پنج شنبه , ۲۲ آذر ۱۳۹۷
خانه / اسوه ها / خـِیزَران
خیزران

خـِیزَران

خیزرانیا مزن چوب جفا را بر لب و دندان من
یا بگو بیرون روند از مجلست طفلان من
یا نزن شرمی نما از روی زهراء مادرم
یا بزن مخفی ز چشم خواهر گریان من
من پی ترویج قرآن آمدم این جا که گشت
چوب خـِیزَران تو مزد خواندن قرآن من
ای ستم گر هر چه می خواهی بزن اما بدان
خواندن آیات قرآن زیر چوب خـِیزَران
با خدا این بوده از روز ازل پیمان من
من شدم در زیر چوب خـِیزَران مهمان تو
مادرم در پای طشت زر بود مهمان من(۱)

حضور اهل بیت امام حسین(ع) در شام بعد از عاشوراء اتفاق افتاده است. امام سجاد(ع) فرمود: مصیبتی شدیدتر از آن زمانی که ما را وارد شام کردند، ندیدیم.(۲) یکی از این مصیبت ها هنگامی است که یزید در حضور اهل بیت امام حسین(ع) بر دهان مبارکش با خـِیزَران زد و پیروزمندانه به شعر خوانی پرداخت.(۳)

خـِیزَران(Bamboo) درخت نیست، همان گیاه علفی نی، با ریشه های دراز در زمین، ساقه‌های بلند و غول پیکر که در ردیف های متراکم رشد می‌کند. در ایران کشت آن رواج چندانی ندارد. با خم شدن نشکند و از آن تازیانه سازند. می‌تواند ارتفاعش تا ۴۰متر برسد.(۴)

خيزران مادر امام جواد(ع) از برترين بانوان بافضيلت و قهرمان پرور عصر خود بود که پيامبر(ص) فرمود: «پدرم به فداي پسر برترين کنيزان، که از اهالي نوبه و پاک سرشت است».(۵) نام‌هاي ديگر ایشان: ريحانه، سبيکه، مِرّيسيّة است. وی از اهالي نوبه و از طايفه ماريه قبطيه، همسر پیامبر(ص) بود.(۶) شخصي از امام کاظم(ع)  در مورد نايب ایشان(ع) پرسيد.(۷) امام(ع) فرمود: مرا امسال دستگير مي‌کنند و امر امامت با پسرم علي بن موسي الرضا(ع) است.(۸) به پسرم(۹) مژده بده که به زودي داراي پسري امين(۱۰)، مورد اعتماد و مبارک خواهد شد و او به تو خبر مي‌دهد که مرا در اين جا ملاقات کرده‌اي، در آن هنگام به او خبر بده که مادر آن پسر، خدمتکاري از خاندان ماريه قبطيه همسر پیامبر(ص) مادر ابراهيم پسر پیامبر(ص) است، و اگر توانستي سلام مرا به خيزران برسان. روزی امام رضا(ع) به اصحاب خود فرمود: من داراي فرزندي شده ام که شبيه حضرت موسی بن عمران(ع)، شکافنده درياها است. مادرش در قداست و پاکي، شبيه حضرت مریم(س) است. مادر اين پسر پاک و پاکيزه آفريده شده است.(۱۱) مقبره این بانو در مدينه(مَشرَبِه اُمِّ ابراهيم) است.(۱۲)

پانویس:

