چهارشنبه , ۱ اسفند ۱۳۹۷
خانه / مناسبت ها / قمری / خواهر خورشید

خواهر خورشید

10 ربیع الثانی, وفات, کریمه اهل بیت, حضرت معصومهآئینه توحید به قم می‌آید
یا خواهر خورشید به قم می‌آید

نذر نفحات فاطمی‌اش صلوات
با آمدنش عید به قم می‌آید

 “فاطمه” نام شريف “حضرت معصومه سلام الله علیها” است. القاب: معصومه، اخت الرّضا و فاطمه كبرى است. پدر گراميش حضرت موسى بن جعفر(علیهماالسّلام) و مادر ارجمندش نجمه خاتون مادر حضرت رضا(علیه السّلام) است. حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها اول ذى القعده سال ۱۷۳هـ.ق در مدينه منوّره به دنيا آمدند و در ۲۸سالگى در دهم(۱) يا دوازدهم(۲) ربيع الثانى ۲۰۱هـ.ق در شهر قم رحلت نمودند.پس از آن که مأمون عباسیدر سال ۲۰۰هجری ثامن الحجج(علیه السّلام) را به خراسان دعوت کرد، حضرت سلام الله علیها همراه عدّه‌ای ‌از برادران و بستگان خود پس از گذشت یک سال به انگیزه دیدار برادر، راهى ديار غربت وارد ایران شد. حضرت فاطمه معصومه روز یکشنبه ۲۳ ربیع الاول سال ۲۰۱ هجری قمری برابر با اول آبانماه ۱۹۵ هجری شمسی به شهر مقدس قم وارد شدند،‌ در طول راه به شهر ساوه رسيدند، ولى از آن جا كه در آن زمان مردم ساوه از مخالفان اهل بيت (علیهم السّلام) بودند، با ماموران حكومتى همراهى نموده و با همراهان حضرت وارد نبرد و جنگ شدند. پس از این که مأموران حکومت عباسی در ساوه جلوی کاروان حضرت معصومه سلام الله علیها را گرفتند، حدود ۲۳ نفر از آن‌ها کشته، گروهی اسیر و گروهی نیز متواری شدند. حضرت معصومه سلام الله علیها را عمال بنی‌ عباس در ساوه مسموم کردند، بنابراین آن حضرت سلام الله علیها در حال بیماری رهسپار قم شد و فرمود: مرا به شهر قم ببرید؛ زیرا از پدرم شنیدم که مى‏‌فرمود: شهر قم مرکزپیروان ماست.(۳) در ۲۳ ربیع الاول، سالروز ورود تاریخی حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها به طرف قم حركت نمود. بزرگان قم وقتى از اين خبر مسرت بخش مطلع شدند ،به استقبال حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها شتافتند. در حالى كه موسى بن خزرج بزرگ خاندان اشعرى زمام شتر حضرت را به دوش مى كشيد؛ ايشان در ميان شور و احساسات مردم قم وارد آن شهر شد. به منزل شخصى موسى بن خزرج رفت. (۴)

