سه شنبه , ۱ آبان ۱۳۹۷
خانه / آیین زندگی / بخش پایانی
سالمندی

بخش پایانی

سالمندیگروهی از افراد جامعه با عمرى تلاش و تجربه به مرحله اى رسیده اند که از موقعیت و جایگاه ویژه اى برخوردارند و نیازمند احترام و محبّت هستند. تکریم آن ها در بخش پایانی عمرشان موجب تحکیم ارزش ها و روابط اجتماعى است. این بخش ممکن است به آهستگی یا به سرعت، تدریجی یا ناگهانی فرا برسد. به نظر می‌رسد که بعضی افراد گام به گام و به زیبایی به سوی آن قدم برمی‌دارند و عده‌ای دیگر یک‌دفعه در اثر واقعه‌ای ناگوار، خواه واقعی یا خیالی، ناگهان به آن یم رسند. بخش پایانی زندگی صرف نظر از آن که چگونه فرا می‌رسد، غیرقابل اجتناب می باشد. در این فصل از زندگی آن ها نیازمند قدردانى و سپاس گزارى مى باشند. بیاییم تصویر خوش‌بینانه‌ای از این دوران ترسیم کنیم. آن‌ها در عین حال که مشکلات و فقدان‌های این دوره از زندگی را می‌پذیرند، اما بر این باورند که این فصل از زندگی می‌تواند با خشنودی هم همراه باشد و مادامی که ما در محیط خود فعالانه با آن ها برخورد می‌کنیم، می‌تواند تجربه‌های جدیدی را به آن ها هدیه کنیم، چنان که در باره آن ها آمده است:

  1. احترام آن ها بر ما واجب است.(۱)
  2. وجود آن ها عامل برکت و افزایش رحمت و نعمت هاى الهى است.(۲)
  3. احترام به آن ها، احترام نهادن به رسول خدا صلّی الله علیه وآله وسلّم است.(۳)
  4. احترام به آن ها، امنیّت یافتن از کیفر و رهایی از عذاب قیامت را به دنبال دارد.(۴)
  5. احترام نهادن به آن ها، بزرگداشت و احترام نهادن به جلال و شکوه خدا است.(۵)
  6. بزرگداشت و گرامی داشت آن ها، بزرگ داشت و گرامی داشت خداوند است.(۶)
  7. احترام ننهادن به آن ها، سبب بیرون رفتن از حلقه دوستداران اهل بیت علیهم السّلام می گردد.(۷)

سفارش بسیار هم شده تا حقوق زیر را در احترام به آن ها، رعایت کنیم:

  • نادانشان نشماریم.
  • پیشاپیش آن ها راه نرویم.
  • حرمت پیریشان را نگه بداریم.
  • در راه رفتن؛ بر آن ها سبقت نگیریم.
  • در اختلافات، خصمانه با آن ها روبرو نشویم.
  • اگر سوابق فضیلت در اسلام دارند؛ تجلیلشان کنیم.
  • اگر رفتار جاهلانه اى کردند تحمّل کنیم. آن ها را مقدّم بداریم.
  • به مقتضاى سوابق مسلمانى و سالمندى احترامشان کنیم که حقّ سن و سال نیز، چون حقّ اسلام است.(۸)

روز نهم مهرماه، روز سالمندان گرامی

آیا می دانید؟
محبّت کردن به
سالمندان در کاهش
بیماری های قلبی و …
آن ها کمک شایانی می کند.

روان‌شناسان شروع سن پیری را در باره بخش پایانی زندگی  ۶۵ – ۶۰سالگی، یعنی زمانی که اغلب مردم بازنشسته می‌گردند در نظر گرفته اند، البته تعیین سنّ خاصّ به عنوان شروع سن این فصل از زندگی قطعیّت ندارد، امّا لغت نامه ها در باره بخش پایانی چرخهٔ حیات آن ها چنین آورده اند.(۹)

آن چه بیند آن جوان در آینه

پیر اندر خشت می‌بیند همه

پیر عشق تست نه ریش سپید

دستگیر صد هزاران نا امید(۱۰)

 

پدربزرگ ها و مادربزرگ های عزیز را فراموش نكنید. روز جهانی سالمند مبارک(۱۱)

پانویس:

  1. از دو حیث احترام پیران بر ما واجب است؛ یک: به خاطر حق پدر و مادری، و دو: به خاطر سن و سال. آیه ی کریمه ۲۳ سوره اِسراء می فرماید: «اِمّا یَبْلُغَنَّ عِندك الكبرَ اَحَدُهما او كلاهُما فلا تَقُلْ لَهما اُفٍّ و لا تَنْهَرهُما وَ قُلْ لَهُما قولاً كریماً، وَ اخفَضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِ مِنَ الرّحمهِٔ وَ قُل رَبِّ ارحَمْهُما كما ربّیانی صَغیراً؛ هرگاه یكی از آن دو(پدر و مادر) یا هر دو نزد تو به سن پیری و سالمندی رسیدند، به آنان اف مگو، آنان را طرد مكن و به آن ها سخن كریمانه بگو و بال فروتنی را از روی رحمت و شفقت برای آنان بگستر، و بگو: پروردگارا! همان گونه كه مرا در خردسالی ‏ام تربیت كردند، تو نیز بر آنان رحمت آور.… که هیچ کس را جز او نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید اگر هر دو یا یکی(از آن ها به پیری برسند که موجب رنج و زحمت باشند) زنهار کلمه ای که رنجیده خاطر شوند مگو و کمترین آزار به آنان مرسان و با ایشان با احترام و بزرگوارانه سخن بگو.»(اسراء: ۲۳)
  2. رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) مى فرماید: «الشّیخُ فی اَهْلِهِ كالنّبیِ فی اُمّتهِ؛ پیرمرد در میان خانواده ‏اش، همچون یك «پیامبر» در میان امتش است. البَركهٔ مَعَ اكابِرِكم: بركت و خیر ماندگار، همراه بزرگ ترهای شماست. وجود پیران سالخورده باعث برکت و افزایش رحمت و نعمت هاى الهى است.»(نهج الفصاحه،ص۲۲۲،کلمه ی ۱۱۱۰)
  3. پیامبر(ص) می فرمایند: «إنَّ مِن إجلالِی تَوقِیرَ الشَّیخِ مِن اُمَّتی؛ احترام به سالخورده امّت من، احترام نهادن به من است».(منتخب میزان الحکمه)
  4. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص): «مَنْ عَرَفَ فَضْلَ شَیْخٍ کَبِیرٍ فَوَقَّرَهُ لِسِنِّهِ آمَنَهُ اللَّهُ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَهِ وَ قَالَ مِنْ تَعْظِیمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِجْلَالُ ذِی الشَّیْبَهِ الْمُؤْمِنِ؛ کسی که فضیلت سالخوردگان و پیران را در یابد و به خاطر سِنش او را احترام کند؛ خداوند او را از عذاب روز قیامت در امان می دارد و…».(بحارالأنوار، ج۷۲، ص۱۳۷، بابِ رحم الصغیر و توقیر الکبیر)
  5. پیامبر(ص) می فرمایند: «إنَّ مِن تَعظیمِ جَلالِ‏ اللّه عز و جل کَرامَهَ ذی الشَّیبهِ، و حامِلِ القُرآنِ، و الإمامِ العادِلِ؛ احترام نـهادن بـه ریـش سـفید و قـرآن دان و پیشواى دادگر، بزرگداشت جلال و شکوه خداوند عز و جل است».(منتخب میزان الحکمه،ح ۳۸۴)
  6. پیامبر(ص) می فرمایند: «من اجلال الله اجلال ذى شیبه المسلم؛ بزرگداشت و گرامیداشت سالخورده مسلمان، بزرگداشت خداست. حضرت علی(ع) فرمود: یُكْرَمُ العالِمُ لِعلمه و الكبیرُ لِسِنّهِ»؛ دانشمند را به خاطر علمش و بزرگسال را به خاطر سن او، باید احترام كرد.»(کافی،ج۲،ص۱۶۵)