  1. غلامرضا سازگار
  2. امام سجاد(ع) به نعمان بن منذر مدائنی فرمود: در شام ۷مصیبت بر ما وارد آوردند که از آغاز اسیری تا آخر، چنین مصیبتی بر ما وارد نشده بود. بعد از این که اُسراء در سفری طولانی و پر زحمت، به مجلس یزید در شام وارد شدند، چشم حضرت زینب(س) به سر امام حسین(ع) در طشت طلا افتاد، با صوت حزین و ناله های جان سوز فرمود: «يَا حُسَيْنَاهْ يَا حَبِيبَ رَسُولِ اللهِ! يَا ابْنَ مَكَّةَ وَ مِنَى! يَا ابْنَ فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ سَيِّدَةَ النِّسَاءِ! يَا ابْنَ بِنْتِ الْمُصْطَفَى!؛ ای حسین، ای حبیب رسول خدا، ای فرزند مکه و منی، ای پسر فاطمه زهرا سرور زنان، ای پسر دختر مصطفی.» و حاضران در مجلس را تحت تأثیر و به گریه درآورد. به گونه ای که یزید با خودباختگی تمام سکوت کرد. آن گاه برای جبران حقارت خود در حالی که دوباره با چوب خـِیزَران به لب و دندان امام حسین(ع) می زد، اشعاری را که در اُحُد برای شادکامی از شکست مسلمانان سروده شده بود، با ترکیب چند بیت از خویشتن می‌خواند: «لَيْتَ أَشْيَاخِي بِبَدْرٍ شَهِدُوا//جَزَعَ الْخَزْرَجِ مِنْ وَقْعِ الْأَسَلِ‏. فَأَهَلُّوا وَ اسْتَهَلُّوا فَرَحاً//ثُمَّ قَالُوا: يَا يَزِيدُ لَا تُشَلَ‏. لَعِبَت هاِشُم بِالمُلكِ فَلا//خَبَرٌ جاءَ وَ لا وَحيٌ نَزَل. لَسْتُ مِنْ عُتبةَ إِنْ لَمْ أَنْتَقِمْ//مِنْ بَنِي أَحْمَدَ مَا كَانَ فَعَلَ: ای کاش پیران و گذشتگان قبیله من که در بدر کشته شدند، زاری کردن قبیله خزرج را از دم نیزه و شمشیر می دیدند.از شادی فریاد می زدند و می گفتند: ای یزید دستت درد نکند. مهتران و بزرگان آن ها را کشتیم تا با کشتگان ما در بدر برابر گردید. خاندان هاشم با سلطنت بازی کردند، نه خبری از آسمان آمد و نه وحی نازل شد. من زاده خندف نیستم اگر از فرزندان احمد(ص) در مقابل آن چه به ما کردند انتقام نگیرم.» ابو مخنف، مقتل‌الحسین، اولین مقتل سالار شهیدان، ترجمه وقعة الطف، سید علی محمد موسوی جزایری، انتشارات بنی‌الزهرا، چ۱، ص ۳۶۱_ ۳۸۵_۴۰۵، مقتل خوارزمی، موفق بن احمد خوارزم، نشر مفید، قم، بی‌تا، ج ۲، ص ۶۴ و تذکره الخواص، سبط بن جوزی، موسسه اهل بیت(ع)، بیروت، بی‌تا، ص ۲۳۵٫ ترجمه نفس‌المهموم، شیخ عباس قمی، ترجمه آیت‌الله شیخ محمد باقر کسره‌ای، انتشارات صاحب‌الزمان جمکران، چ۵، ۱۳۷۴، ص ۵۶۸ و ص ۵۱۹٫ محمدعلی عالمی، حسین نفس مطمئنه، انتشارات هادی، چ۱، ص ۳۲۹، خرداد ۱۳۷۲٫ جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، نشر معروف، ص ۲۴۰، اسفند ۱۳۷۴٫ محمدعلی، عالمی، حسین نفس مطمئنه، انتشارات هادی، چ۱، ۱۳۷۲، ص ۳۵۰، سوگنامه آل محمد، ص۴۵۹ و ملهوف(لهوف)، ص ۲۲۲-۲۲۳ و ص ۱۷۸، مقتل الحسين مقرّم، ص ۳۶۰، بحار الانوار، ج ۴۵، ص ۱۳۱
  3. از امام سجاد (ع) پرسیدند: سخت‌ترین مصائب شما در سفر کربلا کجا بود؟ حضرت در پاسخ سه بار فرمودند: الشام، الشام، الشام! امان از شام!. برگرفته از:‌‌ تذكرة الشهداء ملاحبيب كاشاني و سوگنامه آل‌محمد، محمدی اشتهاردی، ص ۴۷۶
  4. خـِیزَران [خ َزُ/زَ] یا بامبو(Bambusa Vulgaris) قسمی از نی مغزدار از تیره گندمیان که گیاهی زیبا، دارای ساقه های راست، محکم، بلند، خودرُو، سریع‌الرشد و خوش رنگ است. می‌تواند قَدَّش تا ارتفاع ۴۰متر(۱۳۰پا) برسد. از شاخه(ساقۀ) آن عصا و چوب دست سازند و از برگ و پوست آن ریسمان و فرش بافند.(فرهنگ عمید) ریشه هایی دراز در زمین و برگ‌هایی دراز و شبیه خرما دارد که به خم شدن نشکند و از آن تازیانه و نیزه سازند. از برگ و پوست آن ریسمان و فرش، و از مغز آن تباشیر(ماده ای بُلُورْ مانند، شیری‌رنگ‌، نسوز در آتش‌، که‌ در بَندهای‌ ساقه‌های‌ میانْ تهیِ خَیزران‌، متحجّر می‌شود و دارای‌ خواصی‌ دارویی‌ است.اساس البلاغه، زمخشری، ص۵۲۱ و مروج الذهب، ج۳، ص۶۱) بامبوی نواری(Dracaena sanderiana) ساقه‌ی سحرآمیز بامبو نواری، از گیاهان بوته‌ای با ساقه باریک و انعطاف‌پذیر است که در کف جنگل های بارانی رشد می‌کند. تهیه می‌شود.(از منتهی الارب، برهان قاطع، تاج العروس و لسان العرب) 
