دوشنبه , ۲ مهر ۱۳۹۷
خانه / اسوه ها / نام‌های «ماه رمضان»
رمضان

نام‌های «ماه رمضان»

رمضانآیا «رمضان»، با همۀ زیبایی ها و لطافت هایش از نام های خداست؟ شماری از روایات، این نام گذاری را به سبب نقشی دانسته‌اند که «ماه رمضان» در پاکسازی آئینه جان از آلودگی‌های گناهان و پاکسازی روان از زنگار خطاها دارد و «رمضان» در مورد خداوند، به معنای «مطهِّر» و «پاک کننده» انسان‌ها از آلودگی‌ها و از نام هاى خدا شمرده شده است.(۱) لذا «رمضان» نبايد به تنهايي ذكر شود. امام باقر(ع) فرمود: نگوييد «رمضان» است. نگوييد «رمضان» رفت يا «رمضان» آمد. بلكه بگوييد ماه «رمضان» آمد، زيرا «رمضان» نامي از اسماء الهي است. بايد ماه را قبل از کلمه «رمضان» ذكر نمود. چنان‌كه امام علی(ع) فرمود: نگوييد؛ «رمضان»، بلكه بگوييد؛ «ماه رمضان»، به راستي نمي‌دانيد كه «رمضان» چيست و چه فضائلي در آن نهفته است؟(۲) ليكن اين روايات، با مشكلات متعدّدى رو به رو هستند از جمله؛

  1. دلالتشان نارساست.
  2. سندشان مخدوش  و از نظر سند، معتبر نيستند.
  3. با مراجعه به روايات شمارش کننده نام هاى خدا، نام «رمضان» در ميان نام هاى خدا نيست.
  4. در بسيارى از رواياتى كه از پيامبر(ص) و اهل بيت(ع) آمده، كلمه «رمضان» بدون آن كه واژه «ماه» در اوّل آن باشد، به كار رفته است. پیامبر(ص): إنّما سُمِّیَ رَمَضانُ؛ لِأَنَّهُ یُرمِضُ الذُّنوبَ؛ این ماه را «رمضان» نامیده‌اند: چون گناهان را می‌سوزاند.(۳) بسيار بعيد است كه راويان، از پيش خود، مضاف را از همه اين روايات، حذف كرده باشند.

شهر رمضان نام‌های «ماه رمضان»
«ماه رمضان» اهمیّت خاصّی نسبت به دیگر ماه‌های سال دارد و تنها ماهی است که نام آن در قرآن تنها ۱بار در آیه ۱۸۵ سوره بقره آمده است، احادیث هم، «ماه «رمضان»  را ماهی دانسته اند که آن را خداوند بر ماه‌های دیگر برتری داده است و با نام ها و صفات متعدّدی توصیف کرده اند که همه آن ها عظمت این ماه را نشان می دهند و بیان گر نقش مثبت، ژرف و سازنده آن در رشد، بالندگی و فراهم آوردن سعادت دنیوی و اخروی انسان اند. این ماه را «رمضان» نامیده‌اند: چون گناهان را می‌سوزاند. این وجه در نام گذاری، از یک سو با ریشه لغویِ «رمضان» و از سوی دیگر با برکات، رهاوردها و آثار آن، هماهنگ و متناسب است. از جمله نام ها و صفات دیگری که برای برای ماه «رمضان» آمده، عبارت است از:

  1. ماه روزه: آیات ۱۸۳ تا ۱۸۵ سوره بقره از این ماه به ماه روزه یاد کرده است.
  2. برترین ماه: «شهر هو عندالله افضل الشّهور این ماه از دیگر ماه ها افضل و برتر است.»(بحار، ج۹۶، ص ۱۵۷)
  3. ماه نزول قرآن: آیه ۱۸۵ سوره بقره: شهر «رمضان» الذی انزل فیه القرآن؛ ماه «رمضان»ی که در آن قرآن فرو فرستاده شده است.
  4. ماه باز شدن درهای آسمان: پیامبر(ص): درهای آسمان در اولین شب ماه «رمضان» گشوده می‌شود و تا آخرین شب آن بسته نخواهد شد.(بحارالانوار، بیروت، ج۹۳، ص ۳۴۴)
  5. ماه برگزیده الهی: امام صادق(ع) به نقل پیامبر(ص): خداوند از میان روزها، «جمعه»و از میان ماه ها، ماه «رمضان» و از میان شب‌ها، «شب قدر» را انتخاب کرد.(وسائل الشّیعه، ج۵، ص ۶۷)
  6. ماه برکت: پیامبر(ص): ماه «رمضان»، ماه خداست و آن ماهی است که خداوند در آن حسنات را می‌افزاید و گناهان را پاک می‌کند و آن ماه برکت است.(بحار الانوار، بیروت، ج۹۳، ص ۳۴۰)
  7. ماه بسته شدن شیاطین: پیامبر(ص): خداوند بر هر شیطان سرکشی ۷فرشته خود را گمارده است که تا پایان این ماه هم چنان در بند است.(وسایل الشّیعه، ج۱۰، ص ۳۰۴، ح ۱۳۴۷۷)
  8. ماه مهمانی خدا: «هو شهر دعیتم فیه الی ضیافه الله»(بقره، آیه ۱۳۸، انعام، آیه ۱۴) امام کاظم(ع): فطرک اخاک الصائم افضل من صیامک؛ افطاری دادن به برادر روزه‌دارت از روزه‌ات بهتر است.(کافی، الاسلامیه، ج۴، ص ۶۸، ح ۲)
  9. ماه الله: با آن که تمام روزها و ماه‌ها، ماه خدا است، پیامبر(ص) فرمود؛ «ایهاالناس قد اقبل الیکم شهر الله؛ ای مردم هر آینه ماه خدا به سوی شما رو کرد.» امام علی(ع): «رمضان» ماه خدا و شعبان ماه رسول خدا و رجب ماه من است.(شرح فروع کافی ج۴، ص ۱۴)
  10. ماه تقدیرات: شب قدر در ماه «رمضان» مقدرات هر چیزی تعیین و به امام زمان ابلاغ می‌شود.(دخان، آیات ۳ و ۴؛ سوره قدر) امام صادق(ع): آغاز سال(حساب اعمال) شب قدر است. در آن شب برنامه سال آینده نوشته می‌شود.(تهذیب الاحکام،‌ تحقیق خرسان، ج۴، ص ۳۳۲) قلب شهر «رمضان» لیله القدر؛ شب قدر، قلب ماه «رمضان» است.(کافی، الاسلامیه، ج ۴، ص ۶۶- من لایحضره الفقیه ج۲، ص ۹۹، ح ۱۸۴۳)
  11. بهار قرآن: امام باقر(ع): لکل شیء ربیع و ربیع القرآن شهر «رمضان»؛ هر چیز بهاری دارد و بهار قرآن ماه «رمضان» است.(کافی، چاپ الاسلامیه، ج۲، ص ۶۳۰، ح ۱۰) امام رضا(ع): هر کس در ماه «رمضان» یک آیه از کتاب خدا را قرائت کند مثل این است که در ماه‌های دیگر، تمام قرآن را بخواند.(بحار الانوار،‌بیروت، ج ۹۳، ص ۳۴۱) پیامبر(ص): اکثروا فیه من تلاوه القرآن؛ در ماه «رمضان» قرآن را بسیار تلاوت کنید.(فضائل الاشهر الثلاثه ص ۹۵)
  12. اول سال قمری: هر چند در تقویم، اول سال قمری را ماه محرم الحرام قرار داده‌اند و این یک انتخاب اعتباری است، اما اول سال حقیقی و معنوی، ماه «رمضان» است. امام صادق(ع): ماه‌ها در نزد خدا ۱۲ماه است که در کتاب الله از روز آفرینش آسمان و زمین مشخص شده است. پس اول ماه‌های سال همان ماه خدای عز و جل یعنی ماه «رمضان» است. قلب ماه «رمضان» نیز شب قدر است و قرآن در اول شب ماه «رمضان» به صورت تدریجی نازل شد. پس با قرآن به استقبال ماه «رمضان» برو. (الکافی، ج۴، ص ۶۷)، (فضائل الاشهرالثلاثه: ۸۷)
  13. ماه آزادی از دوزخ: پیامبر(ص): هو شهر اوله رحمه و اوسطه مغفره و آخره الاجابه و العتق من النار؛ «رمضان» ماهی است که ابتدایش رحمت است و میانه‌اش مغفرت و پایانش اجابت و آزادی از آتش جهنم.(کافی، الاسلامیه، ج۴، ص ۶۷)
  14. ماه مغفرت: در این ماه گناهان بندگان آمرزیده می‌شود؛ چنانکه از حدیث پیامبر(ص) در بالا این معنا ثابت است. امام صادق(ع): کسی که در ماه «رمضان» آمرزیده نشود، تا «رمضان» آینده آمرزیده نگردد، مگر آن که در عرفه حاضر شود.(دعائم الاسلام ج۱، ص ۲۶۹). پیامبر(ص): کسی که در «رمضان» آمرزیده نشود، در کدام ماه آمرزیده خواهد شد؟(امالی، صدوق ص ۵۳)البته در روایات القاب و نام های دیگری برای ماه مبارک بیان شده که همگی آن ها بیان گر فضایل و عظمت این ماه شریف است. در مجموع فهرست این اسامی عبارت است از: ۱ . ماه خدا، ۲ . ماه بزرگ تر خدا، ۳ . ماه میهمانی خدا، ۴ . ماه نزول قرآن، ۵ . ماه تلاوت قرآن، ۶ . ماه روزه گرفتن، ۷ . ماه مسلمانی، ۸ . ماه پاک کننده، ۹ . ماه خالص سازی، ۱۰ . ماه نماز، ۱۱ . ماه آزادسازی، ۱۲ . ماه صبر، ۱۳ . ماه مواسات(همدردی)، ۱۴ . ماه برکت، ۱۵ . ماه آمرزش، ۱۶ . ماه رحمت، ۱۷ . ماه توبه، ۱۸ . ماه بازگشت، ۱۹ . ماه استغفار، ۲۰ . ماه دعا، ۲۱ . ماه عبادت، ۲۲ . ماه اطاعت، ۲۳ . ماه مبارک،۲۴ . ماه بزرگ، ۲۵ . ماهی که خداوندْ[در آن] روزیِ مؤمن را می افزاید، ۲۶ . سَرور ماه ها، ۲۷ . عید اولیای خدا، ۲۸ . بهار قرآن، ۲۹ . بهار فقیران، ۳۰ . بهار مؤمنان، ۳۱ . ماه مسابقه، و ۳۲ . ماه روزی یافته .

