یکشنبه , ۲۵ آذر ۱۳۹۷
خانه / اسوه ها / از کاهک تا ساوت‌همپتون
از کاهک تا ساوت‌همپتون

از کاهک تا ساوت‌همپتون

از کاهک تا ساوت‌همپتونگفتم: علی «انسان تمام»، نگفتم: «انسان کامل»؛ در صورتی که اصطلاح انسان کامل در ادبیات اسلامی، در عرفان و ادب و فلسفه ما فراوان تکرار می‌شود؛ و نگفتم «انسان تام»، به خاطر این‌که چنین اصطلاحی در جامعه‌شناسی اروپائی و در رشته‌های گوناگون علم انسان‌شناسی هست؛ گفتم «انسان تمام»، به خاطر این‌که نمی‌خواستم بگویم که من درست آن چه را که جامعه‌شناسان اروپائی و انسان‌شناسان غربی درباره «انسان تمام» و «انسان تام» می‌گویند به فارسی برمی‌گردانم و با علی تطبیق می‌دهم، و هم چنین نگفتم: «انسان کامل»، به خاطر این‌که نخواستم بگویم که آن چه را می‌خواهم درباره علی این‌جا طرح کنم، دنباله همان مباحثی است که عرفا، صوفیّه و فلاسفه ما در طول تاریخ تحت عنوان «انسان کامل» طرح می‌کردند. امّا متفکرین اروپائی و قرن اخیر به دنبال «انسان تمام» هستند.(علی شریعتی؛ Dr. Ali Shariati)

Shariati شناسنامه:

  • نام: علی
  • نام خانوادگی: شریعتی
  • تاریخ تولد: ۲آذر ۱۳۱۲
  • تولد: کاهک، سبزوار، ایران
  • زمان مرگ: ۲۹ خرداد ۱۳۵۶
  • محل درگذشت: ساوت‌همپتون، انگلستان(۱)
  • مدفن: سوریه، دمشق
  • لقب‌: دکتر شریعتی
  • زمینه فعالیت: نویسنده، جامعه‌شناس
  • مذهب: شیعه
  • همسر: پوران شریعت‌رضوی
  • پدر: محمدتقی شریعتی

علی شریعتی با نام اصلی علی مزینانی، ۳آذر سال ۱۳۱۲ در روستای کوچک و کویری کاهک  از توابع روستای مزینان شهرستان سبزوار، استان خراسان رضوی زاده شد. پدرش محمدتقی شریعتی، موسس کانون نشر حقایق اسلام و مادرش زهرا امینی، زنی روستایی متواضع و حساس بود. پدر پدر بزرگ علی، ملاقربانعلی، معروف به آخوند حکیم، مردی فیلسوف و فقیه بود که در مدارس قدیم بخارا و مشهد و سبزوار تحصیل کرده و از شاگردان برگزیده ملاهادی سبزواری محسوب می‌شد.وی نویسنده، جامعه‌شناس، تاریخ‌شناس و پژوهشگر دینی که در نزد هوادارانش به معلّم شهید  و دکتر شریعتی(معلّم‌ انقلا‌ب‌) معروف است. ۲۹خرداد ۱۳۵۶ در لندن، از دنیا رفت. دکتر علی‌ شریعتی در یک نگاه:

