یکشنبه , ۲۸ مرداد ۱۳۹۷
خانه / آیین زندگی / شب سرنوشت
شب‌های قَدْر

شب سرنوشت

شب‌های قَدْرشب قَدْر
بهترین شب
شب نزول قرآن

قَدر
(قَ دَ) [ع](اِ):

  1. سرنوشت، تقدیر.
  2. توانایی، قَدْرت.

قَدْر، نام سوره ۹۷ قرآنست كه از سوره های مكّي مي باشد و ۵ آيه دارد.
(قَ) [ع](اِ):

  1. اندازه چیزی.
  2. توانگری، توانایی.
  3. ارزش، اعتبار.

قَدْر، قَدْر(ارزش، مقام، اندازه و مقدار)، برابر، طاقت و قوّه، حرمت و وقار(جمع: اَقْدار).
(قِ)[ع](اِ): قِدْر، دیگ. ج؛ قدور.(فرهنگ معین) و (~)[ع](اِ) میزان درخشندگی ظاهری ستاره ها.
قَدَر، بر حسب تعاريف لُغَوِي و فلسفي: فرمان الهي، سرنوشت و آن چه خداوند براي بندگان خود مقرّر کرده است. کلمه«قَدْر» به معنی اندازه است. موارد استعمال این کلمه همین مفهوم را می‌رساند، مثل إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ‌.[ قمر–۴۹]

لَیلَةُ القَدْرشب قَدْر
شب قَدْر برترین و مهم‌ّترین شب سال در فرهنگ اسلامی است. شب قَدْر از موهبت‌های خدا بر مسلمانان است و هیچ‌یک از امّت‌های پیشین از این موهبت برخوردار نبوده‌اند. سوره‌ای کامل به توصیف و ستایش شب قَدْر اختصاص یافته و به نام سوره قَدْر خوانده شده است. در این سوره، ارزش شب قَدْر بیشتر از هزار ماه دانسته شده است. آیات یکم تا ششم سوره دخان نیز به اهمیت و رخدادهای شب قَدْر می‌پردازد. لَیلَةُ القَدر(شب قَدر) شب نزول قرآن و مقدّر شدن امور یک‌ساله انسان‌هاست. سوره‌های قَدْر و دخان از این شب سخن گفته اند. ارزش شب قَدر بیش از هزار ماه است. این شب بافضیلت‌ترین شبِ سال و شب رحمت الهی و آمرزش گناهان است و در آن، فرشتگان به زمین می‌آیند و مقدّرات سال آینده بندگان را بر امام عرضه می‌کنند. زمان دقیق شب قَدْر، روشن نیست، ولی به طور مسلّم، در ماه رمضان واقع شده و به احتمال زیاد یکی از شب‌های ۱۹، ۲۱ و یا ۲۳ این ماه است. بر شب ۲۳ رمضان تاکید بیشتری شده است. در این شب‌ها با الگوگیری از معصومان(ع)، شب‌زنده‌داری، خواندن قرآن، دعا و … از اعمال این شب است. ضربت خوردن و شهادت امام علی(ع) در این شب‌ها نیز به اهمیت آن‌ افزوده و سوگواری برای امام علی(ع) با آیین‌های شب قَدْر همراه شده است. حافظ می‌گوید:

در شب قَدْر ار صبوحی کرده‌ام عیبم مکن // سرخوش آمد یار و جامی بر کنار طاق بود

قَضا
کلمه«قضا» به معنی فیصله دادن است، خواه فعلی باشد و خواه قولی، خواه به خداوند نسبت داده شود و یا به غیر خداوند. قضا ایجاد نسبت ضروری و قطعی میان موضوع و محمول. در تحلیل حقیقی این مفهوم و انطباق آن بر هر یک از پدیده‌های عینی، قضا آن پدیده است که از سوی علّت تامّۀ خود ضرورت و قطعیّت داشته و آن علّت مبدأ قطعی بودن و حتمی بودن وجود آن شده است. از آن جا که ضرورت و قطعیت همۀ پدیده‌های امکانی از ذات خداوند و علم و قَدْرت و ارادۀ ازلی او سرچشمه می‌گیرد، قضاء الهی عبارت است از قطعی شدن وجود حادثه‌ای که نتیجۀ تعلّق اراده و قَدْرت و علم ذاتی و ازلی خدا به آن شئ است. تغيير قضا(قوانين عمومی و كلّی) به اراده مطلقه الهيّه، طاقت، نيرو و توانائي الهی وابسته است.

قَدَر
«قَدَر» کلمه‌ای عربی به معنای اندازه، تقدیر و سرنوشت است. قَدَر(جمع: اَقْدار)، قضا به معنای حتمیّت پیدا کردن پدیده‌های عالم با استناد به علّت تامّه خود است و قَدَر به معنای نسبتی است که حدود اشیاء به ذات باری تعالی دارند. کلمۀ «تقدیر» به معنای اندازه‌گیری کردن و یا تعیین و تشخیص اندازۀ یک شئ است. قَدَر الهی عبارت است از نسبتی که حدود اشیاء به ذات باری تعالی دارند. به بیان دقیق‌تر، اندازه و حدودِ صفات و آثار هر چیز، قَدَر است؛ و تقدیر، تعیین این اندازه و حدود است. در تحلیل حقیقیِ این معنا و منطبق ساختن آن بر پدیده‌های عینی، قَدَر همان حدودی است که موجودات مادی از جانب هر یک از علّت‌های ناقصۀ خود پیدا می‌کنند، و صورت‌های علمی این حدود در عالمِ مافوق عالم ماده است.

