چهارشنبه , ۲۳ آبان ۱۳۹۷
خانه / سرای دانش / تربیتی / مردمی ترین پایگاه

مردمی ترین پایگاه

در طول قرن ها مسجد، مردمی ترین پایگاه بندگان خدا بوده است. مسجد در صدر اسلام هم، نه تنها محلّ عبادت، بلکه مکان برطرف‌کردن نیازهای اعتقادی، فرهنگی و فکری جامعه، محلّ آموزش و سنگر دفاع از حریم اسلام، پی‌گیری و رفع مشکلات مردم بوده، به طوری که در زمان پیامبر(ص) و امام علی(ع) مسجد محلّ؛ آموزش، قضاوت، انتخابات، اعزام به جبهه، رسیدگی به وضعیّت اقتصادی مردم و … بوده است. مسجد با قدرت معنوی خود همواره توانسته است نیروهای متدیّن، معتقد، فعّال و عالم را پرورش دهد تا در مواقع حساس از دین و اسلام و مملکت دفاع نموده و حاضر به همه نوع فداکاری از جمله نثار جان خویش باشند. از آن جا که مسجد، خانه خدا است. خانه خدا به رعایت پاکیزگی، نظافت و بهداشت از هر خانه دیگری شایسته تر است. پاکیزگی و استفاده از رنگ‌های روشن، نور کافی، گستردگی فضای مسجد و مرتب بودن آن در  جذب به مسجد موثّر است. به بهداشت این سنگر در اسلام بسیار سفارش شده است. کسی که مسجد را نظافت می کند مشمول رحمت خدا است. “ام محجن” که در پاکیزه سازی مسجد النّبی می کوشید بهشت را منزلگاه خویش قرار داد. (۱) خداوند از مسجد به عنوان خانه خود یاد می کند و خانه خدا پناه گاه بندگان خدا است و به پاکیزگی و طهارت از هر مکان دیگر شایسته تراست زیرا حفظ پاکیزگی مساجد، بزرگداشت آن ها است و هر گونه کوتاهی در این زمینه بی احترامی به مقدّس ترین مکان ها است. از آن جا  که در آئین مقدس اسلام به پاکیزگی و نظافت مساجد هم توجّه خاصّ و در احکام حیات بخش اسلام، دستورات مشخصی در این باب وجود دارد و از سوئی دیگر ضرورت آگاهی عمومی از مسائل مربوط به بهداشت مساجد با توجّه به شرایط زمانی برای ایجاد بهداشت در مسجد ایجاب می نماید که به یاری پروردگار گامی برداشته شود، تا آن که، مورد رضایت صاحبخانه و میهمانان او واقع گردد. (۲) سفارش هایی در حفظ پاکیزگی مساجد شده است، مانند: در حقیقت، نخستین خانه ای که برای[عبادت] مردم، نهاده شده، همان است که در مکه است و مبارک، و برای جهانیان[مایه] هدایت است . (۳) ای فرزندان آدم، زیورهای خود را در مقام هر عبادت به خود برگیرید و بخورید و بیاشامید و اسراف مکنید، که خدا مسرفان را دوست نمی‌دارد . (۴) و كعبه را جايگاه اجتماع و مكان امن مردم ساختيم. مقام ابراهيم را نمازگاه خويش گيريد. ما ابراهيم و اسماعيل را فرمان داديم: خانه مرا براى طواف‌كنندگان و مقيمان و راكعان و ساجدان پاكيزه داريد. (۵)

