یکشنبه , ۲۵ آذر ۱۳۹۷
خانه / مناسبت ها / قمری / ابوالحسن ثالث یا امام عسکری (ع)

ابوالحسن ثالث یا امام عسکری (ع)

ابوالحسن ثالث, امام عسکریپانزدهم ماه ذی حجّه روز ولادت با سعادت امام علی‌النقی (ع) است. آن حضرت (ع) سال ۲۱۲ه. در مدینه به دنیا آمد. در ۸ سالگی پدر بزرگوارش امام جواد (ع) به شهادت رسید و امامت به ایشان منتقل شد.
امام هادی (ع) بعد از پدرش ۲ سال در دوره حکومت معتصم عبّاسی بود، سپس دوره‌های حکومت واثق، متوکّل، منتصر، مستعین، معتز، و معتمد عبّاسی را نیز درک کردند. در میان حکّام وقت، متوکّل عبّاسی بیش از دیگران، آن حضرت را مورد اذیت و آزار قرار داد. او کینه و عداوتش نسبت به اهل بیت (ع)  بیش از دیگران بود و چون برخلافت خود ترسید آن حضرت را از مدینه به بغداد احضار کرد.
دوره امامت آن حضرت سی و چهار سال بود. چهارده سال آن را در مدینه و ۲۰ سال در سامرا به سر بردند تا این که در جمادی الاخر سال ۲۵۴ه. در۴۲ سالگی به دست معتمد عبّاسی مسموم و در سامرا در خانه خودش دفن شد.
زادروز امام هادی (ع)، ۱۵ذی‌الحجّه سال ۲۱۲ ه. است. زادگاهش؛ محلّه‌ایی در نزدیک مدینه به نام صریا (که روستایی بوده که توسط امام کاظم (ع) بنا شده) [إرشاد شیخ مفید، ج۲، ص۲۹۷] است. شهادتش؛ ۳رجب سال ۲۵۴ ه. مرقدش؛ سامرا، لقب(هایش)؛ هادی، نقی؛ و نیز: مرتضی، فقیه، امین، متوکّل، طیّب، نجیب، عالم، متّقی، مؤتمن، عسکری و ناصح است. پدر بزرگوارش؛ امام جواد (ع) است. مادرش؛  سمانه مغربیه، معروف به سیّده است.
ابوالحسن، علی بن محمّد بن علی بن موسی الهادی النّقی العسکری (ع)، دهمین امامی که از وی با عنوان امام علیّ النقی یا امام هادی (ع) یاد می‌شود. جز هادی، معروف ترین لقب او نقی است. نامش «علی» و کنیه‌اش «ابوالحسن ثالث» و از القابش نقی، هادی، امین، طیب، ناصح و مرتضی را ذکر کرده‌اند.  وی را با فرزندش حسن بن علی (ع)، «امامین عسکریین» می‌خوانند، زیرا در شهر نظامی سامرا (عسکر)، زیر نظر خلفای عبّاسی بودند.
