سه شنبه , ۲۹ خرداد ۱۳۹۷
خانه / اسوه ها / روزهای خرداد ۱۵
خرداد

روزهای خرداد ۱۵

خردادخبر دستگیری امام(ره) به سرعت در شهر قم و مناطق اطراف پیچید. زن و مرد از روستاها و منازل خویش در شهر به سوی منزل قائد خود حرکت کردند. شعار اصلی جمعیت «یا مرگ یا خمینی» بود که از تمام فضای قم به گوش می رسید. خشم مردم آن چنان بود که ابتدا مأمورین پلیس پا به فرار گذاشتند. آن ها پس از تجهیز قوا به میدان آمدند. نیروهای کمکی نظامی نیز از پادگان های اطراف به شهر قم گسیل شدند. هنگامی که سیل جمعیت از حرم حضرت معصومه(س) بیرون آمدند، رگبار مسلسل ها گشوده شد و تا ساعتی چند درگیری شدید ادامه داشت. حمام خون به راه افتاده بود. هواپیماهای نظامی از تهران به پرواز درآمدند و در فضای شهر قم برای ایجاد رعب بیش تر دیوار صوتی را شکستند. قیام با سرکوبی شدید کنترل شد. کامیون های نظامی، اجساد شهدا و مجروحین را به سرعت از خیابان ها و کوچه ها به نقاط نامعلومی بردند. غروب آن روز شهر قم حالتی جنگ زده و غمگینانه داشت. صبحگاه ۱۵خرداد خبر دستگیری رهبر انقلاب به تهران، مشهد، شیراز و دیگر شهرها رسید و وضعیتی مشابه قم پدید آورد. مردم ورامین و شهرک های اطراف به سوی تهران سرازیر شدند. تانک ها و نیروهای نظامی برای جلوگیری از ورود معترضین به شهر در ۳راهی ورامین با جمعیت درگیر شدند و جمع زیادی از راهپیمایان را به خاک و خون کشیدند. جمعیت انبوهی در حوالی بازار تهران و مرکز شهر نیز گرد آمده و با شعار «یا مرگ یا خمینی» به سوی کاخ شاه به حرکت درآمدند. از جنوب شهر تهران نیز سیل جمعیت به سمت مرکز راه افتاده بود و در پیشاپیش آن ها: طیب حاج رضایی و حاج اسماعیل رضایی، دو تن از جوانمردان جنوب شهر تهران، با گروه خود در حرکت بودند.(آن ها در ۱۱آبان ۱۳۴۲تیرباران و هوادارانشان به بندرعباس تبعیدشدند.) حسین فردوست در خاطراتش از به کارگیری زبده ترین مأمورین امنیتی امریکا برای سرکوب قیام اشاره و می نویسد: به اویسی(فرمانده لشکر گارد ویژه) گفتم؛ «تنها راه این است که هر چه آشپز و نظافت کار و اسلحه دار و غیره در لشکرداری مسلّح کنی.» سرانجام مأموران شاه با به کارگیری هرچه در توان داشتند بر قیام مردم فائق آمدند. عَلَم(نخست وزیر شاه) می نویسد: اگر ما عقب نشینی کرده بودیم ناآرامی به ۴گوشه ایران سرایت می کرد و رژیم با تسلیم ننگ آوری سقوط می کرد. در آن موقع حتّی این را به شما[شاه] عرض کردم که اگر خود من هم از مسند قدرت به زیر کشانده شوم شما همیشه می توانید با محکوم کردن و اعدام من به عنوان مسبب آن چه واقع شده خود را نجات دهید!(گفتگوهای من با شاه: خاطرات محرمانه امیر اسدالله عَلَم.) ۱۵خرداد در تهران و قم حکومت نظامی برقرار شد اما علیرغم آن، روزهای بعد نیز تظاهرات وسیعی برپا بود که در هر مورد به درگیری خونین انجامید. ادامه تظاهرات ۱۵خرداد ۴۲به دنبال بازداشت امام(ره) در شهرها هم علیه دولت اسدالله عَلَم برگزار شد. قیام ۱۵خرداد ۴۲ نقطه عطفی در آغاز انقلاب به‌شمار می‌آید. درگذشت آیةالله سیّدحسین بروجردی.[۱]، تصویب لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در دولت وقت که روحانیون بعضی از فقرات آن را مخالف با اسلام می‌دانستند[۲]، انقلاب سفید[۳] و حمله ماموران حکومتی به مدرسه فیضیه در فروردین ۴۲[۴] حوادثی بودند که زمینه ساز حوادث ۱۵خرداد ۴۲شد. روحانیون فرا رسیدن ایام محرّم آن سال را فرصتی برای تبلیغات علیه برنامه‌ها و سیاست‌های شاه دانستند. حکومت در ماه محرّم، خطاب به وعاظ و روحانیون اعلام و به آن ها الزام کرد که در سخنرانی‌ها از بیان ۳مطلب خودداری کنند:

  1. علیه شاه سخنی گفته نشود؛
  2. علیه اسرائیل مطلبی گفته نشود؛
  3. مرتّب به مردم گفته نشود؛ اسلام در خطر است.

