چهارشنبه , ۲۳ آبان ۱۳۹۷
خانه / اسوه ها / حوالی حرم
حوالی حرم

حوالی حرم

حوالی حرمحَرَم امام حسین(ع) یا حائر حسینی، حَرَمی آسمانی و زمینی است در کربلاء برای همه اهل زمین و  اهل آسمان. اربعین که می شود، همه  آسمانی ها و زمینی ها در حوالی همین حرم، همه با هم، گرد هم می‌آیند.(۱) حَرَمی که محلّ تدفين و خاکسپاری امام حسین(ع)، همراه شماری از بنی‌هاشم و یاران امام(ع)  است. آن ها در ۱۰محرم ۶۱ق با قیام و نهضت خودشان، در مواجهه با سپاهیان عبیدالله بن زیاد به شهادت رسیدند. مختار ثقفی اولین بُقعه را بر این حَرَم ملکوتی، مَرقَد امام حسین(ع) و اصحابش بنا کرد. در دوره‌های بعد پیروان، محبّان و دوستان اهل بیت(ع)، اهتمام ویژه‌ای برای؛ بازسازی، ترمیم و توسعه این حَرَم داشته‌اند. هرچند این حَرَم حسینی و بناهای حائر آن، بارها از سوی مخالفان از جمله؛ خلفای عبّاسی، وهابیان، هارون الرشید و متوکّل،  ویران گردیده است، حتّی تا آن جا که متوکّل، برای محو کردن اثر حَرَم امام حسین(ع) و بازداشتن مردم از زیارت، دستور داد حَرَم حسینی و زمین حائر را شخم بزنند و بر مقبره آن، آب ببندند. مهمّ ترین تخریب حرم امام حسین(ع) در زمان متوکّل و آخرین آن ها در ۱۴۱۱ق توسّط حکومت بعث عراق در پی انتفاضه شعبانیه صورت گرفت. زیارت حرم امام حسین(ع) از اعمال مورد تأکید امامان(ع) و  مورد توجّه شیعیان بر اساس احادیث است. بیش ترین زیارت کنندگان حَرَم امام حسین(ع) در روزهای عاشوراء، اربعین و نیمه شعبان است که آن ها در حَرَم امام حسین(ع)، در حوالی همین حرم، همه با هم، گرد هم می‌آیند، حتّی بزرگان ملائکه، مثل؛ ۴ملک مقرّب درگاه خداوند؛ «جبرئیل، میکائیل، اسرافیل و عزرائیل» که محو تماشا هستند. در زیارت عاشوراء در این مورد آمده است: «بسیار سخت و بزرگ بود مصیبت تو در آسمان‌ها، برای همه اهل آسمان‌ها.»(۲) امام صادق(ع) به زراره فرمود: آسمان ۴۰روز بر شهادت امام حسین(ع) خون گریست و ملائکه ۴۰روز، صبح بر امام حسین(ع) اشک ریختند. ملائکه‏ هایی که در نزد قبر مبارک او هستند در مصیبت او چنان می‏ گریند که هر چه ملائکه در هوا و آسمان می‏ باشد از گریه‏ ی ایشان به گریه در می‏ آیند.(۳) در زمین هم، حَرَم و تربت امام حسین(ع) احکام خاصّی برای اهل زمین دارد.

حوالی حرم

حائر حسینی: واژه حائر نخستین بار در احادیثی از امام صادق(ع) درباره محوطّه محصور پیرامون مرقد امام حسین(ع) به کار رفته است. حائر در لغت به معنای سرگردان و متحیّر است. به مکان گودی نیز که وسط آن صاف و اطرافش بلند باشد که آبِ جمع‌شده در آن، راه خروج ندارد، حایر می‌گویند. حائر از نام‌های سرزمین کربلاء نیز است.[۴] حائر، محدوده‌ای مخصوص پیرامون قبر امام حسین(ع) است که شخص مسافر می‌تواند یا مستحب است نمازش را در آن محدوده به صورت کامل، نه شکسته بخواند. کمترین اندازه برای تعیین حائر، محدوده‌ای به قطر ۲۲متر است.  اشخاص منسوب به این سرزمین، حائری یا حایری خوانده می‌شوند.[۵] درباره سبب نام گذاری حَرَم حسینی به حائر و رواج این واژه، آمده است که:

  1. پس از فرمان متوکّل عبّاسی(۲۳۲ـ۲۴۷) برای ویران کردن بنای روی قبر و آب بستن به قبر، آب نزدیک قبر ایستاد و آن را فرا نگرفت(حارَ الماء) و ازاین رو این مکان به حائر شهرت یافت.[۶] برخی این وجه را نپذیرفته‌اند؛ زیرا طبق احادیث، امام صادق(ع) پیش از زمان متوکّل، به این مکان حائر گفته شده است.[۷]
  2. دوم آن که در اوایل قرن دوم، پیرامون محوطّه مرقد، دیواری بنا شد و به نظر می‌رسد ایجاد این حصار، در دوره امویان، برای آن بود که بازرسیِ زائران حرم آسان‌تر باشد.
  3. وجه سومی که کاربرد این کلمه رمزگونه، از حساسیّت بنی امیّه درباره زائران حرم حسینی می‌کاست[۸] و با معنای لغوی واژه هم مطابقت داشت.[۹]

نخستین بار واژه حائر در احادیثی از امام صادق(ع) درباره آداب و فضیلت زیارت امام حسین(ع)،[۱۰] بر محوطّه محصور پیرامون بنای مرقد آن حضرت گفته شد.[۱۱] به تدریج کاربرد این واژه در میان شیعیان رواج یافت و مرقد مذکور و محدوده پیرامون آن به حائر حسین و حائر حسینی معروف شد.[۱۲] حائر حسینی در فقه حکم مخصوصی برای نماز مسافر، مسافری که کمتر از ۱۰روز در کربلاء می‌ماند، می‌تواند یا مستحب است نمازش را در حائر حسینی، به صورت کامل، نه شکسته بخواند، هرچند خواندن نماز شکسته(قَصر) نیز برای چنین فردی جایز است. گفتنی است این حکم در مورد سه مکان دیگر، حرم مکّی، حرم نبوی، مسجد کوفه نیز جاری است.[۱۳] در احادیث محدوده‌ای که زائر امام حسین(ع) می‌تواند نمازش را در آن کامل بخواند، با عناوینی چون حرم، حائر و کنار مدفن(عِند القَبر) یاد شده‌است.[۱۴] اهمیت تعیین دقیق محدودهٔ حائر حسینی، در مورد نماز مسافر‌ در احادیث نقل‌شده از امام صادق(ع) محدوده حائر حسینی به گونه‌های مختلف مشخص شده است، از جمله با معیارهایی چون فرسخ و ذراع.[۱۵] در جمع‌بندی این احادیث، همه نواحیِ مشخص‌شده؛ حرم و شایسته احترام‌اند؛ اما در درجه فضیلت متفاوت‌اند؛ هر ناحیه‌ای که به قبر امام حسین نزدیک‌تر باشد، شرافت و حرمت بیش تری دارد.[۱۶] کمترین محدوده، ۲۰ و ۲۵ذراع(۱۰ تا ۱۲متر) از مدفن امام(ع) است. بر این اساس، قطر حائر را ۲۲متر شمرده‌اند که بنای حرم و محوطّه پیرامون آن را در زمان امام صادق(ع) نشان می‌دهد.[۱۷] بیش ترین محدوده نیز محدوده‌ای چندفَرسَخی است که شامل همه شهر کربلاء می‌شود. برخی فقهاء محدوده حائر را چند فرسخ بیان کرده‌اند، حکمِ کامل‌خواندن نماز را در همه جای شهر کربلاء جاری می‌دانند؛[۱۸] اما بیش تر فقهاء این حکم را مخصوص محدوده‌ای خاصّ دانسته‌اند[۱۹] که اندازه دقیق آن بنابر چند نظر چنین است:[۲۱]

  1. محدوده مقبره امام حسین(ع) و دیگر شهیدان کربلاء، به جز حضرت عبّاس(ع)؛[۲۰]
  2. حرم همراه با مجموعه صحن پیش از توسعه آن در دوره صفویان.[۲۱]
  3. فقط روضه مقدّس امام حسین(ع) بدون رواق‌ها و مسجد پشت سر. یعنی از طرف سر تا پنجره متّصل به رواق و از طرف پا تا درِ متّصل به رواق و از پشت سر تا مسجد.۲]
  4. فضای دور ضریح.[۲۳]