 سابقه شهر قم
از قرن اول هجری پیروان اهل بيت (علیهم السّلام) در قم فراوان بودند. از قرن اول شهر قم را سوی امامان(علیهم السّلام) به عنوان پناهگاه معرفی‌کردند که خیل عظیم دیگری هم از پیروان اهل بیت(علیهم السّلام) را، قم در خود جای داد،‌ به هر حال بعد از ورود حضرت معصومه سلام الله علیها به قم و دفن پیکر مطهر آن حضرت در این دیار، علویان و سادات بیشترى به این شهر روى آوردند، توجّه خاصّ پیروان اهل بیت(علیهم السّلام) به این نقطه سبب فزونى مردمی که از پیروان اهل بیت(علیهم السّلام) بودند، گردید. علما در طول تاریخ به ‏این مکان مقدّس توجّه خاصّی نشان دادند و به این ترتیب قم با این ویژگى‌‏ها در میان شهرهای ایرا‌ن، از شهرت جهانى برخوردار شد و یکى از شهرهاى مهم جهان اسلام به شمار آمد و از همه مهم‏تر به عنوان پایگاه اصلى باشکوه‌ترین انقلاب در تاریخ جهان مطرح شد. البته قبل از اسلام قم به صورت چند قلعه‌ای بوده و زرتشتیان و یهودیان در آن سکونت داشتند که با ورود اسلام و حضور اشعری‌ها که یمنی تبار بودند این شهر گسترش یافت. با این وجود روایت‌های مؤرخان و مستشرقان درباره جایگاه مزار حضرت معصومه سلام الله علیها در شهر قم هم خواندنی است، به گونه‌ای که «اوژن فلاندن‏» جهانگرد فرانسوى و دانشمندى که در زمان محمد شاه قاجار در سال‏هاى ۱۲۱۹ و ۱۲۲۱ شمسى به اتفاق هموطن هنرمند خود «پاسکال کست‏» به ایران آمده بود، چنین مى‏نگارد: «مقبره فاطمه که ایرانى‏ها «معصومه‏» مى‌‏نامند، در تمام مشرق احترامى به سزا دارد و مردم از اکناف به زیارتش مى‏‌آیند، فاطمه سلام الله علیها  نوه على(علیه السّلام) است. از پادشاهان ایران شاه عباس دوم، شاه صفى و فتحعلى شاه در قم مدفون هستند، تیمور لنگ به قم چندان لطمه نرسانده و شاید از برکت حضرت معصومه سلام الله علیهاباشد. «کارل بروگش‏» جهانگرد آلمانى نیز که اوضاع ایران را در سده نوزدهم میلادى از دید مادى خود بررسى کرده است، مى‏‌گوید: «دورنماى قم به معناى واقعى کلمه از فاصله چند میلى مى‏‌درخشد، زیرا گنبد زیارتگاه این شهر را با ورقه‏‌هایى از طلا پوشانده‌‏اند که نور آفتاب را به شکل خیره‌کننده‌‏اى منعکس مى‏‌کند، شاهان ایران علاقه زیاد دارند به اینکه گنبد بناهاى مقدس را با ورقه‏‌هاى طلا و نقره بپوشانند، طلاکارى‏‌ها و نقره‌کارى‏‌هاى زیباى ضریح مقدس واقعاً چشم را روشن مى‏‌کنند. خدمتکارانم پیوسته از شکوه و جلال گنبد و مقبره حضرت معصومه سلام الله علیها در قم سخن مى‏‌گفتند، نه فقط زندگان بلکه مردگان نیز به سوى این مزار جلب مى‏‌شوند، زیرا بسیارى از ایرانیان وصیت مى‏‌کنند که پس از مرگ در جوار این بانوى مقدس حضرت معصومه سلام الله علیها دفن شوند، قم مدفن قدیسین هم هست. بنا به گفته اهالى محل، قم داراى ۴۴۴ امامزاده کوچک و بزرگ است‏. با این وجود امام راحل(ره) هم به در سخنانش به این مهمّ در باره حضرت معصومه سلام الله علیها اشاره می‌کند و می‌فرمایند: «قم حرم اهل بیت است. قم مرکز علم است. قم مرکز تقواست. قم مرکز شهادت و شهامت است. از قم علم به همه جهان صادر شده است و مى‏‌شود و از قم شهادت به همه جا صادر مى‏‌شود. قم شهرى است که در آن ایمان و علم و تقوا پرورش یافته و… از زمان ائمه اطهار(علیهم السّلام) مورد توجه اسلام بوده است و از قم تقوا، شجاعت، شهامت و همه فضایل به همه‏ جا صادر مى‏‌شد و صادر خواهد شد، علمایى که در قم من ادراک کرده‏‌ام، کسانى بودند که در دنیا نمونه بودند، در علم و در تقوا و من امیدوارم که ادامه پیدا کند این علم و تقوا در شهر شما تا زمان ظهور امام زمان سلام الله علیه‏».

