سه شنبه , ۱ آبان ۱۳۹۷
سرور

سرور

سرورشادی و شادمانی، نشاط و سُرُور، فَرَح و خوشي،(۱) از نیازهای روحی و فطری انسان است که در بسیاری از جنبه های حیاتی انسان نقش مؤثری ایفا می کند. نمود این نیازهای روحی و فطری یا اپیکوریسم(Epicureanism)، با طیف گسترده‌ای از حالات ذهنی همراه است که انسان‌ها و حتّی دیگر حیوانات به عنوان چیزی مثبت، خوشی‌آور و یا باارزش تجربه می‌کنند.(۲) اسلام که به تمام نیازهای روحی و جسمی انسان توجّه داشته، این موضوع را نیز مورد توجّه کامل قرار داده و براي تمام نيازهاي جسمي و روحي، ابعاد مختلف، زواياي پيدا و پنهان زندگي بشر برنامه و شيوه‌ي كار ارائه كرده‌است كه در بسياري ازجنبه‌هاي حياتي آدمي نقش مؤثري ايفا مي‌كند. البته تمامی برنامه و شيوه‌هاي كاری که ارائه برای شادی ها سفارش شده‌است را در جشن ها، آهنگ ها و … جستجو نمی­ کنیم، بلکه این ها را وسیله­ ایی می­ دانیم که در صورت استفاده صحیح، خستگی ها و کاستی ها را از جسم و جان ما بیرون سازد، و در صورت افراط یا شکافتن مرزهای الهی و انسانی، اثری جز خاکستر خمودی، سیاهی و سستی بر روح و روان انسان نخواهد گذاشت. شادمانی و نشاط باعث ارتقای زندگانی بشر می گردد، تحرّک، پویایی و نشاط را در جامعه به جریان می اندازد تا انسان با سلامتی و ایمان، که نه ترس و نه اندوهی داشته باشد تا با طیب خاطرف برای فعالیّت و تلاش روزانه اش آماده شود. امّا ۲پرسش:

  1. ماهیت شادی و نشاط در قرآن و روایات چیست؟
  2. راهکارهای عملی برای زیستن با شادی و نشاط چیست؟

وجود آیات متعدد در قرآن، سخنان نقل شده از پیامبر(ص) و ائمه(ع) حاکی از اهمیّت موضوع شادی در اسلام است. درباره اهمیّت شور و نشاط و سُرُور و جایگاه آن در تعالیم دینی همین بس که مفهوم شادی ۲۵بار با الفاظ مختلف در قرآن آمده است. قرآن، در فرازهای مختلفی خنده و سپس سرور و شادمانی را مورد توجّه قرار داده است. ابتدا خنده و گریه را از سوی خدا دانسته و می فرماید: «و هم اوست که می خنداند و می گریاند.(۳) زیرا تمامی اسباب خنده و گریه در اختیار اوست و خداوند خالق همه آنهاست. در پی آن به خنده مؤمنان در قیامت اشاره می­کند. یکی از اصول کتاب های روایی به باب: «ادخال السُرُور» اختصاص داده شده و از کسانی که موجبات دل خوشی و شادکامی بندگان را فراهم می آورند، ستایش شده است. خنده، شوخی و شادمانی ویژگی شایسته انسان هاست که از گستره احساسات آنان دست چین می شود، نشان از نشاط روحی داشته و موجب بردباری و شکیبایی آدمی می شود. ره آورد این صفات سه گانه، رهایی انسان از فرسودگی خاطر و دوری از پژمردگی گل برگ های وجود بوده که در پرتو آن آرامش، آینده نگری و بصیرت افزون تری در تصمیم گیری ها فراهم شده و دشواری کمتر و کامیابی بیش تری در مسیر زندگی خواهد بود و از اهمیّت بسیار والایی در زندگانی برخوردار می باشد. آیین آسمانی اسلام که دینی کامل و جامع است، با توجّه به نیازهای انسان و زمینه های کمال و تکامل او در جلوه های مختلف، نگاهی همه سویه به این پدیده نموده و برای تجدید توان و کسب نشاط و طراوت روحی، راهکاری به نام خرسند سازی هم نوعان را ارائه کرده و آن را از خصلت های خداجویان دانسته است. از این رو رهبانیّت یا دوری از لذّت های زندگی و شادی های شایسته فردی و اجتماعی را ممنوع ساخته، حضور در عرصه های مختلف و بهره گیری از نشاط، تنوّع و شادی را سیره ای پسندیده، بلکه عبادتی بزرگ معرفی نموده است. بی شک آشنایی با مجموعه آموزه های دینی، احیاگر نوعی اعتدال، روشن بینی و جامع نگری است تا در کنار اشک و آه، دعا و مناجات و سیاه پوشی در سوگ پیشوایان تابناک، تمامی دین باوران بینش مند و خردورز، از ظاهری آراسته و زیبا، پوششی روشن و روح افزا و بویی خوش و دل آرا بهره مند شوند؛ خرسند و خوشحال و پر سرور و شادمان در صحنه های مختلف اجتماع ظاهر شوند. علاوه بر معارف ناب دینی، روان شناسان نیز بین خنده و نشاط روحی با سلامتی سایر اعضای بدن ارتباطی نزدیک دیده، خوش رویی و خرسندی را بهترین راه ارتباط با همگان به ویژه کودکان، نوجوانان و جوانان ارزیابی می کنند و حتّی برخی از آنان روان درمانی را با خنده انجام داده و سلامت جسمانی را در افق نشاط و شادابی روانی جستجو می کنند. در قرآن شادی، گاهی با جلوه ای خاصّ ستایش شده است، مانند: و در آن روز است كه مؤمنان از يارى خدا شاد مى‌گردند.(۴) و گاهی در چهره ای نکوهش شده است و ناپسند به حساب آمده است، مانند: آنان كه در خانه نشسته‌اند و از همراهى با پیامبر(ص) تخلّف ورزيده‌اند خوشحالند.(۵) هم چنان که غم و اندوه نیز جزء زندگی انسان بوده و سنت هایی در طبیعت جاری است که هریک ماتم انگیز و اندوه آفرین خواهند بود. همانند؛ فصل خزان، یخ بستن رودخانه ها، غروب خورشید، پژمرده شدن گل ها، بیماری و مرگ، تنگدستی و فقر، ظلم و ستم و یا از دست دادن عزیزی در زندگی که با مشاهده هریک غبار غم و خیمه ماتم در سرای وجود انسان برپا می شود. در نگاه رهبران مذهبی، شادی و سرور موجب گسترش نشاط، آرامش و آسایش روح گردیده، همان­گونه که غم و اندوه این دو را به هم زده، نوعی گرفتگی و در خود فرورفتن ایجاد می کند و دستاورد آن تسلّط و قدرتِ عقل بر امور خواهد بود.

