دوشنبه , ۲ مهر ۱۳۹۷

روضه

نوحه سرایی بر مصائب(مصیبت ها، ماتم ها، بلاها، حادثه ها، سوگ ها، سختی ها، گرفتاری ها، عزاها و رنج های) اهل بیت پیامبر(ص) به نثر را روضه گویند. آن چه که در افواه مردم آن را روضه می‌نامیم، همان اقامه عزاست. همان نکته‌ای که نقش ویژه‌ای در انتقال فرهنگ حسینی داشته است. همان امری که به زنده نگه داشتن نهضت عاشورا منجر شده است. امام باقر(ع) نسبت به کسانی که در روز عاشورا نمی‌توانند به زیارت حضرت امام حسین(ع) بروند، این گونه دستور عزاداری دادند و فرمودند: بر حسین(ع) ندبه، عزاداری و گریه کند و به اهل خانه خود دستور دهد که بر او بگریند و در خانه‌اش با اظهار گریه و ناله بر حسین(ع)، مراسم عزاداری بر پا کند و یکدیگر را با گریه، تعزیت و تسلیت گویی در سوگ امام حسین(ع) در خانه‌هایشان ملاقات کنند.(۱) در محرّم، صفر و یا مناسبت های گوناگون و متفاوتی که مراسم عزاداری برگزار می شود، رعایت آداب مراسم، کاری بسیار شایسته ایی است. «محبت و دوستی»، «انسان سازی»، «جامعه سازی»، «انتقال فرهنگ اسلامی به نسل های بعدی» و … از جمله موضوعاتی است كه می تواند هدف برگزاری مراسم عزاداری باشد. وظیفه ایجاب می كند، كه هر کس در ایّام عزاداری، حزن و اندوه خود را به «زبان حال»؛ اظهار نمایید.(۲) اسلام بر تعزیت تأکید دارد؛ زیرا شرایط ویژه صاحب عزا به گونه‌ای است که نیاز به هم دردی دارد. این‌گونه است که در آموزه‌های وحیانی قرآنی به عنوان تعزیت مطرح شده است. تعزیت به معنای همدردی برای کاهش فشار مصیبت است که بر جان و دل صاحب عزا سنگینی می‌کند و گاه تحملش را می‌گیرد و ممکن است بی‌تابی کند. اما با تسلیت ما، او به آرامش نسبی دست می‌یابد. در قرآن از دل داری فرشتگان به حضرت ابراهیم(ع) در پی ایجاد خوف در ایشان سخن به میان آمده است؛ یعنی زمانی که حضرت ابراهیم(ع) با جوانان تنومندی مواجه شد که دست به غذا نبردند، ترس در دلش آمد. در این زمان بود که آنان ضمن معرفی خود به عنوان فرشته علّت نخوردن غذا را بیان می‌کنند و این‌گونه تسلی خاطر او را فراهم می‌آورند.(۳) دل داری اسماعیل(ع) به پدرش ابراهیم(ع)، در پی احساس نگرانی پدر از احتمال مخالفت او با ذبح خودش از دیگر نمونه‌هایی است که قرآن به آن اشاره کرده است.(۴) هم چنین دل داری خدا به پیامبران، با وعده هلاکت ستمگران، در پی تهدید آنان از سوی کافران از دیگر نمونه‌هایی است که در قرآن به آن اشاره شده است.(۵) نیز حضرت یوسف(ع) با معرفی خود به برادرش نگرانی او را برطرف می‌کند و به او دل داری می‌دهد.(۶) وقتی حضرت موسی(ع) در شب تاریک و سرد در بیابان و کوه طور با همسرش گرفتار می‌شود، به همسرش دلداری می‌دهد تا با به دست آوردن آتشی گرم، از این بیابان بیرون روند.(۷) هم چنین خداوند خود تسلی بخش مؤمنان صابر مصیبت دیده می‌شود و آنان را با بشارت به مقامی والا و برخورداری از درود و رحمت و هدایت خویش دلداری و تسلی می‌دهد.(۸) پس تسلی دادن و دلداری با دیگران به اشکال گوناگون مورد تأکید و امری پسندیده است. بهترین شیوه تسلیت دادن به فرد صاحب عزا آن است که آینده خوبی را برایش ترسیم کرده و مصیبت کنونی را ابزاری برای رسیدن به کمالی معرفی کنیم که خود شخصیت صاحب عزا با آن روبه‌رو خواهد شد. به عبارت دیگر به او بیان کنیم که اگر چیزی را از دست داده‌ایم چیزی بهتر نصیب و بهره صاحب عزا خواهد بود به شرط آن که صبر و شکیبایی را پیشه سازید. توجّه به نکات زیر کمک می کند تا در ایّام عزا و تسلیت به خاندان اهل بیت(ع) مراسمی خداپسندانه در برگزاری مجالس روضه خوانی برگزار شود:

