سه شنبه , ۳۰ مرداد ۱۳۹۷
خانه / سرای دانش / تاریخی / گسترش زمین
گسترش زمین

گسترش زمین

گسترش زمین قسم به زمين و آن كس كه زمين را گسترانيده است. وَ الْأَرْض، يعني: قسم به زمين. زميني كه “ز” اولش زندگي و “م” دومش مقدّس است. تنها يك سيّاره در بين كهكشان ها نيست که خدا به نامش قسم ياد مي كند. و “ي” آن گوياي ياري و رحمت خدا بر بندگان است كه در دل كوه و سنگ و خاك، از بيابان گرفته تا جنگل، نهفته است. و “ن” آخرش نياز انسان به جستجو و درك قدرت و توانايي خدا در نظام آفرينش مي باشد. ارض [اَ](ع اِ) ج، ارضون، ارضین، ارضات، اُروض، اراض، اراضی. زمین. (زَ) [په](اِ.) ارض، تربة، تضاريس، کرة ارضية، اقلیم، بوم، سرزمین، مرزوبوم، حدّ، مرز، تراب، ثری، خاک، گِل، بَرّ، خشکی، ملک و … سطحی که در زیر پا قرار دارد. زمین سومین سیّارهٔ سامانهٔ خورشیدی است که در فاصلهٔ ۱۵۰میلیون کیلومتری از ستارهٔ خورشید قرار دارد. از نظر واژه شناسی ایرانی، زم یکی از فرشتگان دین زرتشت بوده‌است که با پسوند «ین» زمین را به وجود آورده‌ و سومین سیّاره از سیّارات منظومه شمسی به نسبت دوری از خورشید است. در فرهنگ کهن ايراني هر آن چه که نعمت الهی و داده خداست، پاک و دوست داشتني است و به عنوان بخشش خدايي در خور حمايت است. عناصر و پديده‌هاي طبيعي به مثل؛ زمین و درخت. در این میان درخت تجسّم انسان‌هاي نيکوکار است که پس از مرگ به درخت تبديل شده تا زندگي جاويد پيدا کنند. درخت رمز آفرينش کيهان با آغاز فعالیت های زیست محیطی شروع تا رویش آن که تمام سقف آسمان را بپوشاند. ريشه‌هايش در سراسر زمين دوانيده شود تا شاخه‌هايش در پهنه‌ي جهان گسترانيده گردد و قلبش جايگاه آتش آذرخش شود. خورشيد و ماه و ستارگان در ميان شاخ و برگ‌هايش آن هم چون ميوه‌هاي تابناک بدرخشند. زمین میراث مشترک همه نسلهاست در حفظ آن کوشا باشیم.

وقایع روز دحوالارض

دحوالارض، روزی است که خداوند با نظر به کره زمین، به جهان خاکی حیات بخشید، از این روز، بخش‌هایی از کره زمین که سراسر از آب بود شروع به خشک شدن کرد تا کم کم به شکل یک چهارم خشکی‌های امروزی درآمد. در این روز، اولین نقطه ای که از زیر آب سر برآورد، کعبه بود.(۱) دَحو از جهت لغوى: [دَح ْوْ] (ع مص) به معنى گستردن است و بعضى آن را به معنى پرتاب کردن و تکان دادن چیزى را از محل اصلیش نیز معنا کرده‌اند و چون این دو معنا لازم و ملزوم یکدیگرند به یک مطلب برمى ‏گردد. دحوالارض؛ گستردن و فراخ گردانیدن زمین. مراد از دحوالارض این است که در آغاز تمام سطح زمین را آب‏ هاى حاصل از باران‏ هاى سیلابى نخستین فرا گرفته بود. این آب ها به تدریج در گودال ‏هاى زمین جاى گرفتند و خشکى‏ ها از زیر آب سربرآوردند و روز به روز گسترده‏ تر شدند تا به وضع فعلى درآمد،(۲) به هر حال تعیین یک روز خاصّ مى ‏تواند به عنوان زاد روز یا آغاز دوره‌اى باشد که زمین از وضع پیشین خود متحوّل گشته(۳) و سطح آن را مواد خاکى و عناصر اولیه پوشانده و آماده براى ظهور گیاهان و حیوانات گشته است. در برخى از احادیث نیز آمده است که زمین در آغاز از زیر کعبه فعلى گسترش یافته است.(۴)

