یکشنبه , ۲۸ مرداد ۱۳۹۷
خانه / آیین زندگی / همسران پیامبر(ص)
همسران پیامبر (ص)

همسران پیامبر(ص)

همسران پیامبر (ص)خداوند اجازه ی ازدواج با بیش از ۴زن را نداده  و اختیار بیش از ۴زن همزمان را در نکاح داشتن، حرام اعلام کرده است. زیرا برقراری عدالت برای یک مرد بین بیش از ۴زن امری غیر ممکن است، امّا در صیغه(نکاح موقّت)، چنین شرطی وجود ندارد. اسلام ازدواج‌های نامحدود را محدود به شرایطی خاصّ، مثل؛ عدالت، رعایت برابری بین همسران، داشتن توانائی مالی و … کرده که با رعایت آن ها می‌توان تا ۴همسر دائم اختیار کرد.[۱] مسئله تعدّد همسران پیامبر(ص) ناشی از شهوت‌رانی و … نبود. چرا كه اگر هدف شهوتراني بود، همانند پادشاهان به جاي زنان سال خورده و بيوه، دختران زيبا را اختيار مي كرد. ازدواج‌های متعدد پیامبر(ص) قبل از حکمی بود که تعداد زنان را محدود به ۴زن می‌کرد.[۲] حکم محدودیّت آیه، در ۸هجری نازل و بعد از این حکم، پیامبر(ص) ازدواج نکردند. پیامبر(ص) در ۲۵سالگی با حضرت خدیجه(س)، ازدواج[۳] و ۲۵سال با ایشان زندگی کرد و تا زمانی بانو در قید حیات بودند با هیچ زن دیگری ازدواج نکرد پس از آن نیز هیچ دوشیزه‌ای را جز عایشه، آن هم در سن بالای ۵۰سالگی، به ازدواج خود در نیاورد. اگر از پيامبر بتوان انتقادي كرد، فقط همان محبّت مفرطي است كه به زن داشته است.[۴]

دلیل تعدد همسران پیامبر: هدف پیامبر(ص) از انتخاب همسران متعدد چند مورد است:

  1. سیاسی: کاستن از دشمنی دشمنان و یا ایمان آوردن و یا ایجاد دوستی و علاقۀ اشخاص و قبایل به اسلام است.
  2. مبارزه با رسوم جاهلی: مثل ازدواج با زینب بنت حجش همسر سابق زید، پسر خوانده پیامبر(ص) که پدرخوانده نمی‌توانست با زن مطلقه او ازدواج کند.
  3. تأمین نیاز اقتصادی زنان بیوه و اسیر: بعضی سرپرستشان در جهاد شهید شده بودند.

تعداد همسران پیامبر(ص)
در تعداد زنانی که پیامبر(ص) با آن ها ازدواج‌ کرد، اختلاف هست.(۱۳ تا ۲۳همسر) جز عایشه، زنانی که پیامبر(ص) با آنان ازدواج کرد، بیوه بودند. برخی را پس از مدّتی و برخی را بدون عمل زناشوئی طلاق داد و برخی از آن‌ها در حیات پیامبر(ص) از دنیا رفتند. اُمّهات‌ُالمؤمنین یا اُم‌ُّ الْمُؤْمِنین‌(مادر مؤمنان) لقبی‌ است که‌ در فرهنگ‌ اسلامی‌ به‌‌طور مشترک بر همسران‌ پیامبر(ص‌) اطلاق‌ شده‌ است. پیامبر(ص) هنگام رحلت ۹همسر داشتند. پیامبر(ص) تنها از “خدیجه” و “ماریه” صاحب فرزند شد. اسامی برخی از همسران پیامبر(ص) عبارت است از:

زوجات الرسول (ص)

خدیجه عایشه حفصه جویریه سوده ام سلمه اسماء
ریحانه[۵] زینب[۶] زینب[۷] صفیه[۸] ام‌حبیبه[۹] میمونه[۱۰] ماریه قبطیه[۱۱]