روضه

  1. رضایت مندی همسایه: مهم ترین نکته ای که باید در برگزاری مجالس روضه خوانی رعایت شود رضایت مندی همسایه هاست چرا که اگر حتی یک همسایه هم راضی نباشد، از معنویت این مجالس محروم می شویم در ضمن این رضایت مندی بیش تر باعث آمدن همسایه به مجلس می شود، البته نوع اطّلاع رسانی نیز مهمّ هست.
  2. مناسبت ترین زمان: اگر مجلس عزا شما نزدیک مسجد است دقّت کنید با برنامه های مسجد تداخل نکند بهترین زمان برای برگزاری مجالس، شب ها یک ساعت بعد از نماز مغرب و عشا است اگر در ساعت مورد نظر ما، مسجد محلّ برنامه ای نداشته باشد، می توانیم مجلس مان را در مسجد و یا حسینیه برگزار کنیم.
  3. مناسبت ترین مکان: اگر فضای مجالس روضه خوانی، برای تجمّع کافی نباشد، پیش نهاد می شود از فضای پارکینگ مشترک استفاده شود؛ البته باید با جلب رضایت دیگران باشد.
  4. مدت زمان مجالس: معمولاً نیم ساعت اول، برای جمع شدن مردم است پیش نهاد می شود: ۱۰دقیقه نوار عزاداری پخش شود، سپس زیارت عاشورا یا حدیث کساء قرائت شود؛ بعد نیم ساعت سخنرانی و در انتها ۲۰دقیقه تا نیم ساعت مدّاحی و کل مجلس روضه خوانی هم بیش تر از ۱ساعت و نیم طول نکشد.
  5. مناسب ترین پذیرایی: پذیرایی سنّت حسنه ای است که موافقان زیادی دارد. سعی شود در پذیرایی از چیزهایی که به صورت بسته بندی است، استفاده شود. اقلام پذیرایی هم در ظرف یک بار مصرف، بسته بندی و پخش شود.
  6. کمک های مردمی: مناسب است که برای جمع آوری کمک های مردمی، اعلان عمومی شود تا ارادتمندان اهل بیت(ع) کمک کنن.د در صورتی که مازاد بر مخارج جلسه، هزینه ای جمع آوری شد، خوب است آن مبلغ اضافه با اجازة خودشان، صرف امور فرهنگی در برگزاری مجالس روضه خوانی همان محلّ شود.
  7. کنترل بچه ها: اگر فکر می کنید که برای آرام نمودن سروصدای بچه ها، بهترین گزینه، مانع شدن از حضور آن ها در برگزاری مجالس روضه خوانی است، بدانید که اشتباه است! پیش نهاد می شود، در صورت امکان، دو مربی بگیرید(مربّی آقا برای پسران و مربّی خانم برای دخترها) تا برای بچه ها برنامه اجرا کنند. هم چیزی یاد می گیرند و هم با سر و صدایشان مزاحم مجلس نمی شوند. پذیرایی از آن ها هم در همان کلاس جداگانه انجام شود.
  8. به بچه ها جایزه بدهید! برای این که این محافل در ذهن بچه ها ماندگار شود و باز هم نسبت به آمدن به این مراسم ها شوق و ذوق داشته باشند می توان در کنار اجرای مراسم برای آن ها، جوایزی نیز به آن ها داده شود. تهیة جوایز را بر عهده مربی آن ها بگذارید تا جوایز مناسبِ سن و سال بچه ها تهیه کند.
  9. مجالس را ماندگار کنید! برای این که ماندگاری جلسه بیش تر شود، می توان یک کتاب یا CD که با موضوع جلسه سازگاری دارد نیز به شرکت کننده ها داد و اگر خرید کتاب هزینة زیادی دارد می توانید یک بروشور تهیه و بین شرکت کننده ها پخش کنید.(البته محتوا آن مناسب با موضوع مجالس روضه خوانی باشد.)
  10. مشارکت دادن جوانان و نوجوانان: در کارهای اجرایی مجلس، بیش تر از نوجوانان و جوانان استفاده شود تا آن ها نیز به نحوی در برگزاری مجالس روضه خوانی، انس بیش تری بگیرند و کم کم حس مسئولیت پذیری در آن رشد کند.
  11. تنظیم سیستم صوتی: برای این که سر و صدای مجلس، همسایه ها را اذیّت نکند، دستگاه صوتی به نحو مطلوب تنظیم شود. هم چنین هنگام خروج شرکت کننده ها از مجلس به افراد شرکت کننده، سفارش شود سکوت را رعایت کنند.