احداث بنا: پیشینه احداث بنا بر مزارِ امام حسین(ع) به نخستین ‌های پس از شهادت ایشان بازمی‌گردد. از نصب صندوق و ایجاد سقف و بنایی کوچک بر روی قبر تا ۶۵ق، گزارش‌هایی وجود دارد؛ امّا نخستین بقعهٔ حائر حسینی را مختار ثَقَفی(درگذشت: ۶۷ق)، پس از پیروزی در قیام خود در خونخواهی امام حسین(ع)، در ۶۶ق ساخت. این بنای آجری دو در ورودی و یک گنبد داشت.[۲۴] مقبره دیگر شهدای کربلاء در بیرون از آن بنا بود.[۲۵] امام صادق(ع) که درباره آداب و چگونگی زیارت مزار امام حسین(ع)،[۲۶] مطالبی دارند، نشان‌دهنده برپا ماندن این بنا تا زمان ایشان(۸۳-۱۴۸ق) است.[۲۷] در دوره‌های بعد، اشخاص یا حکومت‌ها، ساخت و سازهای متعددی در حرم امام حسین(ع) انجام دادند، از جمله؛ ساخت صحن‌ها و رواق‌های جدید یا توسعه آن ها، احداث مسجد، ساخت صندوق و ضریح، بازسازی حصار اطراف حرم، تعویض سنگ‌فرش‌ها، مرمت و زراندود کردن گنبد، تزیین مناره‌ها و دیوارها و رواق‌ها با طلا یا کاشی یا آیینه، اهدای فرش و وسایل روشنایی، و ساختن مخزن آب.[۲۸]

شکسته بال تر از من میان مرغان نیست
دلم خوش است که نامم کبوتر حرم است.(محتشم)

گاهشمار(گذر زمان یا گاه شمار) مرقد امام حسین(ع)
۶۱ق. (۱۲ محرّم) دفن و و خاکسپاری بدن امام حسین(ع) به دست بنی اسد
۶۵ق. ساخت بنایی بر روی قبر همراه با گنبدی از آجر و گچ و ۲درب توسّط مختار
۱۳۲ق. ساخت بنای سرپوشیده‌ای در کنار مرقد توسّط ابوالعبّاس سفّاح
۱۴۶ق. ویران شدن بنای سرپوشیده توسّط ابوجعفر منصور
۱۵۸ق. نوسازی بنا توسّط مهدی عبّاسی
۱۷۱ق. ویران شدن بنا در عصر هارون الرّشید
۱۹۳ق. نوسازی حرم توسّط امین
۲۳۶ق. ویران شدن بنای حرم توسّط متوکّل عبّاسی و شخم زدن زمین آن
۲۴۷ق. نوسازی بنای حرم توسّط منتصر عبّاسی
۲۷۳ق. تجدید بنا به دست محمّد بن محمّد بن زید، رهبر قیام طبرستان.
۲۸۰ق. ساخت گنبد(قُبِّه) بر فراز قبر توسّط داعی علوی گنبدی
۳۶۷ق. ساخت گنبد و ۴رواق و ضریحی از عاج توسّط عضدالدّوله دیلمی
۳۹۷ق. ساخت مسجد متّصل به حرم توسّط عمران بن شاهین
۴۰۷ق. آتش‌سوزی در حرم بر اثر سقوط ۲شمع و بازسازی حرم توسّط حسن بن سهل وزیر
۴۷۹ق. نوسازی دیوار پیرامون حرم توسّط ملکشاه سلجوقی
۶۲۰ق. ساخت ضریح توسّط النّاصر لدین الله عبّاسی
۷۶۷ق. ساخت گنبد داخلی و صحن توسّط سلطان اویس جلایری
۷۸۶ق. توسعه صحن و ساخت ۲گلدسته طلا توسّط سلطان احمد اویس
۹۱۴ق. تذهیب حاشیه‌های حرم و اهدای ۱۲چراغدان طلا از سوی شاه اسماعیل صفوی
۹۲۰ق. ساخت صندوقی از چوب ساج برای ضریح توسّط شاه اسماعیل صفوی
۹۳۲ق. ساخت ضریح مشبک از نقره توسّط شاه اسماعیل صفوی دوم
۹۸۳ق. بازسازی گنبد توسّط علی پاشا، ملقّب به وندزاده
۱۰۳۲ق. ساخت ضریح مسی و کاشی‌کاری گنبد توسّط شاه عبّاس صفوی
۱۰۴۸ق. گچ کردن گنبد از بیرون به دستور سلطان مراد چهارم(عثمانی)
۱۱۵۵ق. تزیین بناهای موجود توسّط نادرشاه افشار
۱۲۱۱ق. طلاکاری گنبد به دستور آقا محمّدخان قاجار
۱۲۱۶ق. ویران شدن ضریح و رواق در پی یورش وهابی ها به کربلا
۱۲۲۷ق. نوسازی حرم و تعویض طلاهای گنبد به دستور فتحعلیشاه قاجار
۱۲۳۲ق. ساخت ضریح نقره‌ای و طلاکاری ایوان به دستور فتحعلیشاه قاجار
۱۲۵۰ق. نوسازی گمبد و بارگاه به دستور فتحعلیشاه قاجار
۱۲۷۳ق. بازسازی گنبد و بخشی از طلاکاری آن توسّط ناصر الدین شاه
۱۴۱۸ق. تخریب بخشی از طلاکاری گنبد در پی قیام مردم عراق به دستور صدام
۱۴۲۸ق. مسقف شدن صحن با سبک جدید.