محل اسکان حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها
خانه موسی بن خزرج که در آن زمان در منتهی‌الیه سمت جنوب غربی شهر قم بوده، امروزه در محله «میدان میر» محلی به نام ستیه است که مسجد و مدرسه‌ای در اطراف آن بنا کرده‌اند و از قدیم‌الایام سینه به سینه رسیده است که این مکان جای فرود آمدن حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها  است. حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها هفده روز در قم به سر برد. در اين مدت مشغول عبادت و راز و نياز با پروردگار متعال بود. واپسين روزهاى عمر پربركت خويش را با خضوع و خشوع در برابر ذات پاك الهى به پايان رساند. سرانجام بعد از هفده روز دار فاني را وداع نمود و به ديار حق شتافت. در باره علت مريضى نابه­ هنگام و مرگ زودرس حضرت گفته شده است: زنى در شهر ساوه ايشان را مسموم نمود. اين مطلب با توجّه به درگيرى دشمنان اهل بيت با همراهان حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها و شهادت عده اى از آن ها در ساوه و جو نامساعد آن شهر و حركت نابه­ هنگام حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها در حال مريضى به سوى شهر قم، مطلبى قابل قبول مى باشد. (۵)

زیارت مأثور درباره حضرت معصومه سلام الله علیها
از ویژگی های حضرت معصومه سلام الله علیها، ورود زیارت نامه ای از سوی معصومان سلام الله علیهم درباره ایشان است كه پس از حضرت فاطمه زهراسلام الله علیها، او تنها بانوی بزرگواری است كه زیارت مأثور دارد. بانوان برجسته ای چون: آمنه بنت وهب، فاطمه بنت اسد، خدیجه بنت خویلد، فاطمه ام البنین، زینب كبری، حكیمه خاتون و نرجس خاتون كه هیچ شك و تردیدی در مقام بلند و جایگاه رفیع آن ها نیست، هیچ كدام زیارت مأثور از سوی معصومان سلام الله علیهم ندارند و این، نشان دهنده مقام والای این بانوی گرانقدر اسلام است.

شفاعت کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها
بالاترین جایگاه شفاعت، از آن رسول گرامی اسلام(ص) است كه در قرآن كریم، از آن به “مقام محمود” تعبیر شده است. همین طور دو تن از بانوان خاندان رسول مكرم اسلام، شفاعت گسترده ای دارند كه بسیار وسیع وجهان شمول است و می تواند همه اهالی محشر را فرا گیرد. این دو بانوی عالی قدر: صدیقه اطهر، حضرت فاطمه زهراسلام الله علیها و حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها  شفیعه روز جزا هستند. در مورد شفاعت گسترده حضرت زهرا سلام الله علیها همین بس كه شفاعت، مهریه آن حضرت سلام الله علیها است و به هنگام ازدواج، پیك وحی طاقه ابریشمی از سوی پروردگار آورد كه در آن، جمله “خداوند مهریه فاطمه زهرا سلام الله علیها را، شفاعت گنهكاران از امت محمد(ص) قرار داد”، با كلك تقدیر نقش بسته بود. این حدیث از طریق اهل سنّت نیز نقل شده است. پس از فاطمه زهراسلام الله علیها از جهت گستردگی شفاعت، هیچ بانویی به شفیعه محشر، کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها نمی رسد. بر همین اساس است كه حضرت امام جعفر صادق سلام الله علیها فرمودند: “با شفاعت او، همه پیروان ما وارد بهشت می شوند”. محبّت و مباهات کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها به امام هشتم مدت ۲۵ سال تمام، حضرت رضا سلام الله علیها، تنها فرزند نجمه خاتون بودند. پس از یك ربع قرن انتظار، سرانجام ستاره ای تابان از دامان نجمه درخشید كه همسنگ امام هشتم سلام الله علیها بود و امام سلام الله علیها توانست والاترین عواطف انباشته شده در سویدای دلش را بر او نثار كند. بین حضرت معصومه سلام الله علیها و برادرش امام رضا سلام الله علیها عواطف سرشار و محبت شگفت انگیزی بود كه قلم از ترسیم آن عاجز است. در یكی از معجزات امام كاظم سلام الله علیها كه حضرت معصومه سلام الله علیها نیز نقشی دارد، هنگامی كه نصرانی می پرسد: شما كه هستید؟ می فرمایند:”من معصومه، خواهر امام رضا سلام الله علیها هستم”. این تعبیر، از محبت سرشار آن حضرت سلام الله علیها به برادر بزرگوارش امام رضا سلام الله علیها و نیز از مباهات ایشان به این خواهر،برادری سرچشمه می گیرد.