با شروع محرّم، وعّاظ و روحانیون به سخنرانی و وعظ پرداختند. امام(ره) نیز در حین سخنرانی‌های پس از نماز، علیه هیأت حاکمه و حکومت شاه، صحبت می‌کرد.[۵]

تاسوعا و عاشورا ۴۲ در شهرهای مختلف ایران به صحنه انتقاد علنی از حکومت شاه و عملکرد آن تبدیل شد و روزهای ۱۱ و ۱۲محرّم نیز، در ادامه روزهای قبل به تظاهرات سیاسی مردم علیه حکومت شاه تبدیل گردید و شعارهایی به طرفداری از امام(ره) و علیه شاه و حکومتش سر داده شد. در ۱۱محرّم، دانشجویان دانشگاه تهران نیز به جمع تظاهرکنندگان پیوستند. حکومت در واکنش به این رویداد‌ها و به منظور تهدید و پایان دادن به تظاهرات، در صدد دستگیری امام(ره) و گروهی از روحانیون برآمد.[۶] ۱۵خرداد ۴۲ مبدأ انقلاب اسلامی مردم ایران بود. شاه ۲روز بعد از نهضت ۱۵خرداد، قیام مردم را بلوا و اقدامی وحشیانه، و نتیجه اتحاد ارتجاع سرخ و سیاه نامید و سعی کرد تا آن را به خارج از مرزها و کسانی هم چون جمال عبدالناصر نسبت دهد. سستی ادعاهای شاه بر هیچ کس پوشیده نبود. برخلاف ادعاهای مکرر شاه، عناصر چپ و کمونیست ها نه تنها هیچ گونه مشارکتی در این قیام نداشتند بلکه حزب توده و دیگر کمونیست های ایران در نوشته ها و مواضع خویش به تکرار تفسیر رادیو مسکو و روزنامه های شوروی از وقایع ۱۵خرداد می پرداختند. حزب کمونیست شوروی، قیام ۱۵ خرداد را حرکتی کور و ارتجاعی بر ضدّ اصلاحات مترقّیانه شاه می دانست. ادعای کذب دیگر شاه(در مورد دخالت دولت مصر) نیز علیرغم تلاش و دسیسه ساواک هیچ گاه از سوی احدی باور نشد. استقلال تمام عیار قیام ۱۵خرداد آن چنان فاحش بود که این گونه اَنگ ها نمی توانست کمترین لطمه ای بدان وارد سازد. با دستگیری امام(ره) و کشتار وحشیانه مردم در روز ۱۵خرداد ۴۲، قیام سرکوب شد. قیام ۱۵خرداد(۴۲ش)، تجمّع و راهپیمایی مردم برخی از شهرهای ایران در اعتراض به دستگیری امام(ره) از عَلَما و استادان حوزه عَلَمیه قم بود. هرچند تظاهرات در قم، تهران و ورامین به خشونت کشیده شد و تعدادی از مردم کشته و مجروح شدند. دستگیری امام(ره) به خاطر سخنرانی او در مدرسه فیضیه علیه رفتارهای شاه وقت ایران بود. در این سخنرانی حکومت وقت به حکومت یزید تشبیه شده بود. امام(ره)، به‌دلیل کشته شدن جمعی از مردم، این روز را برای همیشه عزای عمومی اعلام کرد. ۱۵خرداد در تقویم تعطیل رسمی است.

مطالب مرتبط:

  1. یمنا
  2. رشد
  3. خمینی کیست؟
  4. پرتال امام خمینی(ره)
  5. آیةﷲ العظمی روح اﷲ الموسوی الخمینی(ره)
  6. صحیفه امام، جلد۱، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸(سخنرانی امام خمینی(ره) ۱۳خرداد ۱۳۴۲(عاشورا) مدرسه فیضیه) .

پانویس:

  1. پایگاه اطلاع رسانی حوزه
  2. سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی
  3. سایت تاریخ ایرانی و پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران
  4. پرتال پژوهشی و اطلاع رسانی موسسه تنظیم و نشر آثار امام(ره)
  5. پرتال پژوهشی و اطلاع رسانی موسسه تنظیم و نشر آثار امام(ره)
  6. پرتال پژوهشی و اطلاع رسانی موسسه تنظیم و نشر آثار امام(ره)

منابع:
رشد
ویکی‌پدیا
ويکی شيعه
پرتال امام(ره)
موسسه تنظیم و نشر آثار امام(س)

باکس شناور "همچنین ببنید"

یا ربّ

در تالار ملکوت الهی

پروردگارا! از سجده بر آدم معافم کن، در عوض چنان پرستش و عبادتت کنم که …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یک × 2 =