شنبه , ۲۸ مهر ۱۳۹۷

فطریه

 زکات فطره (فطریه)

فطریّه(فطریّه یا زکات بدن) از فروع دین و از جمله شرایط قبولی روزه در ماه رمضان است. پرداخت این زکات بر هر فرد مسلمان عاقل و بالغ که توانايي گرفتن روزه را دارند و هم چنين معذورين و كساني كه عمدا روزه خود را خورده اند، حتی فطریّه کودکان شیرخوار و بچّه ‏ای که یک ساعت قبل از غروب آفتاب به دنیا آمده، واجب  و باید فطریّه او را پرداخت کرد؛ امّا جنین فطریّه ندارد. از فواید پرداخت فطریّه، ضمانت سلامتی انسان و بیمه شدن او در برابر حوادث مختلف در طول یک سال است. انسان به هر میزان در این راستا سرمایه ‏گذاری کند به جا و خوب است. کسانی که زندگی شان تامین است پرداخت فطریّه بر آن ها واجب می ‏شود، اما کسانی که کمبود دارند و به نوعی خرجشان بیش از درآمدشان است، پرداخت فطریّه واجب نیست و می‏ توانند فطریّه بگیرند. مهمانی که پیش از مغرب شب عید فطر با رضایت صاحب خانه وارد شود، در صورتی که بگویند: امشب نان او را داده، بر او واجب است هر چند نانخور او حساب نشود. اما برخی مراجع فطریّه میهمان یک شب را واجب نمی ‏دانند. زنی که شوهرش مخارج او را نمی‏ دهد، چنان چه نان خور کس دیگر باشد، فطره‎اش بر آن کس واجب است. اگر نان‎خور کس دیگر نیست، در صورتی که فقیر نباشد، باید فطریّه خود را بدهد. کسی که فطریّه چند نفر را می‎دهد، لازم نیست همه را از یک جنس بدهد. اگر بعضی را گندم و بعض دیگر را جو بدهد، کافی است.

فطره در لغت و اصطلاح: فطره به در لغت معناى خلقت؛ یعنى هیئت و صورت مخلوق است یا به معناى اسلام و یا به معناى افطار، مقابل روزه است. اگر فطره به معناى خلقت باشد، مراد از فطریّه، زکات خلقت خواهد بود. به این اعتبار به فطریّه زکات بدن نیز گفته مى‌شود؛ زیرا موجب سلامت جسم از آفت ها مى‌گردد. اگر فطره به معناى اسلام باشد، مراد از فطریّه، زکات اسلام است. تناسب بین فطریّه و اسلام از این جهت است که زکات از ارکان و شعائر اسلام به شمار مى‌رود و اگر فطره به معناى افطار باشد، معناى فطریّه(زکات بدن در عيد فطر)، زکات افطار از روزه خواهد بود.[۱] در اصطلاح شرع؛ آن چیزی که واجب است، به صورت نقدی یا جنسی(به مقدار حدود ۳کيلو گرم) از مواد غذايي معمول در هر محيط مي باشد که در روز عید فطر طبق دستور شرع به مستحقّان دهند.[۲]

احکام فطریّه
در حکم تکلیفى، فطریّه از واجبات عبادى است. از این رو، هنگام اداى آن قصد تقرّب به خدا شرط صحّت آن است.[۳]

شرایط وجوب
۱. تکلیف؛ بنابر این، فطریّه از غیر مکلف(نابالغ و دیوانه) ساقط است.[۴] ۲. هوشیاری؛ بر کسى که هنگام غروب آفتاب روز آخر ماه رمضان بیهوش باشد، زکات واجب نیست.[۵] ۳. آزاد بودن؛ فطریّه از برده ساقط است.[۶] ۴. بی نیازی؛ بر اساس این شرط، بر فقیر زکات واجب نیست.(فقیر بزر اساس گفته مشهور، کسى است که؛ بالفعل یا بالقوه هزینه زندگى خود و خانواده‌اش را به مدت یک سال ندارد.)[۷] برخى قدما گفته‌اند: فقیر کسى را گویند که مالک یکى از نصاب هاى زکات یا قیمت آن نباشد.[۸] از برخى قدما نقل شده که فطریّه بر فقیرى که مالک قوت یک شبانه روز خویش باشد واجب است.[۹] البته شکى در استحباب فطریّه بر فقیر نیست و کمترین آن، این است که مقدار یک صاع(حدود ۳کیلو) را با اعضاى خانواده خود دستگردان کند و سپس آن را به عنوان فطریّه به فقیرى بیرون از خانواده بپردازد.[۱۰] در این که وجوب زکات مشروط به این است که شخص، افزون بر مؤونه سال، مالک مقدار زکات باشد یا نه، اختلاف مى‌باشد. بنابر قول نخست، بر کسى که مالک مؤونه سال است، لیکن افزون بر آن به مقدار زکات مالک نیست، زکات واجب نخواهد بود. برخى بین غنی بالفعل و غنى بالقوه تفصیل داده و در دومى، وجوب زکات را به داشتن افزون بر مؤونه سال، به مقدار زکات، مشروط کرده‌اند.[۱۱] ملاک در وجوب فطره بر شخص، داشتن شرایط وجوب قبل از غروب آفتاب شب عید فطر تا تحقق غروب است. بنابر این، بر کسى که پیش از غروب آفتاب واجد شرایط بوده، لیکن هنگام غروب فاقد آن ها گشته، فطره واجب نیست؛ هرچند در صورت برخوردارى از شرایط در فاصله زمانى بین غروب آفتاب شب عید و اقامه نماز عید(زوال روز عید)، مانند آن که در این فاصله نابالغ، بالغ گردد، پرداخت فطره مستحب خواهدبود.[۱۲] برخى معاصران گفته‌اند: چنان چه در فاصله زمانى بین غروب و نماز عید، شرایط محقّق شود، احتیاط وجوبی در پرداخت فطریّه است.[۱۳] برخى نیز قائل‌اند: داشتن شرایط هنگام غروب نیز موجب وجوب زکات است؛ هرچند قبل از آن فاقد شرایط بوده است.[۱۴]

