دوشنبه , ۲ مهر ۱۳۹۷
خانه / مناسبت ها / قمری / ولایت خدا
ولایت خدا

ولایت خدا

ولایت خداپيامبر(ص) در روز غدیر فرمود: «اى مسلمانان ! حاضران به غایبان برسانند: کسى را که به من ایمان آورده و مرا تصدیق کرده است، به ولایت على سفارش مى کنم، آگاه باشید ولایت على، ولایت من است و ولایت من، ولایت خداى من است.» و حضرت علی(ع) می فرمایند: «ما را از حدّ و مرز بندگی فراتر نبريد، آن گاه هر چه خواستيد(درباره ما) بگوييد كه كم گفته ايد و از غلوّ، همانند نصارا بپرهيزيد؛ زيرا من از غلو کنندگان بیزارم. دو کس به خاطر من به هلاکت رسیدند، عاشق غالی و دشمن خشمگین.»(*) ولايت بر سه نوع است:

  1. ولايت تكويني
  2. ولايت بر تشريع
  3. ولايت تشريعي.(**)

ولايت بالذات از آن خداوند است و بالعرض از آن پيامبر و ائمه مي باشد. ولايت پيامبر و ائمه اطهار تجليات و مظاهر ولايت الله مي باشد. پيامبر و ائمه ولي بالعرض و مظهر ولايت خدايند. به تعبير لطيف قرآن آيه و نشانه ولايت الهي هستند. زیرا که خداوند مي فرمايد: ‌ ولىّ شما، تنها خدا و پيامبر اوست و كسانى كه ايمان آورده‌اند: همان كسانى كه نماز برپا مى‌دارند و در حال ركوع زكات مى‌دهند.(***) بنابراين ولايت پيامبر و ائمه، نسبت به ولايت الهي مقيد است، اما نسبت به موارد پايين تر از خداوند مطلق است. بنابراين معناي اطلاق در ولايت روشن مي شود كه عبارت است از ولايت تكويني و ولايت تشريعي. پيامبر و ائمه نيز به اذن و دستور و اجازه خدا برآن ولايت دارند. يعني همان گونه كه هر آن چه خدا فرموده، بايد اطاعت شود، بايد هر آن چه كه از پيامبر و ائمه به ما رسيده است، ‌اطاعت شود. ولايت ايشان تحت ولايت خدا و مظهر و تجلي ولايت حق تعالي است. آن ها مقهور خدا مي باشند، نه اين كه در برابر خدا استقلال ولائي داشته باشند.(****)

  • پيامبر(ص) فرمود: از على چه مي‌‌خواهيد؟ از على چه مي‌‌خواهيد؟ على از من است و من از على هستم، على سرپرست هر مؤمنى است بعد از من است.(۱)
  • پيامبر(ص) فرمود: على پيشواى مؤمنان و ثروت پيشواى منافقان است.(۲)
  • پيامبر(ص) فرمود: حقّ على بر اين امّت همچون حقّ پدر است بر فرزندش.(۳)
  • پيامبر(ص) فرمود: روز غدیر خم برترین عید هاى امّت من است و آن روزى است که خداوند بزرگ دستور داد ؛ آن روز برادرم على بن ابى طالب را به عنوان پرچمدار(و فرمانده) امتم منصوب کنم، تا بعد از من مردم توسط او هدیت شوند، و آن روزى است که خداوند در آن روز دین را تکمیل و نعمت را بر امت من تمام کرد و اسلام را به عنوان دین براى آنان پسندید.(۴)
  • پيامبر(ص) در روز غدیر فرمود: اى مسلمانان ! حاضران به غایبان برسانند: کسى را که به من ایمان آورده و مرا تصدیق کرده است، به ولایت على سفارش مى کنم، آگاه باشید ولایت على، ولایت من است و ولایت من، ولایت خداى من است. این عهد و پایمانى بود از طرف پروردگارم که فرمانم داد تا به شما برسانم.(۵)
  • پيامبر(ص) فرمود: کسى که مى خواهد زندگى و مرگش همانند من باشد و در بهشت جاودانه اى که پروردگارم به من وعده کرده، ساکن شود، ولایت على بن ابى طالب (ع) را انتخاب کند، زیرا او هرگز شما را از راه هدیت بیرون نبرده، به گمراهى نمى کشاند.(۶)
  • پيامبر(ص) فرمود: ولایت على بن ابیطالب(ع) ولایت خداست، دوست داشتن او عبادت خداست، پیروى کردن او واجب الهى است و دوستان او دوستان خدا و دشمنان او دشمنان خدایند، جنگ با او، جنگ با خدا و صلح با او، صلح با خداى متعال است.(۷)
  • پیامبر(ص) فرمود: خداوند مى فرماید: ولایت على بن ابیطالب دژ محکم من است، پس هر کس داخل قلعه من گردد، از آتش دوزخم محفوظ خواهد بود.(۸)
  • پيامبر(ص) فرمود: اى على من شهر علمم و تو درب آن هستى، به شهر جز از راه درب آن وارد نشوند…. تو پیشواى امت من و جانشین من در این شهرى، کسى که اطاعت تو کند سعادتمند است و کسى که تو را نافرمانى کند، بدبخت است و دوستدار تو سود برده و دشمن تو زیان کرده است.(۹)
  • پیامبر(ص) روز عید غدیر فرمود: على(ع) تفسیر کتاب خدا، و دعوت کننده به سوى خداست، آگاه باشید که حلال و حرام بیش از آنست که من معرفى و به آن ها امر و نهى کنم و بشمارم. پس دستور داشتم که از شما عهد و پایمان بگیرم که آن چه را در مورد على امیرمؤمنان، و پیشویان بعد او از طرف خداوند بزرگ آوردم، بپذیرید.