  7. امام صادق(ع): «لیسَ مِنّا مَن لَم یُوَقِّرْ کبیرَنا و یَرحَمْ صَغِیرَنا؛ از ما نیست کسى که به بزرگسالان ما حرمت ننهد و با خردسالانمان مهربان نباشد».(میزان الحکمه،ج۲،ص۱۰۶،ح۱۰۰۸۴) «َظِّمُوا کِبارَکُم و صِلُوا أرحامَکُم؛ بزرگسالان خود را احترام کنید و صله ارحام به جاى آورید. امام صادق(ع) فرمود:«بِّروا آباءَكم، یَبِرُّكُمْ اَبْناؤكُمُ»؛به پدرانتان نیكی كنید، تا فرزندانتان هم به شما نیكی كنند.»(الکافی،ج۲، ص۱۶۵)
  8. امام سجاد(ع) فرمود: «و اما حق الکبیر فان حقه توقیر سنه و اجلال اسلامه اذا کان من اهل الفضل فى الاسلام بتقدیمه فیه و ترک مقابلته عندالخصام و لاتسبقه الى طریق و لاتومه فى طریق و لا تستجهله و ان جهل علیک تحملت و اکرمته بحق اسلامه مع سنه فانما حق السن بقدر الاسلام و لاقوه الا بالله؛ حق سالخورده این است که حرمت پیریش را بدارى. اگر سوابق فضیلت در اسلام دارد؛ تجلیلش کنى. او را مقدم بدارى. در اختلافات(خصمانه) با او روبرو نشوى. در راه رفتن؛ بر او سبقت نگیرى.پیشاپیش او راه نروى. نادانش نشمارى. اگر رفتار جاهلانه اى کرد تحمل کنى. به مقتضاى سوابق مسلمانى و سالمندى احترامش کنى که حق سن و سال نیز چون حق اسلام است. پاداش اخروی کسی که حقوق سالخوردگان را مراعات می کند.»(رساله حقوق امام سجاد(ع)، حق شماره۴۳) 
  9. سالخورده: [خوَر/خَرْ/خُرْدَ/دِ] (ن مف مرکب ) کنایه از بسیارسال.(انجمن آرا) فرتوت و معمّر.(شرفنامه ٔ منیری). سالدیده. مسن. سالخورده: دَهری؛ مرد سالخورده. هِرمِل؛ ناقه ٔ سالخورده. دَویل؛ گیاه سالخورده. دَهکَم؛ پیر سالخورده. هجف، هجفجف؛ شترمرغ سالخورده. هَدم؛ پیر سالخورده. فانی؛ پیر سالخورده.(منتهی الارب) پیر: (ص،اِ) شیخ. شیخه. سالخورده. کلان سال. مسن. معمر. زرّ. مشیخه.(دهار) جاافتاده، سالخورده، سالدیده، سالمند، کهنسال، مسن، معمر، پاتال، فرتوت، ناتوان، ابدال، اوتاد، خضر، شیخ، قدیس، قطب، مراد، مرشد، پیشوا، قاید، مرید و ضدّ برنا و مقابل جوان. بزادبرآمده. دردبیس. فارض. اشیب.(منتهی الارب). کهام. ج، پیران: پیر فرتوت گشته بودم سخت//دولت تو[او] مرا بکرد جوان. پیران: (ص،اِ) ج ِپیر. شیب. شیوخ. وجول.(منتهی الارب) پیران پیرایه ٔ ملکند.(تاریخ بیهقی)
  10. مولوی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم
  11. سازمان ملل در ۱۹۸۲شورای جهانی سالمندی را تشکیل داد و در همان سال طرحی برای تعیین: «روز جهانی  سالمندان» ارائه داد تا این که در ۱۹۹۰این شورا اول اکتبر را «روز جهانی  سالمندان» تعیین کرد. به همین دلیل از تاریخ: ۱۰ تا ۱۶مهرماه جهت گرامی داشت این مناسبت، هفته سالمند نام گرفت. براساس سرشماری ۱۳۹۵ از جمعیت ۷۹میلیونی کشور ۷۴۱۴۰۹۱نفر، یعنی؛ ۹.۲۸درصد سالمند هستند. پیش بینی می‌شود درصد سالمندان تا ۲۰۲۵میلادی، به ۱۰ و تا ۲۰۵۰به بیش از ۳۰درصد برسد. بر اساس این پیش بینی در ۲۰۵۰درصد جمعیت سالمند در ایران از میانگین جهان و آسیا بیش تر و از هر سه نفر، یک نفر سالمند خواهد بود.

منابع:

  1. از پیری چه می‌دانید؟
  2. سالمندی دوران بازیابی جسم و روح

باکس شناور "همچنین ببنید"

هجرت

مقاومت

مقاومت(opposition) در لغت؛ ایستادگی،  استقامت، پایداری و پافشاری(۱) و در اصطلاح و ادبیّاتِ سیاسی؛ ایستادگی در …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یک + شانزده =