کلیک کنید:

  1. قمه
  2. محرّم
  3. زیارت
  4. عاشوراء
  5. ماه محرّم
  6. اسوه ادب
  7. فرزند عقیل
  8. آداب زیارت
  9. زیارت کعبه
  10. زیارت خاصّ
  11. الگوی نمونه
  12. بانوی آزادی
  13. زیارت رجبیّه
  14. تشرّف سرخ
  15. فرهنگ محرّم
  16. والاترین زیارت
  17. زیارت عاشوراء
  18. مکتب عاشوراء
  19. اگر زینب نبود…
  20. حرم لبریز زائرها
  21. زیبایی‌های کربلاء
  22. زیارت با پای پیاده
  23. اولین شهید کربلاء
  24. محرّم، درس زندگی
  25. محرّم از راه می‌رسد
  26. درس های عاشوراء
  27. اهمیت زیارت عاشوراء
  28. سوره ای برای همیشه
  29. اسوه ایی برای همیشه
  30. امام‌ حسین‌(ع) كیست‌؟!
  31. بایدها و نبایدهای عزاداری
  32. فضایل زیارت امام حسین(ع)
  33. و خیمه‌گاه هم چنان برپاست …
  34. زیارت سرزمین خاطره‌های باشکوه‌
  35. صحنه هایی از ایثار یاران سیدالشّهداء
  36. چگونه به سفرهای زیارتی و … برویم؟
  37. زیارت جامعه كبیره صحیفه امام شناسی
  38. زیارتی برابر زیارت امام حسین علیه السّلام
  39. چهل حدیث زیارت امام حسین علیه السلام در کربلاء
  40. علّت تاکید و سفارش بر خواندن زیارت عاشورا چیست؟

پانویس:

  1. (حَ رَ) (اِ.): ۱ – گرداگرد خانه. ۲ – اندرون خانه. ۳ – گرداگرد کعبه و اماکنِ مقدس. ۴ – جای اهل و عیالِ مرد. گرداگرد مزار امامان یا اماکن مقدّس. قسمتی از خانۀ اعیان که تحت حمایت مرد بوده است و اهل و عیال وی در آن اقامت داشتند؛‌ اندرونی؛ حرمسرا. [مجاز] همسر یا دختران مرد که در اندرونی زندگی می‌کنند.[قدیمی، مجاز] کعبه. مرقد(خوابگاه.(منتهی الارب، دهار و غیاث) مضجع. خواب جای. ج، مَراقد. آرامگاه، به ویژه آرامگاه امام، قدیس یا شخصیت روحانی.(اقرب الموارد)، ضریح(ضَرِيْح؛ جمع:ضَرائِح: صندوق چوبی یا فلزی مشبّک که بر روی قبر می‌سازند. خانه ٔ چوبین و مشبّک و یا از مس و نقره و جز آن که بر سر قبر امام یا امام زاده ای سازند.)، آرامگاه، بقعه، زیارتگاه، زیارت، مزار، حرم‌خانه، حرمسرا، شبستان، مشکو، معبد، عبادتگاه، مکان مقدس، کعبه، پناهگاه، مأمن، ملجاء فرزند، اهل و عیال، پردگیان، پرده‌نشینان، پیرامون، گرداگرد. جاي اَمن – قرقگاه – دامان – زوجه – مكّه و حول آن كه قتل در آن نواحي جائز نيست – مكان ممتنع و غيرقابل دسترس – مكان مقدس – محل اقامت اهل و عيال – اهل و عيال و خانواده (جمع: اَحْرام) حرم: [ ح َ رَ ] (ع اِ) پردگیان: با خادمی ده از خواص که روا بودی که حرم را دیدندی.(تاریخ بیهقی، ص ۴۰۲) سرائیان بجمله آن جا آمدند و غلامان و حرم و دیوان های وزارت و عرض و رت و وکالت و بزرگان و اعیان بنشستند.(تاریخ بیهقی، ص ۳۵۷) فرمود تا مردم سرای ها جمله آن جا می رفتند… و حرم غلامان نیز برفتند.(تاریخ بیهقی) امیر را براندند و سواری ۳۰۰ با او نشاندند، حرم ها را در عماری ها و حاشیت را بر استران و خران.(تاریخ بیهقی) خانه ٔ زنان پادشاه و اعیان. اندرون. اندرونی. سرای. حرمخانه. مشکو. مشکوی. مشکویه. حرم سرا. فغستان. شبستان. پرده سرا. نگویند از حرم الا به محرم.(سعدی) گفت ای برادر حرم در پیش است و حرامی از پس.(گلستان) عبدالقادر گیلانی را دیدند در حرم کعبه.(گلستان) گرداگرد مکه.(محمودبن عمر ربنجنی و دهار) گرداگرد خانه. پیرامن کعبه. گرداگرد کعبه و مکه.(منتهی الارب) حرم خدای. مکه. در مکه مقابل حل است: التنعیم؛ موضع بمکة فی الحل، لیس فی الحرم. مسافتی از پیرامن کعبه که صید در آن ناروا است. آن مقدار اراضی مکه که در آن صید روا نبود. حریم. پناه گاه. خانه ٔ شخص و اطراف آن که از تعرض دیگران در پناه است. رجوع به تذکرةالملوک، چ دبیرسیاقی؛ ص ۱۸، ۱۹، ۲۷، ۴۱، ۵۴، ۹۲ شود. حوالی: [حَ] (از ع، اِ) پیرامون. گرداگرد. دامنه. اطراف. جوانب. نواحی. نزدیکی.(ناظم الاطباء) گرداگرد چیزی. بدان که لام این لفظ را کسره دادن و در آخر یای معروف خواندن بتصرف فارسیان است. زیرا که در حقیقت حوالی بفتح لام و در آخر الف مقصوره بصورت یا است و در استعمال عبارات عربی همیشه مضاف باشد بسوی یکی از ضمائر در این صورت و حالت آخرش بطور الف لفظ عَلی ̍ بیای تحتانی تبدیل می یابد، چنانکه در حدیث صحیح بخاری اللهم حوالینا و لا علینا و در این مصرع بوستان: حوالیه من کل فج عمیق، لام حوالیه را مفتوح باید خواند و مکسور خواندن غلط است.(غیاث اللغات از مزیل و صراح و قاموس و بهار عجم وغیره) و نزد بعضی حوالیه بفتح لام و در آخر یای تحتانی صیغه ٔ تثنیه است، بجهت تکریر که بضمیر مضاف شده و نونش ساقط شده است و آنچه بعضی گمان برند که حوالی بکسر لام جمع حول است، چنان که اهالی جمع اهل است، این قیاس خطاست. زیرا که در لغت استعمال شرط است و قیاس را چندان دخل نیست.