سروردر دستورهای اسلام، آموزه های ارزش مندی درباره ایجاد شادی و نشاط به چشم می خورد که گاهی برای خود و زمانی مخصوص دیگران است. تبسّم به چهره دیگران، پوشیدن لباس های تمیز و روشن، استفاده از بوی خوش، نظافت و نظم و پاکیزگی، حضور در طبیعت و نگاه به سبزه و آب، مهربانی و محبّت به همنوعان، شوخی و مزاح با همراهان، زدودن کینه و حسد و اِدخال سرور، همگی از آداب فردی و اجتماعی شایسته ای است که برای ایجاد فضای شادی و دور ساختن غم و اندوه و سرانجام تجدید قوای جسمی و روحی جهت تلاشی نو و کوششی بیشتر در عرصه اجتماع اندیشیده شده است. در آموزه های اسلامی بهترین خنده، تبسّم معرفی شده است. کمترین میزان قناعت تبسّم شمرده شده است، تا تمامی لحظه های زندگی دست خوش لذّت های زودگذر و ناپایدار نشود، پیامبر(ص) که سفیر راستین خداوند و الگوی تمام عیار انسان ها در امروز و هر روز، شخصیّتی عرشی معرفی شده زیرا که خنده او همیشه تبسّم بوده و افزون بر آن از چهره ای باز و گشوده بهره داشته و «کثیر التبسّم» بوده است.(۶) امام کاظم(ع) با توجّه به آثار برجسته این شیوه ها فرمود: «از لذّت های دنیوی نصیبی برای کامیابی خویش قرار دهید و خواهش های دل را از راه های مشروع برآورید. مراقبت کنید که این کار به شرافت و مردانگی شما آسیب نرساند و دچار اسراف و تندروی نشوید. و با کمک آن بهتر به امور دین خویش موفق خواهید شد. همانا نیست از ما کسی که دنیای خود را به خاطر دین خویش ترک کند یا دین خود را برای دستیابی به دنیا رها نماید»(۷) امام صادق(ع) فرمودند: شب عروسي امام علي(ع) با حضرت فاطمه(س)، پيامبر(ص) صداي دايره شنيد، فرمود: اين چيست؟ ام سلمه گفت: اي رسول خدا، اين اسماء بنت عميس است كه دايره مي‌نوازد و با اين كار مي‌خواهد فاطمه را شاد نگه دارد تا مبادا احساس بي‌مادري كند. پيامبر(ص) دستش را به سوي آسمان بلند كرد و فرمود: خدايا همان طوري كه اسماء دخترم را خوش‌حال كرد در قلب او شادي افروز. سپس پيامبر(ص) اسماء را صدا زد و فرمود: وقتي دف مي‌زنيد چه مضموني دارد؟ گفت نمي‌دانم ما با اين كار مي‌خواهيم شادي بيافرينيم. حضرت فرمودند: با دف فحش ندهيد.(۸) پيامبر(ص) از خانه علي بن هبار عبور كردند، صداي دف شنيدند، پرسيدند: چه خبر است؟ گفتند: علي بن هبار عروسي دارد، حضرت فرمودند: پايه‌هاي ازدواج را محكم گردانيد و آن را آشكار كنيد و دف بنوازيد.(۹)