دوستی کودکان با مسجد

مراعات پاکیزگی و آراستگی خانه خدا و ترغیب ورود کودکان به مسجد از مصادیق زینت با خود برداشتن به هنگام رفتن به مسجد است. ای فرزندان آدم زینت خویش را به هنگام رفتن به مسجد با خود بردارید.(۶) در آیه همه‏ ى نعمت‏ هاى مادّى، زینت دنیا هستند، ولى مخال و فرزند جلوه‏ ى بیش ترى دارد و به همین دلیل نام این دو از میان نعمت ‏هاى بى‏ شمار الهى مطرح شده است و چون فرزندان از نیروهاى فعّال یک جامعه پویایند، لذا در كنار «مال»، «بنون؛ فرزندان» آمده است. (۷)  فرزند، زینت زندگی دنیاست و زینت با خود بردن به هنگام رفتن به مسجد سفارش اسلام است. (۸) فرزندی که کودکانه اسباب بازی ها و دوستانش را رها کرده و به مسجد آمده، مهم و قابل تقدیر است! پدر و مادری که این فرزند را به مسجد می برد، تحمّل فرزند را در نظر بگیرند و کازی نکنند تا موجب دلزدگی فرزندشان از مسجد شوند. متأسفانه این مسئله بین برخی از خانواده ها رواج دارد و شاید مهمّ ترین دلیل عدم استفبال کودکان به مساجد باشد. دوران کودکی کارآمدترین و پربازده‌ترین زمان برای جذب به مسجد است. ورود و آشنایی با مسجد مختص سنّ خاصّی نیست و ترغیب کودک به مسجد به خانواده، عملکرد بستگان و اهالی مسجد، پاکیزگی، نظافت و بهداشت فضای مسجد بستگی دارد که باید آن چنان جذابیّت داشته باشد تا زمینه حضور هرچه بیش تر در مسجد را فراهم کند. عوامل دیگری هم، مانند؛ نزدیک بودن مسجد به منزل، استفاده از رنگ‌های روشن، نور کافی، گستردگی فضا، مرتّب بودن مسجد و … زمینه‌ حضور هرچه بیش تر در مسجد را موجب می‌شود. برخورد مناسب و همراه با ملاطفت و گشاده‌رویی امام جماعت در ترغیب کودک به مسجد نقش تأثیرگذاری دارد، البته والدین نیز در تشویق کودک به حضور در مسجد نقش مهمی دارند که هدیه دادن و … از جمله این موارد است که باید رعایت شود. مجهز بودن مسجد به کتابخانه، سیستم رایانه‌ای و اینترنتی، کلاس‌های تقویتی و علمی، تجهیز به آزمایشگاه، پرورش زنبور عسل و پرورش ماهی در مسجد که خود ابزاری برای خداشناسی و توحید هستند، وجود فضا و امکاناتی برای مشاوره و نابسامانی‌های درونی افراد و مهد کودک برای نگهداری کودک و صندوق قرض‌الحسنه به عنوان یک ضرورت در مساجد احساس می‌شود چرا که ایجاد چنین مساجدی باید مورد توجّه قرار گیرد. معماری مسجد در جذب هرچه بیش تر کودک به مسجد اگر با نیازهایی که احساس می‌شود و متناسب با سنّ کودک طراحی شود و مکانی منطبق با فضای روز باشد، بدون شک با استقبال گسترده روبرو می‌شود. به کار بردن کاشی‌کاری‌ها و خطوط و کتیبه‌های مختلف اسلامی هم از دیگر زمینه‌های ترغیب و تشویق کودکان به مسجد است. نگاشتن آیات، فرمایشات ائمه(ع) با خطوط نستعلیق و … از دیگر مؤلفه‌های فراهم ‌کننده زمینه حضور کودکان در مسجد است. اهم برنامه هایی که می توان در جذب کودکان به مساجد و پیوند مستحکم تر آن ها با مسجد را در چند مولّفه ذکر کرد:

  1. توجیه خادمین مساجد برای برخورد خوب و مناسب با کودکان، نوجوانان و جوانان.
  2. تجلیل مناسب از کودکان، نوجوانان و جوانان فعّال مسجدی برای تداوم حضور آنان.
  3. برگزاری اردوهای علمی، تفریحی و … در جذب و تربیت دینی بسیار مؤثر است.
  4. ترغیب فرزندان به نماز توسط والدین، اگر والدین به نماز بیش از هر چیزی اهمیت دهند او نیز به نماز ترغیب می شود.
  5. ارتباط امام جماعت با مدارس به شیوه هایی مانند: دعوت از امام جماعت برای اهداء هدایا به دانش آموزان ممتاز مدرسه و حضور امام جماعت مسجد در مراسم نماز جماعت مدراس حداقل هفته ای یک بار برای برقراری ارتباط با دانش آموزان.
  6. مسئولیّت دادن به؛ کودکان، نوجوانان و جوانان، مثل؛ مسئولیّت کتابخانه، اذان، اقامه، قرائت قرآن و مسئولیّت فنّی مسجد با توجّه به برخی تخصّص آن ها به خصوص رشته های فنّی که خودشان را متعلّق به مسجد و مسجد را متعلّق به خود بدانند.
  7. تجلیل از دانش آموزان ممتاز درسی و اخلاقی در مساجد، همراه با انجام سایر برنامه ها تا از دست مدیر و امام جماعت هدایا و لوح تقدیر خود را دریافت کنند.
  8. مساجدی که کمک هایی از موقوفات دارند یا به نحوی می توانند نسبت به تهیه پذیرایی اقدام کنند، به منظور تبلیغ و جذب دانش آموزان می توانند در مناسبت های مختلف بسته های پذیرایی تهیه و به اسم مسجد و با هماهنگی مدیران مدارس بین دانش آموزان توزیع کنند.
  9. امام جماعت مسجد از فرزندان مإمومین برای شرکت در برنامه ها دعوت به عمل آورند. در مساجد افراد مسن حضور می یابند که هر یک از آن ها اگر یک نفر از فرزندان یا نوه های خود را به مسجد بیاورند حضور آنان در مساجد رونق می گیرد.
  10. گروه های همسال به خصوص دانش آموزان عضو تشکّل ها می توانند قرارهای ملاقات خود را با هماهنگی مسئولین مدرسه در مساجد بگذارند.
  11. برگزاری مسابقاتی از قبیل، احکام، قرآن … و یا مسابقات ورزشی(دو، دوچرخه سواری و فوتبال) نقش بسیار سازنده ای دارند.
  12. از مشکلات موجود نحوه اطلاع رسانی فعالیّت های مساجد به دانش آموزان است. متولیان امر به خصوص امام جماعت مسجد می تواند برنامه های مسجد را به اطلاع دانش آموزان برساند.
  13. جلب مشارکت خیرین با تأمین بخشی از هزینه های فعالیّت های اردویی و … نقش مهمی در سازندگی نوجوانان و جوانان می توانند داشته باشند.
  14. استفاده از شیوه های تبلیغی جدید نه فقط سخنرانی، هر چند که سخنرانی در جای خود با رعایت اصول آن بسیار مؤثر است اما با توجه به روحیه  آنان که حوصله ای برای شنیدن ندارند، باید از شیوه های تبلیغی دیگری استفاده کرد.
  15. طولانی نشدن نماز جماعت، خوب است امام جماعت مسجد به واجبات نماز جماعت اکتفا کند و مستحبات را برای بعد بگذارد.
  16. تقویت کتابخانه مساجد با کتاب های مفید و ارائه فهرست کتاب های موجود در کتابخانه مساجد به مدارس تا مسئولین مدارس از فهرست کتاب های موجود در کتابخانه مساجد مطلع باشند.
  17. تبلیغات گسترده در خصوص نماز و بیان فلسفه نماز به روش های مناسب و قابل درک فلسفه نماز توسّط امام جماعت مسجد.
  18. ارتباط صمیمی امام جماعت مسجد با کودکان، نوجوانان و جوانان از مهمّ ترین عوامل جذب و استحکام حضور آنان در مساجد می باشد. اگر امام جماعت چند دقیقه ای مانده به اذان در مسجد حضور داشته باشد و گفتگویی دوستانه، خیرخواهانه، پدرانه با کودکان، نوجوانان و جوانان داشته باشد در جذب آن ها و یا تداوم حضور آن ها بسیار مؤثر است.