حوادث دحوالارض
رویدادهای در این روز رخ داده که اهمیت آن را دوچندان نموده است. یوم دحو الارض؛ روز پهن شدن زمین از زیر خانه ٔ کعبه بر روی آب است. گسترش زمین در چنین روزى سمبل و نمادى از گسترش رحمت و فیض الهى براى بندگان اوست. در این روز حضرت قائم(عج) قیام خواهد نمود. در این روز مبارک رحمت الهى براى بندگان گسترش یافت. حضرت آدم(ع) به دستیارى جبرئیل، خانه کعبه را برآورد. حجرالاسود را نصب کرد. وقتی طوفان نوح، واقع شد و آب تمام عالم را فرو گرفت، بیت العتیق از آسیب غرق، محفوظ ماند. حضرت عیسى(ع) متولد شد. زمین از زیر کعبه پهن شد.(۵) علامه طباطبایی وقایع دحوالارض را بسیار دانسته و آن را مخالف دلایل علمی ندانسته است.(۶) گذشته از واقعه دحوالارض، رویدادهای دیگری نیز در این روز رخ داده؛ از جمله: میلاد ابوالانبیاء حضرت ابراهیم(ع) و خروج پیامبر(ص) از مدینه به همراه هزاران حاجی به سوی مکّه، به قصد حجّة الوداع. در این سفر امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س)، تمامی همسران و بسیاری از اصحاب ایشان را همراهی می‌کردند.زمینچند توصیه هر چند کوچک اما عملی در جهت حفظ پاکی زمین:

  • ساعت بیرون گذاشتن زباله را به خاطر بسپارید و سعی کنید در همان ساعت زباله را با پوشش کامل در محل مناسب قرار دهید تا سهم خود را هر چند کوچک در پاکی محل زندگی خود ادا نمائید.
  • در صورتی که برای گذراندن تعطیلات یا استراحت به اماکن عمومی، پارک ها و محیط زیست کوهستان یا در پارک مراجعه می کنید کیسه زباله همراه خود داشته باشید و به فرزندان خود نیز رعایت پاکی محیط را آموزش دهید.
  • استفاده از سطل های زباله در معابر عمومی متأسفانه به اندازه کافی جدّی گرفته نمی شود نگاهی به معابر و اطراف زباله دان های عمومی نشانگر این امر است که شعار(شهر ما، ‌خانه ما) اثر لازم را برای شهروندان نداشته است.

پانویس:

  1. وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِکَ دَحاها: آیه ۳۰ سوره نازعات. به نظر مفسران به واقعه دحو الأرض در فرهنگ دینی اشاره دارد.  در متون و روایات دینی، ‌برای این روز و شب پیش از آن آثار و بركاتی ذكر شده است. اَرْض، زمين، خاك، كره خاك( جمع: اَرَضُون، اَرْضُوْن، اَرُوْض، آراض) خاک، زمين، سطح زمين، کره زمين، دنياي فاني، سکنه زمين، با خاک پوشاندن، ميدان، زمينه، کف دريا، اساس، پايه، بنا کردن، برپا کردن، بگل نشاندن، اصول نخستين را ياد دادن(به)، فرودامدن، بزمين نشستن، اساسي، زمان ماضي فعلدنءرگ، خشکي، سرزمين، ديار، به خشکي امدن، پياده شدن، رسيدن، خطه، ملک، کشور، قلمرو و … (مهذب الاسماء). و بعضی ارض را جمع بدون واحد دانسته اند.(منتهی الأرب و زبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس، بیروت: مکتبة الحیاة، (بی تا)، ج۲، ص۳۰۴) در مجمع البحرین آمده است که: قوله تعالى: وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِکَ دَحاها[۷۹/ ۳۰] أی بسطها، من” دحوت الشی‏ء دحوا” بسطته. و درحدیث است ” یوم دحو الأرض”أی بسطها من تحت الکعبة، و هو الیوم الخامس و العشرون من ذی القعدة. و فیه:” خرج علینا أبو الحسن یعنی الرضا(ع) بمرو فی یوم خمسة و عشرین من ذی القعدة، فقال: صوموا، فإنی أصبحت صائما، قلنا: جعلنا الله فداک أی یوم هو؟ قال: یوم نشرت فیه الرحمة و دحیت فیه الأرض” « التهذیب ج ۱ ص ۳۰۶»قال بعض شراح الحدیث: فیه إشکال، و هو أن المراد من الیوم دوران الشمس فی فلکها دورة واحدة، و قد دلت الآیات على أن خلق السماوات و الأرض و ما بینهما فی ستة أیام، فکیف تتحقق الأشهر فی تلک المدة؟ ثم قال: و أجیب بأن فی بعض الآیات دلالة على أن الدحو متأخر.(مجمع البحرین، ج‏۱، ص: ۱۳۵ و طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، نشر ثقافة اسلامی، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۱۴)«دحوالارض» به معنى گستردن زمین است. دحو الارض یعنی گستراندن زمین و کشیدن زمین، و نیز به چیزی که گسترده و هم چنین کشیده شود(دحوالشیء) یعنی؛ گسترده شد، گفته می شود.(ابن منظور، لسان العرب، نشر ادب الحوزه، ۱۴۰۵ق، ج۱۴، ص۲۵۱)
  2. در دعای امام علی(ع): «اللّهم داحی المدحوات»، یعنی بسط دهنده و گستراننده زمین و وسعت دهنده است. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامی، ۱۳۷۱ش، ج۲۷، ص۴۳، ج ۲۶، ص ۱۰۰ و نهج البلاغه، خطبه ۷۲
  3. پس از گذشت دوران‏ هایى که مى‏ گویند زمین کره مشتعلى بوده، رفته رفته سرد شده و سنّ زمين شناسي صفحه عربستان مربوط به دوران پركامبرين مي باشد و از قديمي ترين سنگ هايي است كه بر روي زمين رخنمون يافته است. جالب است بدانيم كه از نظر خطر لرزه خيزي اين مكان بعد از یک سرى تغییرات، جزء معدود مكان هاي كره زمين است كه به عنوان نقطه امن محسوب مي شود.