زندگی امام (ع) مصادف با ضعف عبّاسیان بود. علی‌النّقی (ع) در نیمه ذی الحجّه ۲۱۴ ق. در روستای صریا در نزدیکی مدینه به دنیا آمد. پدرش امام نهم، ابوجعفر محمّد التقی‌الجواد (ع) است. مادرش بنا به برخی منابع ام الفضل دختر المامون و بنا به برخی دیگر ام الولد بود که سمانه یا سوسن خوانده می‌شد که اصالت مغربی داشت، البته نام مادرش مدنب، حدیث و غزال هم ذکر شده‌است. در زمان شهادت پدر، محمّد بن علی (ع) در بغداد در مدینه حضور داشت و هم چون او در کودکی و هشت سالگی به امامت رسید. مطابق وصیت پدرش او وارث دارایی‌های پدر پس از سپری‌شدن صغر سن می‌شد. پیروان محمّد بن علی (ع) اکثرا امامت او را پذیرفتند؛ اما بعدها گروه کوچکی برادرش موسی را امام دانستند. این گروه پس از آن که موسی خود را از آنان جدا کرد دوباره پیرو علی بن محمّد گشتند. وی پیش از خلافت متوکّل در آرامش در مدینه می‌زیست. متوکّل عبّاسی برای آنکه بنیان خلافت –به عنوان یک نهاد سنی‌مذهب– را محکم کند دشمنی آشکاری را با  آغاز کرد و شروع به آزار و اذیت آنان نمود. خلافت متوکّل و سیاست ضد علوی او برای علی سختی‌هایی به بار آورد. پس از خلیفه شدن متوکّل، حاکم مدینه، عبدالله بن محمّد بن داود هاشمی، نامه‌ای به متوکّل نوشت و به او در مورد فعالیت‌های علی و پیروانش هشدار داد. او نوشت که علی در خانه‌اش پول، سلاح و نوشته‌های ممنوعه نگهداری می‌کند. در جواب علی نامه‌ای به متوکّل در دفاع از اتهامات و شکایت از حاکم مدینه نوشت. متوکّل حاکم مدینه را خلع و علی را از بالاترین احترام و اعتماد خود مطمئن کرد، ولی از او خواست که با خانواده و خدمه به درگاه او نقل مکان کند. علی بن محمّد در مدینه توانست به خوبی نقش رهبری  را ایفا کند و به همین دلیل متوکّل در سال ۲۳۳ یحیی بن هرثمه را مأمور انتقال وی به سامرا کرد. وقتی یحیی وارد مدینه شد مورد مخالفت مردم قرار گرفت و در ابتدا گفت هیچ خطری او را تهدید نمی‌کند. وقتی علی بن محمّد به بغداد رسید مردم بسیاری جمع شدند نا او را ببینند و فرماندار اسحاق بن ابراهیم طاهری به ملاقات او آمد و تا پاسی از شب نزد او ماند. وی در ۲۳ رمضان ۲۳۳ وارد سامرا شد. خلیفه فوراً وی را به حضور نپذیرفت ولی فردای آن روز خانه‌ای را برای اقامت او اختصاص داد. علی بن محمّد بقیه عمرش را در سامرا ماند. از وی نقل شده که او داوطلبانه به سامرا آورده نشده ولی از آنجا که کیفیت آب و هوا را می‌پسندد فقط به خلاف میل خود آنجا را ترک خواهد کرد.[۲] به نظر می‌رسد او احترام خلیفه را جلب کرده بود و اگرچه تحت نظر بود آزاری به او نرسید. وی به خاطر تقوا و فروتنی اش مورد احترام بسیاری بود. نسب العسکری او به دلیل منطقه عسکر سامرا ست. از برجسته‌ترین اصحاب و شاگردان علی بن محمّد می‌توان نام اینان را ذکر کرد:
۱٫ عبدالعظیم حسنی
۲٫ حسن بن راشد
۳٫ عثمان بن سعید عمری
در سامرا، علی بن محمّد اگرچه به طور مستمر تحت نظر بود، می‌توانست آزادانه در شهر بگردد و با طبقه بالای جامعه ارتباط برقرار کند. او آشکارا قادر بود ارتباط مستمری با نمایندگانش را حفظ کند، که مامور رساندن نامه‌ها و دستورها و جمع‌آوری خمس  بودند. وی بعدها در سامرا چندین خانه خرید.حامد الگار می‌گوید سخت‌گیری‌های متوکّل عبّاسی باعث تقیه کامل و ناپیدایی‌اش از جامعه شد. رساله‌ای در خصوص اختیار انسان و چند متن و اظهار کوتاه(حدیث) به او نسبت داده می‌شود و توسط ابن شعبه حرانی ذکر شده‌اند. زیارات جامعه کبیره و غدیریه نیز منسوب به اوست.
ریشه‌شناسی لقب امام هادی (ع)
در لغت نامه دهخدا و فرهنگ معین برای نقی نظیف و پاکیزه، برگزیده و خالص و برای هادی راهنما، راهنماینده، مرشد و هدایت کننده آمده است.