روزه، خودداري از خوردن و آشاميدن نيست: ماه «رمضان»، ویژگی های مهمّی دارد که ریشه برکات بزرگ این ماه و پایه نعمت های بی شمار آن هستند . شُکوه، عظمت و برکات مادّی و معنوی ای که از این ماه، نصیب اهل ایمان می شود، از نگاه احادیث اسلامی، قابل توصیف نیستند و اگر مسلمانان شناخت درستی از برکات این ماه بافضیلت داشتند و مواهب و دستاوردهای بزرگ آن را می دانستند، آرزو می کردند که سراسر سال، «رمضان» باشد. پیامبر(ص):لَو یَعلَمُ العِبادُ ما فی رَمَضانَ، لَتَمَنَّت أن یَکُونَ رَمَضانُ سَنَهً.(۴) در حديث قدسي(۵) است: کسی مرا عبادت می‌کند که اراده مرا از عبادت و طاعت بداند… وگرنه عبادت او جز دوری از من نتيجه ديگري نخواهد داشت.(۶) امام علی(ع) فرمود: كسي كه عملي را بدون علم انجام دهد، مانند كسي است كه به بيراهه مي‌رود و هرچه به راه خود ادامه دهد، از رسيدن به مقصد كه حاجت اوست، دورتر مي‌گردد.(۷) «رمضان» از مصدر «رمض» به معناي شدّت گرما و تابش آفتاب بر شن‌زار و . . . گرفته شده(به معنای بارانی که اوّل پاییز می بارد و هوا را از خاک و غبارهای تابستان پاک می کند و یا به معنای داغیِ سنگ از شدّت گرمای آفتاب) و به اعتبار تحمّل شدائد و سختي‌هايي كه لازمه روزه بوده و به غفران ذنوب و پاك شدن از دام معاصي مي‌انجامد، به اين ماه، ماه «رمضان» گفته‌اند.(۸) چنان‌كه مي‌خوانيم: از اين جهت ماه «رمضان»، «رمضان» خوانده شده كه گناهان را مي‌سوزاند. روزه(صوم) به معني امساك و ترك است‌.(۹) صوم به معناي بازداشتن نفس از مفطراتي است كه در وقتي معين و محدود و با نيّت و شرايط خاصي كه در رساله‌هاي عمليّه آمده است، به جاي آورده مي‌شود. اراده خداوند از روزه، تنها پرهيز از خوردن و آشاميدن نيست، بلكه اراده خداوند از واجب نمودن روزه آن است كه شخص روزه‌دار، از همه محرّمات، اميال و خواسته هایی كه مانع انجام وظيفه می شود، چشم‌پوشي نمايد. چنان‌چه امام علی(ع) فرمود: روزه، خودداري از خوردن و آشاميدن نيست، بلكه امساك از تمامي اموري است كه نزد خداوند ناپسند است.(۱۰) باز داشتن نفس از لذّت های دنيوي، سودمندترين روزه‌هاست(۱۱).