 اسطوره عاشقی: بدون شک، عشق به جنس مخالف، از مسایل مهمّ زندگی انسان هاست که به ویژه در عصر حاضر از بحث انگیزترین و شاید پرچالش ترین حوزه ها باشد که از آن به عنوان افسانه یاد می شود. امّا در باره حضرت خدیجه(س) این اسطوره ی عاشقی نکته قابل توجّه فوق العاده است که  عشق این اسطوره در ۲محور: زیبایی صورت و زیبایی سیرت شکل گرفت تا حضرت خدیجه(س) را متوجّه پیامبر(ص) شد. به علاوه، بشارت های یهودیان، مسیحیان و راهبان ادیان الهی به پیامبری حضرت(ص) هم خدیجه(س) را که خود پیرو آیین ابراهیم(ع) بود، طالب مجالس بحث بزرگان دینی از جمله راهبان یهودی و نوفل، پسر عموی خود گردید و برای آگاهی یافتن درباره پیامبر آخرالزّمان(ص) تلاش کرد تا آن چه را به او خبر داده بودند، براساس نشانه ها، مبنی بر این که پیامبرآخرالزّمان(ص) محمد(ص) مرد فقیر و نوه ی عبد المطلب است و سبب شد تا خدیجه(س) مشتاق پیامبر(ص) گردید. خدیجه(س) احساسات خود را با عقل هم قدم ساخت و پیامبر(ص) را با اموال خود به یک سفر تجاری فرستاد و مسیره(غلام و خدمتکارش) را نیز برای ارزیابی حضرت محمد(ص) با او همراه کرد. مسیره نیز پس از سفر، وقایع طول سفر را برای خدیجه(س) شرح داد؛ از جمله سخنان یک راهب یهودی را که گفت: «سلام من را به خانم خود برسان و به او خبر بده که او به همسری سرور انسان های دو عالم می رسد و برهمگان برتری خواهد یافت و نامش تا ابد باقی خواهد ماند. هیچ کس وارد بهشت نمی شود مگر آن که به حضرت(ص) ایمان بیاورد و رسالتش را تصدیق کند. او برترین پیامبران و پاک سرشت ترین آن هاست». خدیجه (س) بعد از مدّتی با بهره جستن از مشورت دانشمندان اهل عقل و صداقت تمام، تمایلش را به ازدواج با پیامبر(ص) مطرح کرد و راه سپردن انتخاب را به پیامبر(ص) عرض کرد: «ای مولایم! بیا به خانه خودت، خانه من خانه تو است، و من نیز خدمتکار شما هستم. با این پیش نهاد، پیامبر(ص) به او پاسخ مثبت داد. به این ترتیب، حضرت خَدیجَه دختر خُوَیلِد؛ خدیجه کبری(س)، «سیّده نسوان»[سرور زنان] و امّ المؤمنین اولین همسر پیامبر(ص) گردید و و ۲۴سال با پیامبر(ص) زندگي كرد.[۱۲] حضرت خدیجه(س)، از پدری به نام خویلد بن أسد بن عبدالعزی بن قصی القرشیه الاسدیه[۱۳] و مادری به نام فاطمه بنت زائده در مکه به دنیا آمد[۱۴] و در همان شهر، در خانه پدرش، رشد یافت.[۱۵] ایشان نخستین ایمان آورنده به پیامبر(ص) که همه ثروت خود را در راه نشر اسلام به کار گرفت. فرزندان پیامبر(ص) ۲پسر به نام‌های قاسم و عبدالله و ۴دختر به نام‌های؛ زینب، رقیه، ام کلثوم و فاطمه(س) بودند. خدیجه(س) ۳سال قبل از هجرت، ۱۰رمضان، ۱۰بعثت، در ۶۵سالگی درگذشت. پیامبر این سال را عام الحزن نامید.[۱۶] پیامبر(ص) ابتدا با ردای خودش و سپس با ردای بهشتی، خدیجه(س) را کفن کرد و او را در قبرستان معلاة در دامنه کوه حجون که بر فراز شهر مکه است، به خاک سپرد. پیامبر(ص) پس از وفات مادر حضرت زهرا(س) همواره از او با نیکی یاد می‌کرد.[۱۷] امروزه مدفن خدیجه بنای مختصری دارد و زیارتگاه حج‌گزاران و زائران مکه است.