قضا و قَدَر
هر کدام از قضا و قَدَر، به علمی و عینی تقسیم می‌شود. قضای علمی عبارت است از علم الهی که منشأ ضرورت و حتمیّت اشیاء و قضای عینی، همان ضرورت و حتمیّت اشیاء از جهت استناد به واجب الوجود است. هم چنین، قَدْر علمی، علمی است که منشأ حدود و اندازه اشیاء است و قَدْر عینی همان تعین وجود و اندازه اشیاء است، از این جهت که به واجب الوجود منتسب می‌شوند. به اعتبار جهات دیگر، تقسیم‌بندی‌های دیگری نیز در مورد قضا و قَدَر مطرح شده است، از جمله مهم‌ترین این تقسیم‌بندی‌ها، تقسیم قضا و قَدَر به قضا و قَدَر تکوینی و تشریعی است. قضا و قَدَر عبارت از روابط ضروريه است كه منبعث از حقايق اشياء است و اين روابط به قوّه ايجاد در حقيقت كائنات وديعه گذاشته شده است و هر وقوعات از مقتضيات آن روابط ضروريه است. مثلاً رابطه اي خدا در ميان آفتاب و كره زمین ايجاد فرموده است كه شعاع و حرارت آفتاب بتابد و زمين بروياند، اين روابط قَدْر است و قضا ظهور آن در حيّز وجود و اراده عبارت از قوّه فاعله است كه اين روابط و اين وقوعات در تحت تسلّط اوست. قضا و قَدَر شامل تمام پدیده‌های موجود در جهان هستی است و هیچ پدیده‌ای را از آن گریزی نیست، خواه این پدیده فعل انسان باشد و خواه دیگر حوادث زمینی و آسمانی… زیرا با توجّه به این که قضا و قَدَر به مراتب علم الهی و ارادۀ پیشین و گستردۀ خدا بازگشت می‌کند، عمومیّت و گستردگی آن بدیهی است ولی هرگز مایۀ سلب اختیار و آزادی انسان نخواهد بود. اعتقاد به قضا و قَدَر آن گاه مستلزم جبر است که خود بشر و اراده او را دخیل در کار ندانیم و قضا و قَدَر را جانشین قوّه و نیرو و اراده بشر بدانیم، حال آن که از ممتنع‌ترین امور ممتنع آن است که ذات حقّ بلاواسطه در حوادث جهان مؤثّر باشد؛ زیرا ذات حقّ هر موجودی را فقط از راه علل و اسباب خاصّ او ابجاب می‌کند. به عبارت دیگر، استناد فعل به فاعل قریب و مباشر و به خدای متعال، در دو سطح است و فاعلیّت الهی در طول فاعلیّت انسان قرار دارد و چنان نیست که کارهایی که از انسان سر می‌زند یا باید مستند به او باشد و یا مستند به خدای متعال. بلکه این کارها در عین حال که مستند به اراده واختیار انسان است، در سطح بالاتری مستند به خدای متعال می‌باشد و اگر ارادۀ الهی تعلّق نگیرد نه انسانی هست و نه علم و قَدْرتی، و نه اراده و اختیاری، و نه کار و نتیجۀ کاری. و وجود همگی آنها نسبت به خدای متعال عین ربط و تعلّق و وابستگی است و هیچ‌کدام هیچ‌گونه استقلالی از خودشان ندارند. به بیان دیگر، کار اختیاری انسان با وصف اختیاریت مورد قضای الهی است و اختیاری بودن آن، از مشخّصات و از شؤون تقدیر آن است. پس اگر به صورت جبری تحقق یابد قضای الهی تخلف یافته است.

اعمال شب‌های قَدْر
اعمال شب‌های قَدْر دو نوع است:

  1. اعمالی که در هر سه شب انجام می‌شود و به اعمال مشترک معروف است.
  2. اعمالی که مخصوص هر یک از شب‌های نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم است.

منابع:

  1. قَدْر
  2. شب قَدْر۱
  3. شب قَدْر۲
  4. قضا و قَدَر
  5. ویکی شیعه
  6. شب‌های قَدْر
  7. راغب، مفردات‌القرآن
  8. ابن منظور، لسان العرب
  9. مطهری، مرتضی، انسان و سرنوشت
  10. نگاهی به فضیلت لیالی قَدْر در ماه مهمانی خدا۱
  11. نگاهی به فضیلت لیالی قَدْر در ماه مهمانی خدا۲
  12. برقی، احمد بن محمد، المحاسن، تصحیح و تعلیق جلال‌الدّین محدث، قم؛ دارالکتب الاسلامیة
  13. طباطبائی، سید محمدحسین، نهایة الحکمة، قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین
  14. جرجانی، سید شریف علی بن محمد، شرح المواقف، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق / ۱۹۹۸م
  15. مصباح، محمدتقی، آموزش فلسفه، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، شرکت چاپ و نشر بین الملل، ۱۳۷۸
  16. ربّانی گلپایگانی، علی، جبر و اختیار، بحث های استاد جعفر سبحانی، قم: مؤسسه تحقیقاتی سیدالشهداء، تابستان ۱۳۶۸
  17. مطهّری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهّری ج۶(اصول فلسفه و روش رئالیسم)، تهران: انتشارات صدرا، چ ششم ۱۳۷۷
  18. قاضی عبدالجبار معتزلی، شرح الاصول الخمسة، تعلیق الامام احمد بن الحسین بن ابی هاشم، قاهره: مکتبة وهبة، چ سوم، ۱۴۱۶ق / ۱۹۹۶م
  19. علّامه حلّی، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح و تعلیق حسن حسن زاده آملی، قم؛ موسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، ۱۴۲۲ق، ۱۳۸۰ش

باکس شناور "همچنین ببنید"

اسراء برگشتند

«اگر روزی اسراء برگشتند و من نبودم، سلام مرا به آن ها برسانید و بگویید …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

19 − سه =