شهادت
گرچه گفتن از تلخی ها در روز میلاد چندان متناسب نیست اما از این وجه که شاید تلنگری در عزم و اراده ما در دفاع بهتر و بیشتر و عمیق تر و همه جانبه تر از حریم حرمت معصومین علیهم السّلام باشد. امام دهم، حضرت هادی (ع) در سال ۲۵۴هجری به وسيله زهر به شهادت رسيد. در سامرا در خانه ای که تنها فقط فرزندش امام حسن عسکری (ع) بر بالين او بود. معتمد عبّاسی امام دهم (ع) را مسموم کرد. از اين سال امام حسن عسکری (ع) پيشوای حق شد و بار تعهد امامت را بر دوش گرفت. و در همان خانه ای که در آن بيست سال زندانی و تحت نظر بود، سرانجام به خاک سپرده شد.امام علی بن محمّد (ع) سرانجام به دستور معتز در روز ۳ رجب سال ۲۵۴ ق.  در ۴۱ سالگی در زندان کشته شد. مدت امامت علی بن محمّد (ع) ۳۳ سال بود. امام (ع) توسط متوکّل مسموم شد.خلیفه معتز، برادرش ابو احمد موفق را برای نماز میت او فرستاد. وقتی جمعیت عظیم مردم برای عزاداری جمع شدند، پیکر او به خانه‌اش که او از دلیل بن یعقوب مسیحی خریده‌بود بازگردانده‌شد و آن جا به خاک سپرده‌شد.
بمب‌گذاری در حرم عسکریین (ع)
حکایت امام هادی (ع)  در طی سالهای اخیر و با وقوع دو حادثه(حرم امام علی نقی (ع) و امام حسن عسگری (ع) پس از انفجار و تخریب در ۳ اسفند ۱۳۸۴، یک بمب گذاری در حرم عسکریین، به مقبره هادی و پسرش حسن عسکری آسیب فروانی زد، حمله دیگری نیز در ۲۳ خرداد ۱۳۸۶ انجام شد که منجر به تخریب دو مناره حرم شد. ) دلخراش که قلب شیعیان و محبان حضرتش را جریحه دار نمود، حکایتی دیگر است و غم غربت و مظلومیتی عمیق و طعم تلخ فاجعه ای عظیم را به همراه دارد. گرچه گفتن از تلخی ها در روز میلاد چندان متناسب نیست اما از این وجه که شاید تلنگری در عزم و اراده ما در دفاع بهتر و بیشتر و عمیق تر و همه جانبه تر از حریم حرمت معصومین (ع)  باشد بجا و شایسته است.این دو حادثه تلخ یکی تخریب بارگاه ملکوتی ایشان به دست عمال شیطان و دیگری جسارت ننگین یک دوزخی شبه هنرمند به ساحت مقدس این امام همام بود که کام شیعیان جهان را به تلخی آزرد.هر دوی این اقدامات را می توان دو وجه سخت افزاری و نرم افزاری شکستن حریم حرمت این امام عزیز دانست که گرچه عمال اجرایی شان در ظاهر متفاوتند و هر یک نقابی خاص بر چهره دارند اما در باطن و محصول اعمال ننگینشان، به هم می رسند و در یک مسیر گام بر می دارند. تخریب کنندگان حرم قصدشان را در تخریب بارگاه و صدمه زدن به حریم خانه این امام یافتند و سازنده آن بدآهنگ انکرالاصوات کثیف، تخریب نام و وجهه ان حضرت و ترور شخصیّت آن والا پیام دار رأفت و محبت و زیبایی را در خیال خام و ذهن کور و شب پرستش می پروراند.اما زهی خیال باطل که آرامش و زیبایی و زلالی دریا با حمله سنگریزه ها به هم نمی خورد  و آسمان صاف و خورشید تابان امامت با پاشیدن خاک کوردلان، تاریک نمی گردد و از تابش و درخشش نمی افتد. اما یک نکته از این میانه قابل تأمل و توجه است.  
ما چقدر در معرفی و تبلیغ و ترویج چهره و منش و شخصیّت بزرگانمان تلاش های مثمر ثمر و مفید و جهانی برای مخاطب عالم رسانه های امروزین به انجام رسانده ایم؟ نکند ما همگی تالی این وقایع باشیم و به شکلی «انفعال»ی تنها «عکس العمل» هایمان را آنهم به شیوه ای کلیشه ای بروز دهیم و دیگر…هیچ! بگذریم؛ اینها تنها اشارتی بود بدین مناسبت و بیان نکاتی همدلانه با عشاق اهل بیت (ع)  تا باشد که در میدان‌های مهم و خطیر و در عرصه حمایت و دفاع از ارزشهای آن بزرگواران، با تدبیر و آگاهی و زمان شناسیِ بیشتر و بهتر، به اهداف عالیه مسلمانی مان نائل آییم.