پانویس:

  1. «فَانْکِحُوا مَا طَابَ لَکُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ ذَلِکَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا؛ پس از زنانی که شما را پسند افتاد دو یا سه یا چهار به زنى گیرید، پس اگر بیم دارید که به عدالت رفتار نکنید به یک[زن آزاد] یا به آن چه[از کنیزان] مالک شده‏ اید[اکتفا کنید] این خوددارى نزدیک تر است تا به ستم گرایید[و بیهوده عیال‏ وار گردید. (نساء، آیه ۳)، امّا در صیغه و نکاح موقّت، که برخی ناآگاه آن را حکمی الاهی می‌دانند، چنین شرطی وجود ندارد و مرد هر تعداد که بخواهد می‌تواند به عقد خود در آورد و در این مورد از لسان ائمه روایات زیادی جعل کرده‌اند. مثلاً: زراره روایت می‌کند که از امام جعفر صادق(ع) درباره متعه پرسیدم آیا زنان متعه شده جزو زنان چهارگانه‌ای هستند که در قرآن ذکر شده‌اند، ایشان فرمودند: (خیر) آن زنان مستاجره هستند که اگر خواستی هزار تا از آنان را اجاره نما.(فروع کافی، ۲/۴۳) …فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً وَ لا جُناحَ عَلَیْکُمْ فِیما تَراضَیْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِیضَةِ إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلِیماً حَکِیما.(نساء، آیه ۲۴)، علامه طباطبائی(ره) در تفسیر این آیه می فرماید: «و بدون شک مراد از استمتاع مذکور در آیه، نکاح متعه است، چون این آیه در سوره نساء واقع و در مدینه نازل شده(نیمه اول بعد از هجرت نازل) و بیش تر آیات سوره نساء بر آن شهادت مى‏ دهد. این نکاح یعنى نکاح متعه(موقت)، در آن برهه از زمان در بین مسلمانان معمول بوده و در آن نیز هیچ شکى نیست.(طباطبایى سیّدمحمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، دفتر انتشارات اسلامى جامعه ‏ى مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چ پنجم، ۱۴۱۷ق، ج۴ ، ص۲۷۱ و ۲۷۲) و ناصر مکارم شیرازی؛ تفسیر نمونه، تهران، دارالکتاب الاسلامیه، ۱۳۶۸، ح۴، صص۱۵۲ – ۱۵۶،  هر چند در ازدواج موقت از نظر تعداد محدودیتی وجود ندارد، لکن این امر به معنای عدم شرایط در این نوع ازدواج نیست و یکی از این شرایط عدم ترتّب مفسده می باشد.(عاملی، شیخ حرّ، وسائل الشیعه، ج۲۱، ص۱۷(باب استحباب متعه اگر چه عهد یا نذری بر ترک آن کرده باشد) مؤسسه آل البیت(ع)، قم، ۱۴۰۹ه.ق. … یستحب له أن یطیع الله تعالى بالمتعة لیزول عنه الحلف فی المعصیة و لو مرة واحدة). برای اطلاع بیش تر نگاه شود، به: جواز ازدواج موقّت، بررسی احادیث متعه، ازدواج موقت و آرامش، ازدواج موقّت در قرآن و سیره معصومین(ع)، مشکلات فراروی اجرای ازدواج موقت در جامعه
  2. محمّد رشيدرضا صاحب تفسير المنار مي نويسد: «حكمت عمومي كه آن حضرت را در سال هاي آخر عمر و ايّام كهولت و اشتغال به تدبير امور مردم و هنگام دفاع از دشمنان مهاجم وادار به ازدواج نمود، بر اساس يك سياست بسيار عالي و روشي پسنديده بود.»(محمّد رشيدرضا، تفسير القرآن الحكيم الشهير بتفسيرالمنار، بيروت، دارالكتب العلميه، ۱۴۲۰ ق، ج ۴، ص ۳۰۲٫) و هیکل، محمّدحسین؛ حیاة محمّد، مصر، دارالمعارف، چ۱۳،(بی‌تا)، ص۳۳