کسانى‌ که فطره شان بر شخص واجب است
هرکس عیال(نان خور) شخص به شمار رود؛ بالغ باشد یا نابالغ؛ آزاد باشد یا برده؛ مسلمان باشد یا کافر، زکاتش بر او(معیل) با فراهم بودن شرایط، واجب است.[۱۵][۱۶] فطریّه مهمان بر میزبان واجب است؛ لیکن در این که صرف صدق عنوان مهمان که با مهمان شدن در آخرین لحظه باقى مانده از ماه رمضان، به گونه‌اى که با حالت مهمانى داخل شب عید شود تحقق مى‌یابد موجب وجوب فطریّه بر میزبان است، یا صدق عرفى عنوان «عیال» بر مهمان، شرط وجوب آن مى‌باشد و مجرد صدق عنوان مهمان کفایت نمى‌کند، اختلاف است. شرط بودن مهمانى در طول ماه؛ نیمه دوم ماه؛ دهه آخر ماه؛ دو شب آخر ماه و شب آخر ماه از دیگر اقوال در مسئله است.[۱۷][۱۸] بنابر قول دوم، در وجوب فطریّه، عنوان مهمان، خصوصیت و موضوعیت ندارد؛ بلکه آنچه موضوعیت دارد صدق عنوان «عیال» بر مهمان است؛ لیکن در این که صدق عیال بر مهمان متوقف بر باقى ماندن وى براى مدتى نزد میزبان است یا باقى ماندن در شب عید فطر نیز در صدق عنوان «عیال» کفایت مى‌کند، اختلاف است. البته بر کسى که شب عید براى افطار دعوت مى‌شود و پس از افطار مى‌رود، عنوان «عیال» صادق نیست؛ هرچند ورودش بر میزبان پیش از غروب باشد.[۱۹][۲۰] آیا فطریّه زوجه بر شوهر و برده بر مولا، مطلقا واجب است، هرچند نان خور آنان به شمار نروند یا تنها درصورتى که نان خور شوهر و مولا باشند و یا درصورتى که نفقه ایشان بر آن دو واجب باشد، هرچند نان خور محسوب نشوند؟ مسئله اختلافى است.[۲۱] البته اختلاف در صورتى است که زوجه و برده نان خور دیگرى نباشند؛ و گرنه اختلافى در سقوط زکات از عهده شوهر و مولا نیست.[۲۲] زکات از کسى که فطره او بر عهده دیگرى مى‌باشد، ساقط است؛ [۲۳] هرچند وى زکات را نپردازد. البته در فرضى که معیل، فقیر و عیال، غنی باشد آیا بر عیال، پرداخت زکات از طرف خود واجب است یا نه؟ اختلاف است.[۲۴][۲۵]