مراسم عزاداری

آثار روضه: تعزیت گفتن و همدردی و دل داری دادن آثاری برای صاحب عزا در برگزاری مجالس روضه خوانی دارد. امام صادق(ع) به نقل از پیامبر(ص) می‌فرماید:  کسی که مصیبت دیده‌ای را تعزیب دهد از پاداشی به مانند پاداش او برخوردار خواهد شد، بدون این که از پاداش مصیبت دیده کم شود. کسی که به اندوهگینی، تسلیت گوید، در روز قیامت لباس فاخری بر اندام او بپوشانند که مایه شادمانی و سرافرازی او می گردد.(۹) امام صادق(ع) فرمود: ای ابو عماره هر کس درباره ی امام حسین(ع) شعر بگوید، خود بگرید و یا حالت عزا به خود بگیرد، مزد او بهشت می باشد.(۱۰) امام رضا (ع) فرمود: کسی که مصائب ما را بیان کند و بر آن بگرید، روز قیامت با ما می باشد. کسی که مصیبت های ما برایش بیان شود و بگرید یا بگریاند روز قیامت که همۀ چشم ها گریان است، چشم او گریان نخواهد بود. کسی که در مجلسی که احادیث و سخنان ما بیان می شود بنشیند روز قیامت که همه دل ها مرده خواهد بود دل او زنده است.(۱۱)

پانویس:

  1. کامل الزّیارات، تالیف ابن قولویه قمی متوفای ۳۶۷ق، محدث و عالم نامدار، ص۱. روضه: [رَ ض َ/ض ِ](ع اِ) نوحه سرایی بر مصائب اهل بیت(ع) به نثر و مأخوذ از روضةالشهداء، مقابل تعزیه که نوحه سرایی به نظم است.(از یادداشت مؤلف، لغت نامه دهخدا، علی اکبر دهخدا، تهران ۱۳۷۷، دانشگاه تهران و فرهنگ فارسی، دکتر محمد معین، انتشارات امیرکبیر، چ۱۸، سال ۱۳۸۰) کتاب روضة الشهدا: روضة الشهدا به معنی باغ شهدا، کتاب مقتلی در ۱۰باب است تألیف ملاحسین واعظ کاشفی(۹۰۸ه.ق) که دربارهٔ سرگذشت حسین بن علی(ع) و وقایع حزن‌انگیز کربلا  می باشد. ملاحسین کاشفی معاصر سلطان حسین بایقرا و امیر علی شیر نوایی در قرن دهم هَ.ق این کتاب را نوشت که گروهی در مجالس سوگواری آن حضرت(ع) عیناً آن را برای مردم می خواندند و خوانندگان را ««روضةالشهداءخوان»» می گفتند و کم کم «روضةالشهداءخوان» را «روضةخوان» گفتندی و کلمه ٔ روضه را بر ذکر مصیبت اطلاق نمودندی.(ناظم الاطباء)
  2. دریافت های انسان از طریق دیداری «زبان حال» است و دریافت های او از طریق شنیداری «زبان قال»(گفتار) است. یا آن چه که‌به طور ضمنى مى‌تواند اندیشه یا احساس کسى را بیان کند یا مناسب حالت روحى یا وضعیت ظاهرى او باشد. زبان حال در واقع بیان گر احساسات یک فرد می باشد. زبان حال همان مقتضاى حال است. ذکر مصائب اهل بیت علیهم السّلام در قالب زبان حال، در صورتى که شنوندگان یا بیشتر آنان بدانند که آن چه گفته یا ارائه مى‌شود حکایت حال است نه آن چه رخ داده، جایز است. البته اگر زبان حال، زبان حال مصائبى باشد که اتفاق نیفتاده یا با آن چه اتفاق افتاده و یا با صاحب مصیبت سنخیتى نداشته باشد، جایز نیست. برخى گفته‌اند: در صورتى که قصد زبان حال گو از آنچه مى‌گوید بیان حال باشد، هرچند همه یا بعض شنوندگان، به زبان حال بودن آن واقف نباشند، جایز است.(فرهنگ بزرگ سخن، رسائل و مسائل، ج۱،ص۲۴۵-۲۴۶، موسوی گلپایگانی، محمدرضا، مجمع المسائل، ج۱، ص۲۶۶، تبریزی، جواد، صراط النجاة، ج۲، ص۴۴۳ و فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السّلام، ج۴، ص۲۳۱)
  3. وَ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِيمَ بِالْبُشْرَىٰ قَالُوا سَلَامًا ۖ قَالَ سَلَامٌ ۖ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ؛ و به راستى، فرستادگان ما براى ابراهيم مژده آوردند، سلام گفتند، پاسخ داد: «سلام». و ديرى نپاييد كه گوساله‌اى بريان آورد. فَلَمَّا رَأَىٰ أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً ۚ قَالُوا لَا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَىٰ قَوْمِ لُوطٍ؛ و چون ديد دستهايشان به غذا دراز نمى‌شود، آنان را ناشناس يافت و از ايشان ترسى بر دل گرفت. گفتند: «مترس، ما به سوى قوم لوط فرستاده شده‌ايم.»(هود، آیات ۶۹ و ۷۰؛ ذاریات، آیات ۲۴ تا ۲۸)
  4. صافات، آیه۱۰۲
  5. ابراهیم، آیات ۱۳ و ۱۴
  6. آیه ۶۹ سوره یوسف
  7. نمل، آیه۷
  8. آیات ۱۵۵ تا ۱۵۷ سوره بقره
  9. حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ اَلْمُتَوَكِّلِ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ اَلْحِمْيَرِيُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنْ مَيْمُونٍ اَلْقَدَّاحِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: أَيُّمَا عَبْدٍ مِنْ عِبَادِ اَللَّهِ سَنَّ سُنَّةَ هُدًى كَانَ لَهُ أَجْرٌ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ عَمِلَ بِذَلِكَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ وَ أَيُّمَا عَبْدٍ مِنْ عِبَادِ اَللَّهِ سَنَّ سُنَّةَ ضَلاَلٍ كَانَ عَلَيْهِ مِثْلُ وِزْرِ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْءٌ؛ از ميمون قدّاح نقل شده است كه امام باقر(ع) فرمود: هر كس از بندگان خدا سنّت شايسته‌اى از خود بر جاى بگذارد، برابر پاداش همۀ كسانى كه به آن عمل كرده‌اند پاداش خواهد داشت، بى‌آن كه چيزى از پاداش آنان كاسته شود، و هر كس از بندگان خدا سنّت ناروايى از خود بر جاى نهد، برابر كيفر تمام كسانى را كه بدان عمل نموده‌اند كيفر خواهد داشت، بى‌آن كه چيزى از كيفر آنان كم گردد.