  3. حضرت خدیجه(ص) ۲بار ازدواج کرده بود و از شوهران قبلی فرزند هم داشت. طباره، عفیف عبدالفتاح؛ همراه با پیامبران در قرآن، حسین خاکساری و عباس جلالی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۹، ص۵۳۹
  4. گوستاولوبون كه تحقيقات گسترده اي درباره اسلام انجام داده است، در كتاب تمدّن اسلام و عرب مي گويد: «اگر از پيامبر بتوان انتقادي كرد، فقط همان محبّت مفرطي است كه به زن داشته است.(گوستاولوبون، تمدّن اسلام و عرب، ترجمه سيد محمّدتقى فخرداعى گيلانى، چ چهارم، تهران، مؤسسه مطبوعاتى على اكبر علمى، ۱۳۳۴، ص ۱۲۰) ندوی، ابوالحسن؛ نبی‌رحمت، ترجمه قاسم قاسمی، تربت جام، احمد جام،۱۳۷۹،ص۴۱۲ –۴۱۳
  5. ریحانه دختر زید
  6. زینب دختر حزیمه
  7. زینب دختر جحش
  8. صفیّه دختر ابن اخطب
  9. ام‌حبیبه دختر ابو سفیان
  10. میمونه دختر حارث بن حزن هلالی
  11. ماریه قبطیه مادر ابراهیم
  12. حضرت خدیجه(ص) همراه با مهر و محبّت ویژه گفت: «سیّدی! الی بیتک فبیتی بیتک و أنا جاریتک! ای مولایم! آقا و سرور من شما هستید و من …»(رک: ذبیح الله، محلاتی: ریاحین الشریعه، تهران، دارالکتب الاسالمیه، ج۲، ص۲۰۷، علی اکبر، بابازاده، سیمای زنان در قرآن، قم، انتشارات لوح محفوظ، چ دوم، ۱۳۷۸، ص۲۳ و عباس، قمی، سفینه‌البحار، ج۱، ص۳۷۹٫) حضرت خدیجه(ص) نخستین ام‌المؤمنین است که در قرآن مجید مورد توجّه بوده و به طور شخصی نیز در سوره «ضحی» آیه۸ به نام و اوصاف ایشان اشاره گردیده است. اُم‌ُّ الْمُؤْمِنین‌(مادرِمؤمنان) لقبی‌ است که‌ در فرهنگ‌ اسلامی‌ به‌‌طور مشترک بر همسران‌ پیامبر(ص‌) اطلاق‌ می شود. این‌ لقب‌ از مضمون‌ آیهٔ۶ سوره احزاب گرفته‌ شده‌ ضمن‌ بیان‌ حق‌ّ پیامبر(ص‌) بر مؤمنان‌، می‌فرماید: «وَ أَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ؛ همسران‌ او مادرِمؤمنان‌ هستند.» با نزول‌ این‌ آیه، مسلمانان‌ موظّف‌ شدند تا در مناسبات‌ اجتماعی‌ خود، احترام‌ همسران‌ آن‌‌حضرت‌(ص) را حفظ نموده و تکریم کنند. از جمله احکامی که برای رعایت حرمت‌ همسران‌ پیامبر(ص) و حفظ حریم‌ آن حضرت(ص) تشریع شد، حرام بودن ازدواج‌ با آنان، پس‌ از رحلت‌ پیامبر(ص) است که در آیه ۵۳سوره احزاب به آن اشاره شده است.[مکارم شیرازی،برگزیده تفسیر نمونه،۱۳۸۶ش،ج۳،ص۶۲۷]
  13. ابن اثیر جزری، أسدالغابه فی معرفة الصحابه، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۷۸
  14. ابن عبدالبر، الاستيعاب، ۱۴۱۲ق، ج‏۴، ص۱۷-۱۸
  15. بن سعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۱۱، شماره۴۰۹۶
  16. مقریزی، امتاع الاسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۴۵
  17. جاسر، اماکن تاریخی اسلامی در مکه مکرّمه، ۱۳۷۶ش، ص۱۱۵

منابع:

  1. ریاحین
  2. ویکی شیعه
  3. اسلام کوئیست
  4. دلیل تعدد همسران پیامبر(ص)
  5. پژوهشکده باقرالعلوم علیه السّلام

باکس شناور "همچنین ببنید"

اسراء برگشتند

«اگر روزی اسراء برگشتند و من نبودم، سلام مرا به آن ها برسانید و بگویید …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یازده − 6 =