  5. پیامبر(ص)، سبیکه را خیرة الاماء(بهترین کنیزان) نامیده اند: بابي ابن خيرة الاماء النّوبية الطيبة؛ پدرم به فداي پسر برترين کنيزان، که از اهالي نوبه و پاک سرشت است.(ریاحین الشریعه، ج ۳، ص ۲۲)
  6. يکي از نقاط آفريقا، نزديک مصر
  7. يزيد بن سليط يکي از شاگردان امام کاظم(ع) که در راهي بين مدينه و مکه با امام کاظم(ع) ملاقات کرد.
  8. «فبشره انه سيولد له غلام امين، مأمون، مبارک، سيعلمک انک قد لقيتني، فاخبره عند ذلک؛ ان التجارية التي يکون منها هذا الغلام جارية من اهل بيت مارية جارية رسول الله(ص) ام ابراهيم، فان قدرت ان تبلغها مني السلام فافعل»(ریاحین الشریعه، ج ۳، ص ۲۲)
  9. حضرت رضا(ع)
  10. امام جواد(ع)
  11. اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِأَصْحَابِهِ قَدْ وُلِدَ لِي شَبِيهُ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ فَالِقِ اَلْبِحَارِ وَ شَبِيهُ عِيسَى اِبْنِ مَرْيَمَ قُدِّسَتْ أُمٌّ وَلَدَتْهُ قَدْ خُلِقَتْ طَاهِرَةً مُطَهَّرَةً؛ کلیم ابن عمران می گوید به امام رضا(ع) عرض کردم: ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَرْزُقَكَ وَلَداً از خدا بخواه به تو بچه ای بدهد-چون تا ۳۴سالگی امام(ع) بچه دار نشدند-حضرت می فرمایند: إِنَّمَا أُرْزَقُ وَلَداً وَاحِداً؛ خدا به من یک بچه را حتما می دهد فقط یک بچه، وَ هُوَ يَرِثُنِي او وارث من می شود وقتی امام جواد(ع) به دنیا آمدند حضرت امام رضا(ع) می فرمایند: خدا به من فرزندی داده است شبیه موسی ابن عمران است. دریاها را می شکافد همان طور که موسی شکافت و بنی اسراییل را از سلطه فرعون خارج کرد. فرزندم شبیه عیسی بن مریم است و مادری که او را به دنیا آورده مادر بسیار مقدسی است.(بحارالانوار، ج ۵۰، ص ۱۵)
  12. مسجد و «مَشْربه امّ ابراهیم» از مکان‌هایی که در روایات به زیارت و نماز خواندن در آن سفارش شده است. در لغت مَشْربه؛ بستان یا زمین نرمی که گیاه به راحتی در آن می روید. به زمینی هم که در كه در ميان آن تپه بلندي واقع شود، يا غرفه و بنايي در آن باشد، اطلاق مي شود. مشربه باغي بوده كه در ميان آن صفه يا غرفه‌اي بوده و در اين محل ماريه قبطيه، ابراهيم فرزند پیامبر(ص) را به دنيا آورده است.ابن شَبّه در قرن سوم از اين مسجد به عنوان محلّي كه پیامبر(ص) در آن نماز خوانده، ياد كرده است. فيروز آبادي: اين مشربه مسجدي است در شمال منطقه متعلق به بني قريظه، نزديك حرّه شرقي، كه به آن دشت نيز گفته مي‌شود. محل ياد شده ميان نخلستان‌هايي است كه متعلق به سادات قاسمي، از بني‌ قاسم بن ادريس بن جعفر برادر امام عسكري(ع) مي‌باشد. مشربه ام ابراهيم از جاهايي است كه امام صادق(ع) نماز خواندن در آن‌جا، به عقبة بن خالد توصيه کرده و درباره آن فرمود: «وَ هِيَ مَسْكَنُ رَسُولِ اللَّهِ(ص) وَ مُصَلاّهُ.»(تاريخ المعالم المدينة المنوره، ص۱۲۲ـ۱۲۱، كافي، ج۴، ص۴۲۶، بحار الأنوار، ج۹۷، ص۲۳۵ و وفاء الوفا، ج۳، ص۸۲۵)

منابع:

  1. دانشنامه رشد
  2. بنیاد دایرة المعارف اسلامی

باکس شناور "همچنین ببنید"

نزدیک زمستان

نزدیک زمستان

آخرين شب پاییز در نيم كره شمالي بلندترين شب سال در دنیا است.(۱) این شب …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

20 − بیست =