جنس فطریّه
کلمات فقها در بیان جنس فطریّه مختلف است. برخى، تنها گندم، جو، خرما و کشمش را ذکر کرده‌اند. برخى دیگر، ذرت یا کشک را نیز به آن ها افزوده‌اند. گروه سوم، آن ۵چیز را به اضافه شیر ذکر کرده و گروه چهارم، برنج را نیز بر شش چیز یاد شده افزوده‌اند. مشهور متأخران، جنس فطریّه را قوت غالب بیش تر مردم دانسته‌اند.[۲۶][۲۷][۲۸] در فطریّه، پرداخت قیمت اجناس یاد شده نیز کفایت مى‌کند.[۲۹] نظر آیت‌الله جوادی ‌آملی درباره میزان فطریّه و شرایط پرداخت فطریّه: مقدار فطریّه ۳کیلوگرم گندم، برنج، خرما و مانند آن یا پول آن که در هر مکانی قیمت خاصّ خود را دارد.فطریّه کسی که اول مغرب شب عید(نه غروب) نانخور کسی محسوب شود بر او واجب است. صرف نان او را در شب عید بخورد کافی نیست بلکه باید نانخور او حساب شود. بنابراین مهمانی که فقط افطار کسی را می‌خورد و نانخور او محسوب نمی‌شود فطریّه او بر میزبان واجب نمی‌شود.کسی که پول فطریّه را تا ظهر روز عید فطر ندارد، قرض کردن بر او واجب نیست هر چند اگر قرض کند و ادا نماید صحیح است. البته اگر قرضی نکرده باشد، بعد از دریافت حقوق باید فطریّه را بپردازد.

مقدار فطریّه
براى هر نفر در غیر شیر یک صاع(۴مُدّ، برابر شش رطل مدنى و نه رطل عراقى، حدود ۳کیلوگرم) است. در شیر، گروهى مقدار آن را چهار رطل ذکر کرده‌اند؛ هرچند مشهور مقدار آن را نیز یک صاع دانسته‌اند. بنابر قول نخست، در این که مراد از رطل، رطل عراقى است یا مدنى اختلاف است.[۳۰][۳۱]

زمان وجوب پرداخت فطریّه
زمان وجوب فطریّه بنابر قول مشهور میان متأخران، غروب روز آخر ماه رمضان است. برخى، زمان وجوب را طلوع فجر روز عید دانسته‌اند.[۳۲][۳۳] پایان وقت وجوب پرداخت آن نیز اختلافى است. برخى آن را هنگام گزاردن نماز عید، برخى دیگر زوال روز عید و گروه سوم، غروب آن روز دانسته‌اند.[۳۴] در این که پرداخت فطریّه در ماه رمضان، پیش از فرارسیدن زمان وجوب آن، جایز است یا نه، اختلافى است. بنابر قول به جواز، پرداخت فطریّه از اول ماه رمضان جایز مى‌باشد.[۳۵] هرگاه فرد در طول وقت وجوب، فطره را پرداخت نکند، در صورتى که آن را به قصد قربت از مال خود جدا کرده و کنار گذاشته باشد، همان را به عنوان فطریّه خارج مى‌سازد، اما اگر جدا نکرده باشد در این که زکات از ذمه او ساقط مى‌شود یا نه و در فرض عدم سقوط در این که باید زکات را به نیت ادا بپردازد یا قضا، اقوال مختلف است.[۳۶] هر گاه پس از کنار گذاشتن زکات، با امکان پرداخت، آن را نپردازد، ضامن است.[۳۷]

مصرف فطریّه
بنابر قول مشهور؛ مصرف فطریّه، همان مصرف زکات مال است.[۳۸] ظاهر کلام برخى قدما، اختصاص مصرف فطریّه به فقرا است.[۳۹] برخى معاصران نیز احتیاط وجوبی را در پرداخت فطریّه به آنان دانسته‌اند.[۴۰] بنابر قول گروهى، دادن فطریّه به مخالف مستضعف در صورت عدم وجود فقیر مؤمن(شیعه ۱۲امامى) جایز است.[۴۱][۴۲][۴۳] مالک مى‌تواند فطریّه اش را مستقیم به مستحق بپردازد؛ هرچند تحویل آن به امام(ع) یا نایب او افضل است.[۴۴] بنابر قول مشهور، پرداخت کمتر از یک صاع از فطریّه به فقیر جایز نیست؛ مگر آنکه فقرا زیاد باشند؛ به گونه‌اى که دادن یک صاع به همه آنان امکان پذیر نباشد، که در این صورت گروهى قائل به جواز پرداخت کمتر از یک صاع شده‌اند. در ناحیه زیادى، دادن بیش از یک صاع، بلکه تا حد رفع فقر از فقیر جایز است.[۴۵][۴۶] مستحب است فطریّه به فقراى خویشاوند و سپس همسایگان اختصاص داده شود؛ چنان که ترجیح فقراى اهل علم و فضیلت بر غیر آنان در دادن فطریّه مستحب است.[۴۷]

در ادامه …. مبلغ فطریّه(فطریّه) از نظر برخی مراجع در سال ۱۳۹۷

باکس شناور "همچنین ببنید"

تربیت بدنی, ورزش

ساده ترین ورزش

ورزش برای جوانان امری لازم و برای افراد مسنّ امری واجب است زیرا در پرتو …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پانزده + 18 =