  4. در کتاب سعد النفوس للنفوس المنضود ص۲۸ در ذیل « هو الذی مد الارض و جعل فیها رواسی و…..» آورده است که مدّ بمعنای همان دحوالارض می باشد که خداوند زمین را چون فرشی مبسوط کرد برای بندگان….در الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، ج‏۳۰، ص: ۹۰ روایتی از امام علی علیه السلام آمده است، عن إمام المتقین علی علیه السّلام: «إن شامیا سأله عن مکة المکرمة لم سمیت مکة؟ قال: لأن الله مک الأرض من تحتها، أی دحاها». و المک هو الدحرجة کما فی القاموس. فرد شامی از امام سوال نمود، چرا مکه را مکه نامیدند امام علیه السلام فرمود به این دلیل که زمین از زیر حرکت پیدا کرده است و مکّ به معنای حرکت منظم و اظطراب است و آنچه که در تفاسیر از دحوالارض به بسط و گسترش یاد میکنند منافی این معنا نیست، چرا که هر بسط و انبساطی ملزم به حرکت و اظطراب است. و عنه علیه السّلام أیضا: «فلما خلق الله الأرض دحاها من تحت الکعبة ثم بسطها على الماء». در کتب ادعیه و آداب و سنن شب و روزى به عنوان «دحوالارض» ضبط شده است که همان شب و روز ۲۵ ماه ذیقعده است و براى عبادت در این روز و روزه روز آن ثواب فراوانى نقل کرده‌اند و هم چنین براى این روز نماز و دعاى مخصوصى نیز وارد شده است که دعاى این روز مشتمل بر مضامین عالى اخلاقى و اجتماعى و طلب رحمت و توفیق توبه و پیروزى اهل حق است، (تفسیر پرتوى از قرآن، تفسیر جزء سى‏ام، سوره نازعات، ذیل آیه ۳۰)
  5. در مفاتیح ‏الجنان در باب اعمال ماه ذیقعده آمده است که حسن بن على وشّار گفت: من در کودکی با پدرم خدمت امام رضا(ع) شام خوردیم در شب ۲۵ذیقعده پس امام(ع) فرمود: امشب حضرت ابراهیم(ع) و حضرت عیسى(ع) متولد شده‌اند و زمین از زیر کعبه پهن شده است پس هر که روزش را روزه بدارد چنان است که ۶۰ماه را روزه داشته است. در مثل چنین روزى حضرت قائم(ع) قیام خواهند نمود. آن چه در مجموع استفاده مى‏ شود این است که: این روز مبارک است که رحمت الهى براى بندگان گسترش یافته، گسترش زمین در چنین روزى سمبل و نمادى از گسترش رحمت و فیض الهى براى بندگان اوست. بیش تر حائط(دیواره) آن بنا، عرصه هدم و محو گشت و بعد از طوفان آن موضع چون تل سرخى می نمود و مردم از آن تل سرخ، حوائج خود مى خواستند و قربانى می نمودند و این بود تا ۳۴۲۹سال بعد از هبوط که حضرت ابراهیم مأمور به تجدید عمارت خانه مکه شد. بس بمدد اسماعیل و ارشاد جبرئیل بساختن خانه پرداخت. پسر سنگ آوردى و پدر بر روى هم نهادى و چون بمقام حجرالاسود رسید، اسماعیل در پى سنگ نیکوئى بود که در خور آن موضع باشد که صدائى از کوه ابوقبیس بر آمد که اى ابراهیم! تو را نزد من ودیعتى است و حجرالاسود را که جبرئیل هنگام طوفان در آن کوه پنهان کرده بود، تسلیم ابراهیم کرد و آن حضرت به جاى خودش ‍ استوار فرمود. و تولیت آن بقعه شریفه را به اسماعیل تفویض نمود و در این روز، سنه ۶۶۴وفات یافت سید اجل عالی مقام “طاوس آل طاوس رضى الدین على بن موسى بن جعفر” مشهور به “سید ابن طاوس”. نسب شریفش منتهى مى شود به “داود بن حسن بن حسن مجتبى”(ع). والده ماجده اش دختر “شیخ مسعود ورام بن ابى فراس” و برادرش سید اجل “احمد بن موسى” صاحب بشرى و ملاذ است و پسر برادرش “سید عبدالکریم بن احمد” صاحب فرحة الغرى است و فضائل سید در زهد و عبادت و تقوى و جلالت قدر و معرفت او به عظمت خدا و ائمه(ع)، زیاده از آن است که ذکر شود، هر که طالب باشد رجوع به کتب آن جناب نماید خصوص به کتاب “کشف المهجة”.” و کان رحمه الله مستجاب الدعوه و صاحب الکرامات الباهرة و کان فصیحا بلیغا دعاءا و بالجمله اطاله الکلام فى حقه اذراء لشانه.”