پانویس:

  1. «محجنه یا امّ محجن»؛ زن مسلمان سیاه پوست؛ ابن أثیر، ج۶، ص ٢۶٣ و إبن حجر عسقلانی، ج ٨، ص ٣١۴ .
  2. از سوی سازمان کنفرانس ‌اسلامی، بنا به درخواست ایران به عنوان روز جهانی مسجد نام گذاری شد و متعاقب آن در سال، یک هفته برنامه‌هایی برای تکریم، تجلیل، اعزاز، اکرام، نظافت و بهداشت و … مساجد در روز جهانی مساجد(٢١آگوست برابر با ٣٠مرداد) به اجرا در‌می‌آید.
  3. إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذي بِبَکَّةَ مُبارَکاً وَ هُديً لِلْعالَمينَ؛ اشاره به مضمون آیه ۹۶ سوره آل عمران .
  4. الْمَالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا؛ كهف، آية ۴۶، یُوصِيكُمُ اللّهُ فِي أَوْلاَدِكُمْ … {النساء/۱۱} الْمَالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا … {الكهف/۴۶} إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً … {الكهف/۷} .
  5. وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ۖ وَعَهِدْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ؛ سوره بقره، آیه ۱۲۵ .
  6. يَا بَنِي‌ آدَمَ‌ خُذُوا زِينَتَکُمْ‌ عِنْدَ کُلِ‌ مَسْجِدٍ … إِنَّهُ‌ لاَ يُحِبُ‌ الْمُسْرِفِينَ‌ … اشاره به مضمون آیه ۳۱ سوره الأعراف و الْمَالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَ الْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَ خَيْرٌ أَمَلًا؛ مال و فرزند، زینت زندگی دنیاست؛ و باقیات صالحات[=ارزش های پایدار و شایسته‌] ثوابش نزد پروردگارت بهتر و امیدبخش‌تر است! .
  7. لسان العرب، ابن منظور، محمّد بن مکرم، ج‌۱۴، ص۸۹، بیروت، دار صادر، چ سوم، ۱۴۱۴ق و مجمع البحرین، طریحی، فخرالدّین، تحقیق، حسینی‌، سیّداحمد، ج۱، ص۲۵۲، تهران، کتاب‌فروشی مرتضوی، چ سوم، ۱۳۷۵ش .
  8. خُذُوا زِينَتَکُمْ‌ عِنْدَ کُلِ‌ مَسْجِدٍ … آیه ۳۱ سوره الأعراف .

منابع:

  1. مساجد
  2. بهداشت مسجد
  3. الدر المنثور، ج ۳ .
  4. http://www.samta.ir .
  5. http://mahboob.rasekhoonblog.com/ .
  6. کافى، ج ۶،ح ۱۴ و تفسیر برهان، ج ۲،ح ۱۶ .
  7. تفسیر عیاشى، ج ۲، ح ۲۹ و تفسیر نورالثقلین، ج ۲، ح ۶۷ .
  8. تهذیب شیخ طوسى، ج ۶، ح ۱۳، ب ۵۲ و تفسیر برهان، ج ۲، ح ۵ .
  9. من لایحضره الفقیه، ج ۱، ح ۹۵، ب ۲۲ و تفسیر نورالثقلین، ج ۲، ح ۶۲ .
  10. مرکز اطلاع رسانی غدیر؛ http://www.ghadeer.org/Book/1586/249542

باکس شناور "همچنین ببنید"

روزی

روزی

به تمام نیازمندی‌هایی كه برای ادامه حیات موجودات ضروری است رِزق و روزی گفته می‌شود.[۱] از …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 × 3 =