۱۳۱۲ تولد ۲آذر در روستای کاهک از توابع مزينان سبزوار
۱۳۱۹ ورود به دبستان “ابن یمین”
۱۳۲۵ ورود به دبیرستان فردوسی مشهد
۱۳۲۷ عضویت در کانون نشر حقایق اسلامی
۱۳۲۹ ورود به دانشسرای مقدماتی مشهد
۱۳۳۱ اتمام دانشسرا و استخدام در اداره فرهنگ و بنیان گذاری انجمن اسلامی دانش آموزان
۱۳۳۱ شرکت در تظاهرات خیابانی علیه حکومت موقت قوام و دستگیری کوتاه مدت
۱۳۳۲ عضویت در نهضت مقاومت ملی
۱۳۳۳ اخذ دیپلم ادبی، انتشار کتاب (ترجمه) نمونه‌های عالی اخلاقی در بحمدون اثر کاشف الغطاء
۱۳۳۴ انتشار کتاب های “ابوذر غفاری” و “تاریخ تکامل فلسفه” ورود به دانشکده ادبیات مشهد
۱۳۳۶ دستگیری به همراه ۱۶نفر از اعضای نهضت مقاومت در مشهد
۱۳۳۷ فارغ التحصیل از دانشکده ادبیات با احراز مقام اول
۱۳۳۷ ازدواج با همکلاسی خود(۲۴تیر بى بى فاطمه) شریعت رضوی
۱۳۳۸ اعزام به فرانسه، تولد اولین فرزندش “احسان” و پیوستن به سازمان آزادیبخش الجزایر
۱۳۳۹ ملحق شدن خانواده در فرانسه، زندانى شدن در پاریس به خاطر مبارزاتش در راه آزادى الجزایر
۱۳۴۰ همکاری با کنفدراسیون دانشجویان ایرانی، جبهه ملی، نهضت آزادی و نشریه ایران آزاد
۱۳۴۱ مرگ مادر
۱۳۴۱ تولد دومین فرزندش “سوسن”(زرى)
۱۳۴۱ آشنائی با افکار فانون نویسنده آنتیلی و عضو جبهه نجات بخش الجزایر(۲)
۱۳۴۱ نگارش کتاب دوزخیان روى زمین و آشنائی با ژان پل سارتر
۱۳۴۲ تولد فرزند سوم”سارا” اتمام تحصیلات و اخذ مدرک دکترا در رشته تاریخ
۱۳۴۲ گذراندن کلاس هاى جامعه شناسی
۱۳۴۳ بازگشت به ایران و دستگیری در مرز و انتقال به زندان قزل قلعه
۱۳۴۳ پایان انتظار خدمت و از شانزدهم شهریور انتصاب مجدد در اداره فرهنگ
۱۳۴۴ انتقال به تهران بعنوان کارشناس و بررسی کتب درسی
۱۳۴۵ استادیاری رشته تاریخ در دانشگاه مشهد
۱۳۴۷ آغاز سخنرانی‌هاى او در حسینیه ارشاد و دانشگاه‌ها
۱۳۴۷ انتشار کتاب هاى “اسلام شناسى مشهد” مجموعه آثار ۳۰ و “از هجرت تا وفات”
۱۳۵۰ تولد چهارمین فرزندش “مونا” ۱۳۵۱ تعطیل حسینیه ارشاد و ممنوعیت از سخنرانى
۱۳۵۲ معرفی خود به ساواک و هجده زندان انفرادی در کمیته شهربانی
۱۳۵۴ خانه نشینی و آغاز زندگی سخت در تهران و مشهد
۱۳۵۶ هجرت به اروپا و شهادت

۱ . تحصیلات اولیه: شریعتی تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان ابن یمین(۱۳۱۹) آغاز و در سال ۱۳۲۵وارد دبیرستان فردوسی مشهد شد. او پس از اتمام سیکل اول دبیرستان در ۱۶سالگی؛ با هدف ادامه تحصیل وارد دانشسرای مقدماتی شد.

۲ . تحصیلات دانشگاهی: در جریان وقایع ۳۰تیر ۱۳۳۱ اولین بازداشت او رخ داد و این اولین رویارویی او و نظام حکومتی بود. در ۲۴تیر ۱۳۳۷ با پوران شریعت‌رضوی همکلاسیش ازدواج کرد. شریعتی تحصیلات دانشگاهی خود را در مشهد گذراند و تحصیلات عالی خود را در مقطع دکتری در سال ۱۳۴۱ در فرانسه و در رشته ادبیات ادامه داد. سال ۱۳۴۳ به ایران برگشت و در مرز دستگیر شد. حکم دستگیری از سوی ساواک بود و متعلق به ۲سال پیش یعنی در هنگام خروج از ایران که به همان دلیل معلّق مانده بود و در عین حال لازم‌الاجرا بود. بعد از بازداشت به زندان قزل‌قلعه در تهران منتقل شد. اوائل شهریور همان سال بعد از آزادی به مشهد برگشت.

۳ . اندیشه‌ها: شریعتی یکی از متفکّران مسلمان بود و در عین حال، رویکردی نقادانه نسبت به برخی از باورهای مذهبی داشت. او به‌طور خاص، تشیع صفوی را مظهر سنت مسخ شده می‌داند و آن را توام با اسارت‌پذیری، خرافه، تقلید و جبر گرایی معرفی می‌کرد. وی همچنین از نگاه سطحی به مدرنیته نیز انتقاد می‌کرد و معتقد بود که راه پیشرفت و ترقی ملت‌های شرقی، متفاوت از راهی است که غرب پیموده‌است. البته استفاده آگاهانه از تجربیات مدرنیته در غرب، مورد پذیرش شریعتی قرار داشت.