اى مردم ! اندیشه کنید و آیات الهى را بفهمید، در محکمات آن دقت کنید و متشابهات آن را دنبال نکنید. به خدا قسم هرگز کسى نداهاى قرآن را نمى تواند بیان کند و تفسیر آن را روشن کند، جز آن کسى که من دست او را گرفته ام(و او را معرفى کردم).(۱۰)

توضیحات:

  • (*) .  محمد محمدی ری شهری، اهل بیت فی الکتاب و السنة، ص ۴۰۸ و نهج البلاغه، ج ۴، ص ۲۸، حکمت ۱۱۷)
  • (**) . برای واژه “ولایت” تعاریف بسیاری شده است، چرا که هر واژه‌ای در هر عرصه یا زاویه‌ی نگاهی، معنای خاص خود را دارد، اگر چه همگی به یک ریشه بر می‌گردد. ریشه لغوی(ولی) به معنای قرب، اتصال و پیوند دو یا چند شی‏ء است. از پیوند عمیق دو شی‏ء، ولایت پدید می‏ آید. (راغب اصفهانی، المفردات فی غرایب القرآن، ص ۵۳۳) از این رو، ولایت، به دوستی، محبت، نزدیکی، سرپرستی(نزدیکی دو چیز به حد سرپرستی تامّ یکی بر دیگری) نیز اطلاق می‌گردد. مثل ولایت خدا، رسول، امام یا پدر، یا اولیای مدرسه و … . [که البته هر کدام تعریفی خاص و یا چارچوب و محدوده‌ای دارند].معجم مفردات الفاظ القرآن، راغب اصفهاني، ص ۳۷۷، دارالكتاب العربي / لسان العرب، ابن منظور، ج ۱۰، ص ۱۱۲، داراحياء التراث العربي. آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي، دكتر رضا برنجكار، ص ۱۵۱، مؤسسه فرهنگي طه. «ولایت تکوینی»: معنای تکوین که از کلمه «کَون» گرفته شده است، به معنی «بودن». پس ولایت تکوینی یعنی مالکیت و تصرف در آن چه هست. «ولایت تشریعی»: شرع یعنی قانون و «ولایت تشریعی» یعنی مالکیت، سرپرستی و حق قانونگذاری و اجرای آن.
  • (***) .  ﴿إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ﴾.(سورهٔ مائده-آیهٔ ۵۵)
  • (****) .  “ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَديدُ الْعِقابِ؛ و آن چه را فرستاده [او] به شما داد، آن را بگيريد و از آنچه شما را باز داشت، بازايستيد و از خدا پروا بداريد.”(آیه ۷ سوره حشر، دانشنامه‌ی اسلامی) نيز مي فرمايد “‌وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ ۚ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا؛ و ما هيچ پيامبرى را نفرستاديم مگر آنكه به توفيق الهى از او اطاعت كنند. و اگر آنان وقتى به خود ستم كرده بودند، پيش تو مى‌آمدند و از خدا آمرزش مى‌خواستند و پيامبر [نيز] براى آنان طلب آمرزش مى‌كرد، قطعاً خدا را توبه‌پذيرِ مهربان مى‌يافتند.”.(آیه ۶۴ سوره نساء، دانشنامه‌ی اسلامی) تصحيح الاعتقاد(من مصنفات الشيخ المفيد(ره) محمدبن نعمان(شيخ مفيد(ره)، ج ۵، ص ۱۳۱، المؤتر العالمي لألفيه الشيخ المفيد / ر. ك: معجم مصطلحات الرجال و الدراية، محمد رضا جديدي نژاد، ص ۱۱۱، مؤسسه دارالحديث. ر. ك: دائرة المعارف الشيعة العامّة، شيخ محمد حسين الأعلمي الحائري، ج ۱۴، ص ۳۷، مؤسسة الاعلمي للمطبوعات، بيروت. فرهنگ فرق اسلامي، دكتر محمد جواد مشكور، ص ۳۴۴، بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي / ر. ك: الملل و النحل، الشهرستاني، ج ۱، ص ۱۷۳، دارالمعرفة، بيروت / توضيح الملل، همان، ترجمه سيد محمد رضا جلالي نائيني، ج ۱، ص ۲۳۱، اقبال ـ تهران / معجم الفِرق الاسلامية، شريف يحيي الامين، ص ۱۸۰، دارالأضواء، بيروت.