علّت وجوب روزه: هنگامي كه حضرت آدم(ع)، از درخت نهي شده، تناول كرد؛ آثار آن ۱ماه در شكمش باقي ماند. از اين جهت خداوند ۱ماه گرسنگي و تشنگي را بر فرزندان آدم واجب گرداند.(۱۲) خداوند در حديثي قدسي مي‌فرمايد: علي(ع) حجت من بر جميع موجودات آسمان‌ها و زمين‌ها است. عمل هيچ‌كدام از مخلوقاتم را جز با اقرار به ولايت او و رسالت پيامبر(ص) نمي‌پذيرم.(۱۳) امام باقر(ع) فرمود: اگر مردي شب‌ها نماز بگذارد و روزها روزه بگيرد و همه اموالشّ را انفاق كند و هر سال حج به جاي آورد، ولي ولايت ولي خدا را نشناسد تا اعمالشّ با راهنمايي و دلالت او باشد، نزد خداوند پاداشي نخواهد داشت و از اهل ايمان محسوب نخواهدشد.(۱۴) امام رضا(ع) فرمود: از سخن چيني و غيبت بپرهيزيد كه اين دو موجب بطلان روزه‌اند.(۱۵) امام علی(ع): روزه، پرهيز از حرام‌ها است، هم‌چنان كه شخص روزه‌دار از خوردن و نوشيدن پرهيز مي‌كند.(۱۶)امام صادق(ع): روزه، اجتناب از خوردن و آشاميدن نيست و شايسته است كه(روزه‌دار) زبانش را از بيان گفتار بيهوده و باطل در تمامي ماه‌ها، نگاه دارد.(۱۷) حضرت زهرا(س): روزه‌داري كه زبان و گوش و چشم و جوارح خود را حفظ نكند، روزه‌اش به چه كارش خواهد آمد.(۱۸) حضرت صادق(ع): روزه نیست برای کسی که امام و پیشوای خود را نافرمانی کند و از او اطاعت ننماید.(۱۹)

پی نوشت:

  1. مجمع البیان، ج ۱-۲، ص ۹۴۵ و وسائل الشّیعة، ج۱۰، ص۳۱۹
  2. در تاج العروس آمده: «رَمَضَانُ- إِن صَحَّ- مِنْ أَسماءِ اللّٰه تَعَالَى فغَیْرُ مُشْتَقٍّ مِمّا ذُکِرَ أَو رَاجِعٌ إِلَى مَعْنَى الغَافِرِ، أَی یَمْحُو الذُّنُوبَ و یَمْحَقُهَا»، مجمع البیان، ج۱-۲، ص ۹۴۵، واسطی زبیدی، محبّ الدّین سیّد محمّد مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، محقّق و مصحّح: شیری، علی، ماده «رمض»، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، بیروت، چ اول، ۱۴۱۴ق، فراهيدى، خليل بن احمد‌، كتاب العين، قم، نشر هجرت، ۱۴۱۰ق، ج‏۷، ص ۳۹ و لَا تَقُولُوا هذا رَمَضَانُ وَ لا ذَهَبَ رمَضَانُ و لا جَاءَ رَمَضانُ فَاِنَّ رَمَضانَ اِسْمٌ مِنْ اَسْماءِ اللهِ و لَا تَقُولُوا رَمَضَانُ وَ لَكِنْ قُولُوا شَهْرُ رَمَضَان فَإِنَّكُمْ لَا تَدْرُونَ مَا رَمَضَانُ… /الکافی، ج‏۴، ص ۶۹ > بَابٌ فِی النَّهْیِ عَنْ قَوْلِ رَمَضَانَ بِلَا شَهْرٍ، من لایحضره الفقیه، ج‏۲، اواخر ص ۱۷۲، کلینی، محمّد بن یعقوب، الکافی، محقّق و مصحّح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ۴، ص ۶۹، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چ چهارم، ۱۴۰۷ق و اوایل ص ۱۷۳ و وسائل ‏الشّّيعة، ج۱۰، ص۳۱۹٫. ر.ک: محمدی ری شهری، محمد، مراقبات ماه «رمضان»(ترجمه جواد محدثی)، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۴ش، ص ۱۰٫ در رواياتى كه نام هاى خداوند را بر شمرده اند، از «رمضان»، نامى برده نشده است؛ در بسيارى از روايات نقل شده از پيامبر(ص)ˆ، كلمۀ «رمضان» بدون واژۀ «ماه» در اوّل آن، به كار رفته است. [ر.ك: السنن الكبری، ج۴، ص ۳۳۹، ح ۷۹۰۴؛ الكافى، ج ۴، ص۷۰، ح ۲ و ر.ک: الميزان فى تفسير القرآن، ج ۲، ص ۲۶؛ ماه خدا، ص ۱۴ – ۱۵]
  3. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ ش، ج‏۵، ص ۴۳
  4. مستدرک،ج۷ص۴۸۴
  5. فضائل الاشهر السنه، ص۱۴۰
  6. در كنار آيات قرآني و احاديث معصومين(ع)، سخنان مذهبي ديگري هم هست كه در اصطلاح به آن ها «حديث قدسي» گفته مي شود. احاديث قدسي، عبارتند از؛ جملاتي كه توسّط یکی از معصومین(ع) از خداوند نقل مي شود، ولي جزء قرآن نيست. اين گونه احاديث به خاطر انتساب آن به مقام قدس خداوندي(حديث قدسي) ناميده مي شود. با بررسي اين نوع احاديث، معلوم مي شود كه اين ها بيش تر، موعظه ها و كلمات حكمت آموزي است كه خداوند به وسيله آن ها بندگان خود را ارشاد و راهنمايي كرده است، سبك و سياق آن ها به طور غالب عاطفي است و كلمه «عبدي»(بنده من) در آن ها زياد به چشم مي خورد كه اشاره به عنايت خاصّ خداوند بر بندگان خويش است كه آنان را به خود نسبت مي دهد و رابطه عاطفي با آن ها برقرار مي كند. به عبارت دیگر حدیث قدسی حدیثی است که مضمون آن در خواب یا بوسیله الهام به پیامبر(ص) القا شود و آن حضرت با لفظ خود آن را بیان کند. حدیث قدسی از این جهت که تنها از نظر مضمون به خداوند منسوب است و فاقد اعجاز است و در نماز به عنوان قرائت کاربرد ندارد، با قرآن متفاوت است. حدیث قدسی با حدیث نبوی نیز تفاوت دارد، حدیث نبوی از پیامبر(ص) روایت  شده است، در حالی که حدیث قدسی از خداوند حکایت شده است. احادیث نبوی بخش قابل توجّهی از میراث روایی مسلمین را تشکیل می‌دهد که از طریق اهل بیت(ع) یا صحابه از پیامبر(ص) نقل شده است.
  7. اِنّما يَعْبُدُنی مَنْ عَرَفَ م‍‍‍ا اُريدُ مِنْ عبادتی وَ طاعَتی…لَمْ يَزْدَدْ فی عبادتِه منّی اِلّا بُعْداً. بحارالانوار، ج ۲۱، ص ۲۹۶٫
  8. إِنَّ الْعَامِلَ بِغَيْرِ عِلْمٍ كَالسَّائِرِ عَلَى غَيْرِ طَرِيقٍ فَلَايَزِيدُهُ بُعْدُهُ عَنِ الطَّرِيقِ الْوَاضِحِ إِلَّا بُعْداً عَنْ‌ حَاجَتِهِ. وسائل ‏الشّّيعة، ج ۲۷ص ۱۳۴٫