واب الأعمال و عقاب الأعمال، ج۱، ص۱۳۲ عنوان باب: كتاب ثواب الأعمال، ثواب من سن سنة هدى، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ترجمه انصاری؛ ج۱، ص۲۵۵)
  10. امام جعفر صادق(ع) فرمود: «عن ابی عبدالله قال: قال لی: یا اباعماره انشدنی فی الحسین بن علی. قال فانشدته فبکی ثم انشدته فبکی قال: فوالله ما زلت انشده و یبکی حتی سمعت البکاء من الدار. قال: فقال: یا اباعماره من انشدنی الحسین بن علی(ع) شعراً فابکی خمسین، فله الجنه، و من انشد فی الحسین شعراً فابکی ثلاثین، فله الجنه، و من انشد فی الحسین شعراً فابکی عشرین، فله الجنه، و من انشد فی الحسین شعراً فابکی عشره، فله الجنه، و من انشد فی الحسین شعراً فابکی واحداً، فله الجنه، و من انشد فی الحسین شعراً، فله الجنه، و من انشد فی الحسین شعراً فتباکی، فله الجنه.ابوعماره گفت: امام صادق(ع) به من فرمود: درباره ی امام حسین(ع) برای من شعر بخوان. من هم شعر خواندم، امام صادق(ع) گریه نمود. دوباره شعر خواندم امام(ع) مجدداً گریه نمود. بعد ابوعماره گفت: هر وقت برای امام(ع) شعر می خواندم آن حضرت چنان گریه می نمود که صدای گریه اهل بیت امام(ع) را هم از درون منزل می شنیدم. بعد امام صادق(ع) فرمود: ای ابو عماره هر کس درباره ی امام حسین(ع) شعر بگوید و ۵۰ نفر را بگریاند، پاداش او بهشت است. هر کس درباره ی امام حسین(ع) شعر بگوید و ۳۰ نفر را بگریاند، پاداش او بهشت است. حسین(ع) شعر بگوید و ۲۰ نفر یا ۱۰ نفر و یا یک نفر را بگریاند، پاداش او بهشت خواهد بود. هر کس درباره ی امام حسین(ع) شعر بگوید و خود بگرید و یا حالت عزا به خود بگیرد، مزد او بهشت می باشد.(بحار الانوار، علامه محمدباقر مجلسی، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، ۱۱۰ جلدی، ج ۴۴، ص ۲۹۳)
  11. امام رضا (ع) فرمود: « من یذکر مصابنا و بکی لما ارتکب منا کان معنا فی درجاتنا یوم القیامه، و من ذکر بمصابنا فبکی و ابکی لم تبک عینه یوم تبکی العیون و من جلس مجلسا یحیی فیه امرنا لم یمت قلبه یوم تموت القلوب».کسی که مصائب ما را بیان کند و بر آن بگرید، روز قیامت با ما می باشد. و کسی که مصیبت های ما برایش بیان شود و بگرید یا بگریاند روز قیامت که همۀ چشم ها گریان است، چشم او گریان نخواهد بود. و کسی که در مجلسی که احادیث و سخنان ما بیان می شود بنشیند روز قیامت که همه دل ها مرده خواهد بود دل او زنده است.(بحار الانوار، علامه محمدباقر مجلسی، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، ۱۱۰ جلدی، ج ۴۴، ص ۲۷۸)

روضهمنابع:

  1. ابنا
  2. یمنا
  3. ايكنا
  4. مدّاحی
  5. ویکی‌فقه
  6. آداب عزاداری
  7. مجمع جهانی شیعه شناسی
  8. تالار گفتگوی بیداری اندیشه
  9. ادب، آداب دارد. بیژن شهرامی
  10. یمنا(بایدها و نبایدهای عزاداری)
  11. مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی
  12. امان – فروردین و اریبهشت ۱۳۹۲، شماره ۴۱ – مجلس روضه در آپارتمان

باکس شناور "همچنین ببنید"

برگ ریزان

برگ ریزان

و چه زیباست موسم برگ‌ریزان… آن گاه که خش خش برگ‌های زرّین به زیر پای …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

8 + 19 =