پانویس:

  1. قال رسول الله(ص): ما تريدون من علي؟ ما تريدون من علي؟ عليّ منّي وأنا من علي، وعليّ وليّ كلّ مؤمن بعدي.(مسند احمدبن‌حنبل؛ ۴/۴۳۸، سنن تِرمذى؛ ۶/۷۸، حديث ۳۷۱۲، صحيح ابن حِبّان؛ ۱۵/۳۷۳، شماره ۶۹۲۹، كنز العمّال؛ ۱۳/۱۴۲، حديث ۳۶۴۴۴، معرفة الصحابه؛ ۱/۳۷۴، حديث ۲۵۷، تاريخ مدينة دمشق؛ ۴۲/۱۹۴، سبل الهدى و الرشاد؛ ۶/۲۳۶)
  2. عَليٌّ يَعْسوبُ الْمُؤْمِنينَ وَ الْمالُ يَعْسوبُ الْمُنافِقينَ. (امالى طوسى، ص ۳۵۵)
  3. حقُّ عليٍّ على هذهِ الاُمّةِ كحَقِّ الوالِدِ على وَلَدِهِ. (امالی طوسی، ص۵۴)
  4. قال رسول الله(ص): یوم غدیر خم افضل اعیاد امتى و هو الیوم الذى امرنى الله تعالى ذکره فیه بنصب اخى على بن ابى طالب علما لامتى، یهتدون به من بعدى و هو الیوم الذى کمل الله فیه الدین و اتم على امتى فیه النعمة و رضى لهم الاسلام دینا.(امالى صدوق، ۱۲۵، ح۸)
  5. عن النبى(ص): یا معشر المسلمین لیبلغ الشاهد الغائب، اوصى من آمن بى و صدقنى بولیة على، الا ان ولیة على ولایتى و ولایتى ولیة ربى، عهدا عهده الى ربى و أمرنى أن أبلغکموه.(بحارالانوار؛ ۳۷/۱۴۱، ح۳۵)
  6. قال رسول الله(ص): من یرید ان یحیى حیاتى، و یموت مماتى، و یساکن جنة الخلد التى وعدنى ربى فلیتول على ابن ابى طالب(ع) فانه لن یخرجکم من هدى، و لن یدخلکم فى ضلالة.(الغدیر ۱۰/۲۷۸)
  7. عن النبى(ص): ولیة على بن ابى طالب ولیة الله و حبه عبادة الله و اتباعه فریضة الله و اولیاؤه اولیاء الله و اعداؤه اعداء الله و حربه حرب الله و سلمه سلم الله عز و جل.(امالى صدوق، ۳۲)
  8. قال رسول الله(ص): یقول الله تبارک و تعالى: ولیة على بن ابى طالب حصنى، فمن دخل حصنى أمن من نارى.(جامع الاخبار؛: ۵۲، ح۷)
  9. عن النبى(ص): یا على انا مدینة العلم و انت بابها و لن تؤتى المدینة الا من قبل الباب… انت امام امتى و خلیفتى علیها بعدى، سعد من اطاعک و شقى من عصک، و ربح من تولک و خسر من عادک.(جامع الاخبار: ۵۲، ح۹)
  10. عن النبى(ص) فى احتجاجه یوم الغدیر: على تفسیر کتاب الله، و الداعى الیه، الا و ان الحلال و الحرام کثر من أن احصیهما و اعرفهما، فآمر بالحلال و أنهى عن الحرام فى مقام واحد، فأمرت أن آخذ البیعة علیکم و الصفقة منکم، بقبول ما جئت به عن الله عز و جل فى على امیر المؤمنین و الائمة من بعده، معاشر الناس تدبروا و افهموا یاته، و انظروا فى محکماته و لا تتبعوا متشابهه، فو الله لن یبین لکم زواجره، و لا یوضع لکم عن تفسیره الا الذى انا آخذ بیده.(وسایل الشیعه؛ ۱۸/۱۴۲، ح۴۳)

منابع:

  1. غدیر
  2. دانشنامه‌ی اسلامی
  3. مجمع جهانی شیعه شناسی
  4. پایگاه پاسخ گویی به سؤالات و شبهات – ایکس شبهه – ‌x-shobhe
  5. چگونه حقیقت امر “ولایت”، در “ولایت‌پذیری” ظهور یافته و متجلّی می‌شود
  6. تفسیر روان جاوید، محمد ثقفی تهرانی، تهران:انتشارات برهان، ۱۳۹۸ق، چ۳
  7. تفسیر نور، محسن قرائتی

باکس شناور "همچنین ببنید"

برگ ریزان

برگ ریزان

و چه زیباست موسم برگ‌ریزان… آن گاه که خش خش برگ‌های زرّین به زیر پای …