  9. ابن منظور، محمد بن مکرم‏، لسان العرب، ج ‏۷، ص ۱۶۰، چاپ سوم‏، دار صادر، بیروت، ۱۴۱۴ ق‏، مهیار، رضا، فرهنگ أبجدی عربی-فارسی، ص ۴۱، بی تا، بی جا و سُمِّيَ بِذلك لِاَنَّهُ يَرْمَضُ الذُُّنوبَ‏. بحارالانوار، ج ۵۵، ص ۳۴۱٫
  10. لَيْسَ الصَّومُ الْاِمْساكَ عَنِ الْمَأكَلِ و الْمَشْرَبِ الصُّومِ الْاِمساكُ عَنْ كُلِّ ما يَكْرَهُهُ اللهُ سُبحانَه. شرح ‏نهج ‏البلاغه، ج۲۰، ص۲۹۹٫، لسان العرب، ج ‏۷، ص ۱۶۱، ۱۶۲ و طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق: حسینی‏، سید احمد، ج ۲، ص ۲۲۳، کتابفروشی مرتضوی، تهران، چ سوم، ۱۳۷۵ش، زمخشرى، محمود، الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل، بيروت، دارالكتاب العربي، ۱۴۰۷ق، ج‏۱، ص ۲۲۷٫
  11. صَوْمُ النَّفسِ عَنْ لَذّاتِ الدُّنيا أَنْفَعُ الصّيامِ. غررالحكم، ص ۴۳ و طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البيان فى تفسير القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ ش، ج‏۵، ص ۱۷۶٫
  12. بَقِيَ فِي بَطْنِهِ ثَلَاثِينَ يَوْماً فَفَرَضَ‏ الله عَلَى ذُرِّيَّتِهِ ثَلَاثِينَ يَوْماً الْجُوعَ وَ الْعَطَشَ. الفقيه، ج ۲،ص۷۴٫
  13. أَنَّ عَلِيّاً حُجَّتِي فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْارَضِينَ عَلَى جَمِيع مَنْ فِيهِنَّ مِنْ خَلْقِي لَا أَقْبَلُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْهُمْ إِلَّا بِالْاِقْرَارِ بِوَلَايَتِهِ مَع نُبُوَّةِ أَحْمَدَ رَسُولِي. بحارالانوار، ج۶۸، ص۸٫
  14. لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَامَ لَيْلَهُ وَ صامَ نَهَارَهُ وَ تَصَدَّقَ بِجَمِيع مَالِهِ وَ حَجَّ جَمِيع دَهْرِهِ وَ لَمْ يَعْرِفْ وَلَايَةَ وَلِيِّ اللهِ فَيُوَالِيَهُ وَ يَكُونَ جَمِيع أَعْمَالِهِ بِدَلَالَتِهِ إِلَيْهِ مَا كَانَ لَهُ عَلَى الله جَلَّ‌وَعَزَّ حَقٌّ فِي ثَوَابِهِ وَ لَا كَانَ مِنْ أَهْلِ الْاِيمَانِ. الكافي، ج۲، ص۱۹٫
  15. اجتَنِبُوا غِيبَةَ وَ احْذَرُوا النَّمِيمَةَ فَإِنَّهُمَا يُفَطِّرَانِ َالصّائِمَ. مستدرك‏الوسائل،ج۷،ص۳۲۲٫
  16. الصِّيَامُ اجْتِنَابُ الْمَحَارِمِ كَمَا يَمْتَنِعُ الرَّجُلُ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّّرَابِ. بحارالانوار،ج۹۳،ص۲۹۴٫
  17. لَيْسَ الصِّيَامُ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّّرَابِ وَ الْاِنْسَانُ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَحْفَظَ لِسَانَهُ مِنَ اللَّغْوِ الْبَاطِلِ فِي رَمَضَانَ وَ غَيْرِهِ. تهذيب‏الأحكام،ج۴، ص ۱۸۹٫
  18. مَا يَصْنَعُ الصَّائِمُ بِصِيَامِهِ إِذَا لَمْ يَصُنْ لِسَانَهُ وَ سَمْعَهُ وَ بَصَرَهُ وَ جَوَارِحَهُ. بحار الانوار، ج ۹۶، ص ۲۹۵٫
  19. لا صِیامَ لِمَن عَصَی الاِمامَ، وَ لا صِیامَ لِعَبدِ آبِق حَتّی یَرجِعَ، وَ لا صِیامَ لِامرَاَة ناشِزَة حَتّی تَتوبَ، وَ لا صِیامَ لِوَلَدِ عاق حَتّی یَبرَ. وقایع الایّام خیابانی، ص ۴۳۲٫

منابع:

  1. یمنا
  2. کیهان
  3. پاسخگو
  4. حوزه نت
  5. ویکی فقه
  6. اسلام کوئیست
  7. «مناسبت‌های رحمانی، ناشر» مرکز رسیدگی به امور مساجد، نوبت چ اول، تابستان ۱۳۹۲
  8. مراقبات ماه«رمضان»، محمّدی ری شهری، محمّد(ترجمه جواد محدّثی) قم، دارالحدیث، ۱۳۸۴ش

باکس شناور "همچنین ببنید"

برگ ریزان

برگ ریزان

و چه زیباست موسم برگ‌ریزان… آن گاه که خش خش برگ‌های زرّین به زیر پای …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

19 + 4 =