۴ . فعالیت‌های سیاسی-انتقادی: او تحت تاثیر سنتهای خانواده‌اش، به ویژه افکار نوگرایانه پدرش محمدتقی شریعتی، قرار گرفت. پدربزرگش آخوند حکیم و عموی پدرش عادل نیشابوری از دانشمندان فقه، فلسفه و ادب به‌شمار می‌آمدند. پدرش «کانون نشر حقایق اسلامی» مشهد را بنیان نهاد و از مبتکرین و آغازگران جنبش نوین اسلامی به‌حساب می‌آید. شریعتی از پیرامون به مرکز مبارزه وارد شد و به شاخه مشهد نهضت مقاومت ملی به رهبری سید محمود طالقانی مهندس مهدی بازرگان و یدالله سحابی پیوست. علی شریعتی یکی از سخنگویان و فعالان آتشین این نهضت علیه سلطه و استثمار غرب در ایران بود. فعالیتهای بیدارگرانه‌اش باعث دستگیری او در سال ۱۳۳۶ و انتقال فوری‌اش به زندان قزل‌قلعه در تهران به مدت هشت شد. پس از قبول شدن در بورس تحصیلی، علی شریعتی برای مدتی دست از فعالیتهای سیاسی کشید و برای ادامه تحصیلات عالیه به فرانسه رفت. او از این دوران برای مطالعه جدی و نیز فعالیت علنی سیاسی در راه احقاق حقوق بشر و آزادی دموکراتیک در ایران، بهره‌برداری خوبی کرد. وی اندکی پس از رسیدن به پاریس به گروه فعالان ایرانی نظیر ابراهیم یزدی، ابوالحسن بنی‌صدر، صادق قطب‌زاده و مصطفی چمران پیوست و در سال ۱۳۳۸ سازمانی بنام «نهضت آزادی ایران»(بخش خارج از کشور) بنیان گذاشته شد. حدود دو سال بعد شریعتی دو جبهه تحت نامهای جبهه ملی ایران در آمریکا و جبهه ملی ایران در اروپا را تأسیس کرد. در جریان کنگرة جبهه ملی در ویس‌بادن(جمهوری آلمان فدرال) در اوت ۱۹۶۲، شریعتی با توجه به قدرت فکری‌و قلمی‌اش، بعنوان سردبیر روزنامه فارسی‌زبان جدیدالانتشار ایرانی در اروپا یعنی «ایران آزاد» انتخاب شد. اولین شماره این نشریه در ۱۵ نوامبر ۱۹۶۲ منتشر گردید. این نشریه دیدگاه‌های روشنفکران ایرانی خارج و نیز واقعیتهای مبارزات مردم ایران را منعکس می‌کرد.

۵ . شریعتی و ایمان: وی می گوید: چه قدر ایمان خوب است! چه بد می کنند که می کوشند تا انسان را از ایمان محروم کنند چه ستم کار مردمی هستند این به ظاهر دوستان بشر ! دروغ می گویند، دروغ، نمی فهمند و نمی خواهند، نمی توانند بخواهند. اگر ایمان نباشد زندگی تکیه گاهش چه باشد؟ اگر عشق نباشد زندگی را چه آتشی گرم کند ؟ اگر نیایش نباشد زندگی را به چه کار شایسته ای صرف توان کرد ؟ اگر انتظار مسیحی، امام قائمی، موعودی در دل نباشد ماندن برای چیست ؟ اگر میعادی نباشد رفتن چرا؟ اگر دیداری نباشد دیدن چه سود؟ و اگر بهشت نباشد صبر و تحمل زندگی دوزخ چرا؟ اگر ساحل آن رود مقدس نباشد بردباری در عطش از بهر چه؟ و من در شگفتم که آن ها که می خواهند معبود را از هستی برگیرند چگونه از انسان انتظار دارند تا در خلأ دم زند؟

۶ . زندگی مخفیانه: شریعتی از آبان ۱۳۵۱ تا تیر ۱۳۵۲ به زندگی مخفی خود روی آورد. ساواک به دنبال او بود و از تعطیلی حسینیه ارشاد به بعد، متن سخنرانی‌های شریعتی با اسم مستعار به چاپ می‌رسید. در تیر ۱۳۵۲، علی شریعتی در نیمه شب به خانه‌اش مراجعه کرد و دو روز بعد به شهربانی مراجعه کرد و خودش را معرفی کرد. بعد از آن روز به مدت ۱۸ ماه به انفرادی رفت.

۷ . درگذشت: در ۲۹ خرداد ۱۳۵۶ در حالی که ۳هفته از سفرش به انگلستان می‌گذشت، در ساوتهمپتون از دنیا رفت. دلیل رسمی مرگ وی حمله قلبی اعلام شد.دکتر شریعتی وصیت کرده بود که وی را در حسینیهٔ ارشاد دفن کنند، ولی در قبرستانی کنار آرامگاه حضرت زینب(س) خواهر امام حسین بن علی(ع) در شهر دمشق به خاک سپرده شد.

