیشه کنید و ما خاندان رسالت را مدد رسانید . . . سعی کنید اعمالتان به گونه ای باشد که شما را به ما نزدیک سازد و از گناهانی که موجبات نارضایتی ما را فراهم می نماید بترسید و دوری کنید . . . » .
  15. ابن منظور، لسان العرب،۱۴۱۱ق، ج۸، ص۱۱۴؛ طریحی، مجمع البحرین، ۱۳۶۲ش، ج۴، ص۳۳۴ .
  16. سید مرتضی، رسائل المرتضی، ۱۴۰۵ق،ج۱، ص۱۲۵؛ شیخ مفید، اوائل المقالات،۱۴۱۳ق، ج۴، ص۷۷ .
  17. مجلسي، بحار الأنوار، تهران، اسلاميه، چ۲، ۱۳۶۳ش، ج۵۳، ص۱۷۶ (نرم افزار سيره معصومان) .
  18. مفاتيح الجنان، دعاي عهد .
  19. رجعت یا حیات دوباره،طاهری ورسی،احمدعلی، مسجد مقدس جمکران، قم، ۱۳۸۴ش، ص۱۳۶ .
  20. ری شهری، دانشنامه امام مهدی،۱۳۹۳ش، ج۸، ص۷۹ .
  21. یعقوبی،سلسله جزوات به سوی ظهور، بی‌تا،جلسه ۱۰، ص۸ .
  22. حجامی، حسین، به سوی انحراف، پژوهشکده مهدویت و آینده پژوهی، بی‌تا، ص۲۴۲-۲۴۸ .
  23. ر.ک به: موسسه اطلاع رسانی پارسا، امام مهدی در آیینه قلم، ج۱، ۱۳۸۸ش، ص۷۸ .
  24. زادهوش، احمد، مقاله: کتابشناسی رجعت، کتاب ماه دین، ش۶۲،آذر ۱۳۸۱ش،ص ۷۲-۸۱ .

 منابع:

  1. انتظار
  2. ویکی شیعه
  3. راز میلاد و انتظار
  4. پایگاه احادیث نور
  5. دانشنامه جهان اسلام
  6. دجّال دروغ گوی حیله گر
  7. امان، محمدرضا فؤادیان، شهریور ۱۳۸۶، شماره ۶
  8. گنجور » سعدی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل ۳۹۰
  9. راه های تقرب و نزدیکی به ساحت مقدّس امام زمان(عج)
  10. موسوعة توقیعات الامام المهدی، محمد تقی اکبرنژاد، قم، مسجد جمکران، ۱۴۲۷ق
  11. پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای(مد‌ظله‌العالی) مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی

باکس شناور "همچنین ببنید"

گرمازدگی

گرمازدگی

گرمازدگی(Hyperthermia) عدم توانایی بدن در دفع گرما و افزایش دمای درون بدن نزدیک ۴۰درجه سانتی‌گراد …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شانزده + چهارده =