پانویس:

  1. ابتهاج، انبساط، بهجت، سرور، شادی، شادمانی، مسرت، نشاط، مسرور، بشاش، خشنود، خوش، راضی، شاکر، شادمان، محظوظ، مشعوف، خوشي، گوارائي، التذاذ، حَظّ، خوشی، کیف، خرسند، شاد، ضدّ غم و ناخرسندی. شادمانی نمودن.(منتهی الارب) گشاده شدن دل به لذّت عاجل.(اقرب الموارد) شاد شدن.(ترجمان القرآن جرجانی) شاد شدن.(تاج المصادر بیهقی و مصادر زوزنی) سرور. لذّت حاصل در قلب از رسیدن به آن چه مورد تمایل بوده است.(تعریفات جرجانی) شادی یکی از اعراض سته ٔ نفسانیه. همیشه خوش. خشنود.(برهان قاطع) شادان. راضی.(غیاث اللغات) شادمان. شادکام.(یادداشت به خط مؤلف) عشرت و طرب و شوخی.(ناظم الاطباء)
  2. (اِ) [فر] (اِ) اپیکوریسم؛ برگرفته از نام اپیکور، فیلسوف یونانی(۳۴۱ـ۲۷۰ قبل از میلاد) است. مکتبی فلسفی منسوب به اپیکور فیلسوف یونانی است. مکتبی که غایت مطلوب زندگی بشر را لذّت جسمانی و خوشی می‌داند. اصول حکمت اخلاقی اپیکور آن است که خیر را منحصر به درک لذّت درونی، لذّات جسمانی، خوشی و آرامش باید ‌دانست.
  3. «وَأَنَّهُ هُوَ أَضْحَکَ وَأَبْکَى»(نجم، ۴۳)
  4. یَوْمَئِذٍ یَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ(روم ۴)
  5. فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَافَ رَسُولِ اللَّهِ وَكَرِهُوا أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ ۗ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا ۚ لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ؛ آنان كه در خانه نشسته‌اند و از همراهى با رسول خدا تخلف ورزيده‌اند خوشحالند. جهاد با مال و جان خويش را، در راه خدا، ناخوش شمردند و گفتند: در هواى گرم به جنگ نرويد. اگر مى‌فهمند بگو: گرماى آتش جهنم بيش تر است.(توبه، ۸۱)
  6. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۶، ص۳۴۱
  7. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۵، ص۳۲۱
  8. مجلسی، بحارالانوار، ج۷۳، ص۹۱به نقل ازدعائم الاسلام،ج۲،ص۲۰۵
  9. شرع و شادي، ص۶۸ و مقاله شادي و تفريح در اسلام، شهيد محمدحسین بهشتي

منابع:

  1. قرآن
  2. شادی
  3. خرسندی
  4. شادمانی
    کلید شادی
  5. شهر شادی
    شادی و نشاط
  6. شادیِ عرشیان
  7. منتهی الارب و ناظم الاطباء
  8. تاج المصادر بیهقی و مصادر زوزنی
  9. اقرب الموارد، ترجمان القرآن جرجانی و غیاث اللغات
  10. لغت نامه دهخدا، علي اكبر دهخدا، چاپ اول، ۱۳۷۳
  11. بحارالانوار، محمد باقر مجلسي، موسسه الوفاء بيروت، ۱۴۰۳
  12. دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام والقضایا و الاحکام عن اهل بیت رسول الله علیه و علیهم افضل السلام، مغربى، ابو حنيفه، نعمان بن محمد تميمى‌(۳۶۳ ه‌.ق‌)، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، تاريخ نشر: ۱۳۸۵ ه‌ ق‌، نوبت چاپ: دوم‌، مكان چاپ: قم – ايران‌

باکس شناور "همچنین ببنید"

غوغای دل

غوغای دل

خدایا! دل تنگم و با هیچ کسم، میل سخن نیست دلم یک بغل «کربلاء» می …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

6 − 4 =