او نمی ماند بما گرچه ز ما است//ما همه مسیم و احمد کیمیا است. در این روز، سنه۷۶۰، وفات یافت “عبدالله بن یوسف حنبلى” معروف به “ابن هشام” صاحب کتاب “مغنى اللبیب” و او غیر از “ابن هشام” صاحب “سیره نبویه” است.(کتاب وقایع الایام حاج شیخ عباس قمی) در مناظره‌ معروفی‌ که‌ بین‌ امام‌ صادق‌(ع) و ابن‌ ابی‌ العوجاء اتفاق‌ افتاد ـ طبق‌ نقل‌ مرحوم‌ صاحب‌ حدائق‌ در ج‌۱۷ص‌۳۹۰ کتاب‌ حدائق‌ الناضرة‌ ـ حضرت‌ چنین‌ فرمود: خداوند کعبه‌ را ۲۰۰۰سال‌ قبل‌ از دحوالارض‌ خلق‌ کرد. اول ساختمانى که روى زمین بنا شد کعبه بوده که حضرت آدم على نبیّنا و آله و علیه السّلام قواعد آن را بنا کرد و طواف حول کعبه نمود و سپس انبیاء بعد از او تا زمان ابراهیم علیه السّلام که مأمور شد با اسمعیل بر آن قواعد جدران کعبه را بنا کند (أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج‏۳، ص: ۲۸۸)(و الارض بعد ذلک دحاها).منظور از «دحو الارض» این است که در آغاز تمام سطح زمین را آبهاى حاصل از بارانهاى سیلابى نخستین فرا گرفته بود این آبها تدریجا در گودالهاى زمین جاى گرفتند و خشکی ها از زیر آب سر برآوردند و روز به روز گسترده‏تر شدند تا به وضع فعلى درآمد و این مسأله بعد از آفرینش زمین و آسمان روى داد.(آیه۳۱) بعد از گسترش زمین و آماده شدن براى زندگى و حیات سخن از آب و گیاه به میان آورده، مى‏فرماید: «و از آن، آب و چراگاهش را بیرون آورد» (اخرج منها ماءها و مرعاها).این تعبیر نشان مى‏دهد که آب در لابلاى قشر نفوذ پذیر زمین پنهان بود، سپس به صورت چشمه‏ها و نهرها جارى شد و حتى دریا و دریاچه ‏ها را تشکیل داد. ولى از آن جا که عوامل مختلفى مى ‏توانست آرامش زمین را بر هم زند- از جمله طوفان هاى عظیم و دائمى و دیگر جزر و مدهائى که در پوسته زمین بر اثر جاذبه ماه و خورشید و هم چنین لرزه‏ هایى که بر اثر فشار مواد مذاب درونى رخ مى‏ دهد- آن را به وسیله شبکه نیرومندى از کوهها که سرتاسر روى زمین را فرا گرفته آرام کرد.و لذا مى ‏فرماید: «و کوه ها را ثابت و محکم نمود»(و الجبال ارساها).و در پایان مى‏فرماید: «همه این ها براى بهره ‏گیرى شما و چهارپایانتان است»!(متاعا لکم و لانعامکم). تا از مواهب حیات بهره گیرید و به غفلت نخورید.(برگزیده تفسیر نمونه ج ۵ ص۴۰۱).
  6.  رک:طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، موسوى همدانى، سید محمد باقر، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ ‏پنجم، قم، ۱۳۷۴ ش. و تفسیر نور،ج‏۱،ص۵۶۸

منابع:

  1. ایران بوم
  2. آفتاب نیوز
  3. ویکی پدیا
  4. برگزیده تفسیر نمونه ج۵
  5. مجمع البحرین ریشه دحو
  6. وقایع الایام شیخ عباس قمی
  7. الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن ج۳
  8. اطیب البیان فی تفسیر القرآن ج۳ ص۲۸۸

باکس شناور "همچنین ببنید"

ماه عجیب

ماه عجیب

ماه ذیحجّه، ماه عجیبی است؛ ماه دعا، ماه مناجات، ماه یادآوری میقات پروردگار با پیامبر …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

18 + 10 =