۸ . فرزندان:

  •   احسان شریعتی
  • سوسن شریعتی
  • سارا شریعتی
  • مونا شریعتی

جملات زیبا از دکتر علی شریعتی

  • هر انسان کتابی است در انتظار خواننده اش.
  • سرمایه های هر دلی حرف هایی است که برای نگفتن دارد.
  • عشق؛ گاه جا به جا می شود،گاه می سوزاند و گاه عشق می‌میراند. اما دوست داشتن …
  • شرافت مرد هم چون بکارت یک دختر است اگر یک بار لکه دار شد دیگر جبران پذیر نیست.
  • بهترین مترجم کسی است که: سکوت دیگران را ترجمه کند! شاید سکوتی تلخ گویای دوست داشتنی شیرین باشد.
  • از جای خویش،از کنار دوست خویش بر نمی خیزد، سرد نمی شود که داغ نیست و نمی سوزاند که سوزاننده نیست!
  • لحظه لحظه زندگی را سپری می کنیم تا به خوش بختی برسیم، غافل ازاین که خوشبختی در همان لحظه ای بود که سپری شد.
  • برای شنا کردن به سمت مخالف رودخانه، قدرت و جرات لازم است و گر نه هر ی مرده ای هم می تواند از طرف موافق جریان آب حرکت کند.
  • دشمنان از فهمیدن تو می ترسند. از گاو که گنده تر نمی شوی می دوشنت و از اسب که دونده تر نمی شوی سوارت می شوند و از خر که قوی تر نمی شوی بارت می کنند. آن ها از فهمیدن تو می ترسند.
  • دنیا را بد ساخته اند … کسی را که دوست داری، تو را دوست نمی دارد … کسی که تو را دوست دارد، تو دوستش نمی داری … اما کسی که تو دوستش داری و او هم تو را دوست دارد … به رسم و آئین هرگز به هم نمی رسند … و این رنج است.
  • خداوندا! نمی دانم پس از مرگم چه خواهد شد
  • خداوندا! به هر کس که دوست می داری بیاموز که عشق از زندگی کردن بهتر است.
  • خداوندا! به هر کس که دوست می داری بچشان که دوست داشتن از عشق برتر است.
  • خداوندا! … از بچگی به من آموختند همه را دوست بدار، حال که بزرگ شده ام و کسی را دوست می دارم، می گویند: فراموشش کن.
  • خداوندا! … به من زیستنی عطا کن که در لحظه ی مرگ بر بی ثمری لحظه ای که برای زیستن گذشته، حسرت نخورم و مردنی عطا کن که بر بیهودگی اش سوگوار نباشم.
  • خداوندا! … نمی خواهم بدانم کوزه گر از خاک اندامم چه خواهد ساخت … ولی بسیار مشتاقم … که از خاک گلویم سوتکی سازد … گلوم سوتکی باشد به دست کودکی گستاخ و بازیگوش … تا که پی در پی دم گرم خویش را بر گلویم سخت بفشارد …. و سراب خفتگان خفته را آشفته تر سازد … تا بدین سان بشکند دائم سکوت مرگبارم را … به من بگو نگو، نمی گویم، اما نگو نفهم، که من نمی توانم نفهمم، من می فهمم.(۳)

پانویس:

  1. ساوت‌همپتون(Southampton) شهری در ناحیه جنوب شرقی انگلستان است. دلیل رسمی مرگ علی شریعتی انسداد شرائین و نرسیدن خون به قلب بود.
  2. آنتیل:(اِخ) نام مجمع الجزایری میان امریکای شمالی و جنوبی که به مجمع الجزایر آنتیل بزرگ و مجمع الجزایر آنتیل کوچک منقسم است.(لغت‌نامه دهخدا)
  3. عصر ایران

منابع:

  • ‌گاه مرتضی آوینی
  •   لی شریعتی(رسمی)
  • زندگی علی شریعتی، زینب س
  •   یوگرافی یا زندگی علی شریعتی
  •   هروند امروز شماره ۵۰- من متهم می کنم.
  •   ندگی دکتر شریعتی. شرقیران. بازدید در تاریخ ۲ ژوئیه ۲۰۰۷.
  •   سعود پدرام. «قدر شریعتی». نامه ایران فردا. تیر۱۳۷۶. شماره۳۴.
  •   ند خام- شریعتی شناسی، رضا علیجانی، تهران، نشر شادگان، ۱۳۸۰.۱٫
  •   عود پدرام. «قدر شریعتی». نامه ایران فردا. تیر۱۳۷۶.شماره ۳۴،صفحه۲۳.

برگرفته از:

باکس شناور "همچنین ببنید"

نزدیک زمستان

نزدیک زمستان

آخرين شب پاییز در نيم كره شمالي بلندترين شب سال در دنیا است.(۱) این شب …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده − هشت =