مروری بر جملات ناب و بیان تابناک آن امام همام
حضرت امام هادی (ع)  در جملاتی گهربار و گرانقدر می فرماید:
۱٫ العُقوقُ يُعقِبُ القِلَّةَ و يُؤدِّي إلَى الذِّلَّةِ ؛ عاقّ [والدين]، نادارى در پى‏دارد و به خوارى مى‏كشاند.
۲٫ الغَضَبُ عَلى مَن لاتَملِكُ عَجزٌ و عَلى مَن تَملِكُ لَومٌ ؛ خشم بر كسى كه اختيارش به دست تو نيست، نشانه ناتوانى و بر آن‏كه اختيارش به دست تو است، مايه سرزنش است.
۳٫ مَن يَزرَع خَيرا يَحصُد غِبطَةً و مَن يَزرَع شَرّا يَحصُد نَدامَةً ؛ هر كه بذر خوبى بكارد، شادمانى بدرود و هر كه تخم بدى بيفشاند، پشيمانى مى‏درود.
۴٫ مَن رَضِيَ عَن نَفسِهِ كَثُرَ السّاخِطونَ عَلَيهِ ؛آن كه از خودش راضى شود، ناراضيان از او فراوان شوند.
إنَّمَا الأعيادُ أربَعَةٌ لِلشّيعَةِ: الفِطرُ و الأضحى و الغَديرُ و الجُمُعَةُ ؛ پيروان ما فقط چهار عيد دارند: فطر، قربان، غدير و جمعه.
حضرت ابوالحسن، علی بن محمّد بن علی بن موسی الهادی النقی العسکری-علیهم السلام- دهمین امام که از آن حضرت (ع) با عنوان امام نقی یا امام هادی (ع) یاد می‌کنند. جز هادی، معروفترین لقب ایشان نقی است. نام آن حضرت «علی» و کنیه‌اش «ابوالحسن ثالث» و از القابشان نقی، هادی، امین، طیب، ناصح و مرتضی را ذکر کرده‌اند. ایشان را با فرزندشان حسن بن علی، «امامین عسکریین» می‌خوانند، زیرا در شهر نظامی سامراء(عسکر)، زیر نظر خلفای عبّاسی بودند. زندگیایشان مصادف با دوران ضعف عبّاسیان بود. رساله جبر و اختیار و دعای جامعه کبیره به عنوان سروده نغز و پرمغز ایشان یکی از یادگارهای سترگ و شگرف معارف اهل بیت (ع) و از ذخایر ارزنده و کم نظیر مفاهیم شیعی است که برای ما به عوان میراثر عظیم به یادگار مانده است.امام علی‌النقی در نیمه ذی الحجّه ۲۱۴ ق.  در روستای صریا در نزدیکی مدینه به دنیا آمد. پدرشان امام نهم، ابوجعفر محمّد التقی‌الجواد (ع) بود. مادرشان بنا به برخی منابع ام الفضل دختر المامون و بنا به برخی دیگر ام الولد بود که سمانه یا سوسن خوانده می‌شد که اصالت مغربی داشت، البته نام مادرشان مدنب، حدیث و غزال هم ذکر شده‌است. روایت اخیر محتمل تر است چون بنا به برخی تواریخ ازدواج محمّد بن علی و ام الفضل در ۲۱۵ هجری رخ داد. از برجسته‌ترین اصحاب و شاگردان اما علی بن محمّد الهادی (ع) می‌توان به عبدالعظیم حسنی، حسن بن راشد، عثمان بن سعید عمری اشاره نمود.
منابع:
مفاتیح الجنان
إرشاد شیخ مفید

باکس شناور "همچنین ببنید"

رایحه باران

رایحه باران

شعر اگر از تو نگوید همه عصیان باشد زنده در گور غزل های فراوان باشد …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سیزده + ده =