چهارشنبه , ۲۳ آبان ۱۳۹۷
خانه / اسوه ها / اولین شهید محراب
شهید محراب

اولین شهید محراب

شهید محرابشهید به‌معنای کشته شدن در راه خدا است. شهید محراب به کسی گفته می‌شود که در مراسم برگزاری نماز به شهادت رسیده باشد.(۱) امام علی(ع) اولین شهید محراب است که ابن ملجم مرادی در مسجد کوفه با ضربت شمشیر، در مسجد کوفه در شب نوزدهم ماه رمضان هنگام اقامه نماز صبح، فرق ایشان را شکافت و با همین زخم در سال ۴۰هجری، شب ۲۱ماه رمضان به شهادت رسید. مدّت عمر شریفشان ۶۳سال بود که مرقدشان در نجف اشرف است.[۲] شهدای محراب ائمه جمعه‌ای که در جریان برگزاری نماز جمعه شهید شدند، ۵شهید هستند:

  1. سیّد محمّد علی قاضی طباطبایی،
  2. سیّد اسدالله مدنی،
  3. محمّدصدوقی،
  4. سیّد عبدالحسین دستغیب و 
  5. عطاء الله اشرفی اصفهانی.

گاه سیّد محمّد باقر حکیم را نیز شهید محراب می‌خوانند.

سیّد محمّد علی قاضی طباطبایی(۱۲۹۳-۱۳۵۸ه.ش) اولین امام جمعه تبریز بعد از انقلاب است. وی از مبارزین پیش از انقلاب و از طرفداران امام خمینی(ره) بود که شاه چند بار وی را به شهرهای مختلف تبعید کرد. بعد از انقلاب، امام(ره) وی را به عنوان نماینده خود در آذربایجان شرقی و امام جمعه تبریز منصوب کرد. وی توسّط گروه فرقان ترور شد و اولین شهید محراب نام گرفت.

اطلاعات فردی: سیّد محمّد علی قاضی طباطبایی اولین شهید محراب
تاریخ تولد: ۱۲۹۳ش
زادگاه: تبریز
تاریخ شهادت: ۱۰ آبان ۱۳۵۸ش
اطلاعات علمی
استادان: مرعشی نجفی، سیّدمحمّد حجّت، سیّد ابوالقاسم خویی
محلّ تحصیل: تبریز، قم و نجف
اجازه روایت از: علّامه طباطبایی، ابوالقاسم خویی، آقابزرگ تهرانی
تألیفات: تحقیق درباره اول اربعین سیّدالشّهداء(ع)
فعالیّت‌های اجتماعی-سیاسی: مبارزه با پهلوی، امام جمعه و نماینده امام(ره) در تبریز.

شهید آیت‌الله سیّد محمّد علی قاضی طباطبایی فرزند حاج سیّدباقر در سال ۱۲۹۳ش در شهر تبریز متولّد شد.[۳۵] وی تحصیلات مقدّماتی را در تبریز خواند و در سال ۱۳۵۹ ق راهی حوزه علمیّه قم شد و از دروس آیات عظام؛ سیّد‌حجّت کوه‌کمره‌ای، بروجردی و امام(ره) کسب علم نمود. در سال ۱۳۶۹ق از قم عازم حوزه علمیه نجف شد و در نزد فقهای نامی چون؛ آیت‌الله کاشف الغطاء، مشغول کسب علم و دانش شد. با آغاز نهضت اسلامی به رهبری حضرت امام(ره)، آیت‌لله قاضی رهبری و هدایت نهضت را در آذربایجان بر عهده گرفت، وی در این مدّت چندین نوبت دستگیر، زندانی و تبعید شد. وی علاوه بر تفسیر مختصری بر قرآن، تفسیری بر سوره فاتحه و تفسیری ناتمام بر سوره انعام نوشت. سرانجام شهید سیّد محمّد علی قاضی طباطبایی در شامگاه عید قربان و پس از اقامه آخرین نماز مغرب و عشاء(۱۳۵۸/۰۸/۱۰) در مسجد شعبان،  به شهادت رسید.[۴]

پانویس:

  1. شهید محراب از دو واژه شهید و محراب تشکیل شده است. مِحراب: قبله، جایگاه امام‌در مسجد، جای ایستادن پیش نماز در مسجد، بخشی از یک عبادت گاه که در هنگام عبادت رو به آن می ایستند و طاق نمایی است که جهت قبله در مسجد را نشان داده و امام جماعت در آن جا به نماز می‌ایستد. جمع آن محاریب است. بخشي از يك از عبادت گاه كه پيش روي نمازگزاران و عبادت كنندگان است و پيش نماز يا كشيش در آن جا مي ايستند. استادنگاه امام در مسجد(از منتهی الارب و اقرب الموارد) جای امام در مسجد(ترجمان علامه ٔ جرجانی) جای امام در مزکت(مهذب الاسماء) شریف ترین جای در مسجد(دهار) طاق درون مسجد که به طرف قبله باشد چون طاق مذکور آلت حرب شیطان است لهذا محراب نام کردند.(غیاث) قبله و جایگاه امام در مسجد.(از اقرب الموارد) محراب به شکل کنونی در صدر اسلام موجود نبوده است. آن جایگزین صفحه سنگی یا چیزی دیگری شده که جهت قبله یا جایگاه نماز پیامبر(ص) را نشان می‌داده است.برخی احکام مرتبط با محراب در کتاب‌های فقهی مطرح شده است. در اصلاح طاق‌نمایی در مسجد را می‌گویند که به جهت قبله باشد. برخی درباره سبب نامگذاری آن گفته‌اند که محراب از ریشه حرب به معنای جنگ گرفته شده است و به معنای مکان جنگ انسان با شیطان است. راغب اصفهانی محراب را برگرفته از محراب‌البیت و به معنای صدر مجلس می‌داند. محراب چهار بار و محاریب (جمع محراب) یک بار در قرآن به معانی جایگاه نماز، عبادتگاه و منزل گاه به کار رفته است. در برخی کلیساها این مکان به صورت نیم‌دایره در جلوی کلیسا بنا شده است و آن را تابوک می‌نامند. ساخت نخستین محراب به شکل طاقچه‌ای با فرورفتگی در اسلام را به سال ۸۶ق نسبت می‌دهند. محراب در تعابیر اهل معنا؛ محل حرب با شیطان و نفس اماره را گویند. به‌ همین دلیل در مذهب شیعه آن‌را گود می‌سازند؛ تا از بروز غرور در نفس امام جماعت جلوگیری کند. البته از منظر فقهی گودی محراب به این خاطر است که مکان ایستادن امام باید از محل ایستادن مامومین بالاتر نبوده و حداقل مساوی باشد؛ لذا در مسجد باید کف محراب عبادت از محل ایستادن ماموم پائین‌تر باشد. گودی محراب تداعی کننده سنگر مجاهدین و مبارزین در جبهه‌های جنگ است و این خود به امام جماعت این معنا را القاء می‌کند که در چه جایگاه خطیری قرار داشته و وظیفه دفاع از حقانیت دین را بر عهده دارد و باید متوجّه باشد که در سنگر تبیین معارف دین و احکام اسلام و قرآن ایستاده است. در آیین مهرپرستی؛ مهرابه محل پرستش و راز و نیاز بوده است و در خانه‌های قدیمی قسمتی فرورفته در شبستان‌ها بود که به آن « مهرابه » می‌گفتند و در طول زمان و استعمال زیاد مهرابه به محراب تبدیل شد. در دین یهود و نصاری و اسلام، معبد و محراب از جایگاه خاصی برخوردار است. یهودیان محراب را به شکل اتاقک و بالاتر از زمین می‌ساختند(آیه ۲۱ سوره ص، دلالت بر این حقیقت دارد.) روی همین حساب است که گویند کسانی که دو طرف محراب می‌ایستند باید امام را ببینند والا نمازشان باطل است.(ر.ک: دهخدا، لغت نامه، واژه محراب، ج۱۳، ص۲۰۳۷۳، راغب، المفردات، ص۲۲۵، ذیل(واژه حرب)، سوره ها و آیات: آل عمران، ۳۷ تا ۳۹؛ ص، ۲۱؛ مریم، ۱۱، سبأ، ۱۳، نجفی، جواهرالکلام، ج۱۴، ص۱۶۸، ورمازرن، مارتین، آیین میترا، چشمه، ۱۳۸۳ش، دوپولو، معماری اسلامی، ص۲۲) محراب مقعر در زمان امویان ابداع شد. البته در اخبار رسیده از طریق عامه در زمان پیامبر(ص) وجود محراب در مسجد تائید شده است. بیهقی نقل می‌کند: رسول الله(ص) نهض الی المسجد فدخل المحراب ثم رفع یدیه بالتکبیر.(سنن، ج۲، ص۳۰)
  2. شیخ مفید، الارشاد، رسولی محلاتی، تهران، نشرفرهنگ اسلامی، چ۶ ،۱۳۸۳، ج۱، ص۱۱ تا ۱۳
  3. نیکبخت، رحیم، صمد اسماعیل‌زاده، مبارزات آیت‌الله قاضی، تهران، مرکز اسناد انقلاب؛ چ۱، ۱۳۸۰، ص۹۳
  4. خلخالی، علی ربانی، شهدای روحانيت شيعه در يک‌صد ساله اخير، بی‌جا، چ۱، ۱۴۰۲ه.ق، ج۱، ص ۳۶۳

منابع:

  1. یمنا
  2. حیات
  3. محراب مؤمن
  4. ویکی پرسش
  5. پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران
  6. اولین شهید عدالت در محراب عبادت
  7. شهدای روحانيت شيعه در يک‌صد ساله اخير، علی ربانی خلخالی، ج ۱ و ۲
  8. تسيد ابوالحسن توفيقيان، آيت الله قاضي طباطبايي، پژوهشگاه باقرالعلوم علیه السلام
  9. تلخيص از مجموعه گلشن ابرار، ج۲، زندگی نامه؛ «شهيد قاضي طباطبايي» محمد ابراهيم‌نژاد

باکس شناور "همچنین ببنید"

مهاجرت

مهاجرت

کوچ کردن، رفتن از شهری به ‌شهر دیگر و در آن جا وطن کردن، کوچ …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

7 − پنج =