وفات کریمه اهل بیت حضرت فاطمه سلام الله علیها
«خدا جلال و جبروت حضرت فاطمه سلام الله علیها را به حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها عنایت فرموده است و هر کس بخواهد ثواب زیارت حضرت فاطمه سلام الله علیها را درک کند، به زیارت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها برود.» این کلام را علمای بسیاری گفته اند؛ کسی مثل امام خمینی(ره) که از همه به زیارت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها پای بندتر بود و هر شب به حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها مشرّف می شد.کسی مثل مرحوم آیت الله مرعشی نجفی(ره) که گفته بود: ۶۰سال هر روز اولین زائر حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها هستم. کسی مثل ملاصدرای شیرازی(ره) که هر وقت در مسایل علمی به مشکلی بر می خورد، به قم می آمد و با زیارت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها از ایشان یاری می خواست و با عنایت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها، مسئله علمی برای او حل می شد و کسان بسیاری دیگر از علما … و این تنها از فضیلت های بی شمار دختر امام، خواهر امام و عمّه امام، حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها است. بعد از وفات حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها راغسل دادند و كفن نمودند. سپس در قبرستان بابلان دفن كردند. در باره ورود حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها به قم اگر وفات ایشان دهم ربیع الثانی باشد، ۱۷ روز پیش از این تاریخ او وارد قم شده است.

برای اطّلاع بیش تر به منابع زیر مراجعه فرمایید:

  1. http://www.farsnews.com/
  2. روزها و رازها، اصغر عرفان
  3. http://www.pasokhgoo.ir/node/21343
  4. گلبرگ، فروردین ۱۳۸۸، شماره ۱۰۸، صفحه ۱۰۵
  5. منتهی الامال، ج۲، ص۲۴۱
  6. بحارالانوار، ج۴۸،ص۳۱۶
  7. وسایل الشیعه، ج۱۴، ص۵۷۶،
  8. بحارالانوار، ج۹۹، ص۳۱۶، 
  9. عیون اخبارالرضا، ج۲، ص۲۶۷،
  10. كامل الزیارات، ص۳۲۴
  11. ناسخ التواریخ، ج۷، ص۳۳۷
  12. كشف الغمة، ج۱، ص۶۰۷
  13. بحارالانوار، ج۵۷، ص۲۲۸
  14. بحارالانوار، ج۱۰۲، ص۲۴۵

محمّدرضا عابدی

 

پي نوشت ها:
۱٫ وسيله المعصوميه،ميرزاابوطالب بيوك،ص۶۵نقل ازنزهه الابرار. چ سنگي،تهران،کاتب احمدزنجاني،ربيع المولود۱۳۷۱ق،مستدرك سفينة البحارج۸ص۲۵۷٫
۲٫مستدرك سفينة البحار،علي نمازي شاهرودي،ج۸ص۲۶۱سال چ۱۴۱۹ناشرمؤسسة النشرالإسلامي التابعة لجماعة المدرسين بقم المشرفة.
۳٫ زندگى حضرت معصومه، مهدي منصوري ، ص ۱۴٫ قم، کتابفروشي صحفي، ۱۳۸۰ق.
۴٫ تاريخ قم،حسن بن محمدبن حسن قمى،ترجمه حسن بن على بن حسن عبد الملك قمى،ص۲۱۳تحقيق سيدجلال الدين تهرانى،تهران،توس۱۳۶۱ش.
۵٫ وسيله المعصوميه، ص ۶۸؛ الحياه السّياسيه للامام الرضا عليه السّلام، جعفر مرتضى العاملى، ص ۴۲۸٫ ناشر جامعه مدرسين قم سال ۱۳۶۲٫

باکس شناور "همچنین ببنید"

غنچه یاس کبود

حضرت زهرا دلش از یاس بود

عشق من پاییز آمد مثل پار باز هم ما بازماندیم از بهار احتراق لاله را …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

9 − دو =