(آنندراج و غیاث) حرم: حَرَم، به گرداگرد کعبه یا اماکن مقدّس گویند، مانند: حرم امام حسین(ع): یا حرم حسینی در کربلاء، مدفن ابی عبدالله حسین بن علی، مشهور به سیدالشهداء(ع) پیشوای سوم شیعیان است که در زمان خلافت یزید بن معاویه، در مخالفت با وی جنگید و روز عاشورا، ۱۰محرم ۶۱هجری قمری برابر با پنجشنبه، ۲۰مهر ۵۹هجری خورشیدی(۹ اکتبر ۶۸۰ میلادی) در بیابانِ نینوا(کربلاءی کنونی در کشور عراق) به شهادت رسید و پس از چند روز همان‌جا به خاک سپرده شد. حرم علی بن ابی‌طالب(ع): آرامگاه امام اول شیعیان در شهر نجف عراق قرار دارد. علی بن ابی‌طالب(ع) در ۴۰ قمری به دست عبدالرحمن بن ملجم مرادی کشته شد. حرمِ امام رضا(ع): یا حرم رضوی مدفن علی بن موسی الرضا(ع)، امام هشتم است. این مکان که در مرکز شهر مشهد در استان خراسان رضوی واقع است، نزد شیعیان به‌عنوان«حرم» و مکانی مقدّس گرامی داشته می‌شود. حرم سید روح‌الله خمینی(ره): نامور به مرقد امام بنایی است که در بهشت زهراء قرار دارد. هم‌اکنون مجموعه‌های گسترده دیگری شامل دانشگاه، موزه و شهر آفتاب نیز همراه آن ساخته شده‌است.
  2. در زیارت عاشورا در مورد عظمت مصیبت کربلا در نظر اهل آسمان‌های هفت‌گانه و تعجب ملائکه چنین آمده است: «وَ جَلَّتْ وَ عَظُمَتْ مُصِیبَتُکَ فِی السَّمَاوَاتِ عَلَى جَمِیعِ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ» «بسیار سخت و بزرگ بود مصیبت تو در آسمان‌ها برای همه اهل آسمان‌ها.» مفاتیح الجنان، ص ۴۵۶، زیارت عاشورا معروفه. روز بی‌نظیر و ولوله در آسمان‌ها بود. در آن روز عجیب در آسمان غوغایی بود که؛ «لَا یَوْمَ کَیَوْمِکَ یَا أَبَا عَبْدِاللَّه‏» یعنی از اول عمر دنیا تا آخر عمر دنیا روزی همانند روز تو ای امام حسین(ع) بر روی زمین نبوده و نخواهد بود» بحارالأنوار، ج ۴۵، ص ۲۱۸.
  3. کامل الزیارات؛ ابن قولویه قمی، ص: ۸۱ ؛ «قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع) یَا زُرَارَهُ إِنَّ السَّمَاءَ بَکَتْ عَلَى الْحُسَیْنِ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً بِالدَّمِ … وَ إِنَّ الْمَلَائِکَهَ بَکَتْ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً عَلَى الْحُسَیْنِ(ع)» ملائکه‏ هایی که در نزد قبر مبارک او هستند در مصیبت او چنان می‏ گریند که هر چه ملائکه در هوا و آسمان می‏ باشد از گریه‏ ی ایشان به گریه درمی‏ آیند. «قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع) یَا زُرَارَهُ إِنَّ السَّمَاءَ بَکَتْ عَلَى الْحُسَیْنِ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً بِالدَّمِ وَ إِنَّ الْأَرْضَ بَکَتْ أَرْبَعِینَ‏ صَبَاحاً بِالسَّوَادِ وَ إِنَّ الشَّمْسَ بَکَتْ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً بِالْکُسُوفِ وَ الْحُمْرَهِ وَ إِنَّ الْجِبَالَ تَقَطَّعَتْ …» بحارالأنوار، ج ۴۵، ص ۲۰۶ و کامل الزیارات، ابن قولویه قمی، ص ۸۰.
  4. راهنمای مصوّر سفر زیارتی عراق، صص۲۴۴-۲۴۶.
  5. ابن منظور، لسان العرب، ۱۴۰۸ق، ذیل واژه «حیر»؛ زبیدی، تاج العروس، ۱۳۸۵ق، ذیل واژه «‌حیر‌».
  6. کلیدار، تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع)، ۱۴۱۸ق، ص۲۶.
  7. شهید اول، ذکری الشیعة، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۲۹۱.
  8. طهرانی، شفاء الصدور، ۱۳۷۶ش، ص۲۹۴.
  9. مدرس بستان‌آبادی، شهر حسین(ع) یا جلوه‌گاه عشق، ۱۴۱۴ق، ص۱۷۴ـ۱۷۵.
  10. کلیدار، تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع)، ۱۴۱۸ق، ص۷۳.
  11. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۷۸ش، ص۲۵۴ـ۲۵۵، ۳۵۸ـ۳۶۲.
  12. کرباسی، تاریخ المراقدالحسین، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۵۹.
  13. کلیدار، تاریخ کربلاء و حائر الحسین(ع)، ۱۴۱۸ق، ص۷۱ـ۷۲.
  14. شهیدثانی، الروضةالبهیّه، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۷۸۷ـ۷۸۸؛ طباطبائی یزدی، العروةالوثقی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۶۴.
  15. بروجردی، مستندالعروةالوثقی، ۱۳۶۷ش، ج۸، ص۴۱۸ـ۴۱۹؛ حرّعاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۸، ص۵۲۴، ۵۲۷ـ۵۲۸ و ۵۳۰ـ۵۳۲.
  16. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۷۸ش، ص۴۵۶ـ۴۵۸.
  17. طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۳۷۶ش، ج۶، ص۸۱ـ۸۲.
  18. کلیدار، تاریخ کربلاء و حائرالحسین(ع)، ۱۴۱۸ق، ص۵۱ـ۵۲، ۵۸ـ۶۰.
  19. ابن سعید، الجامع للشّرائع، ۱۴۰۵ق، ص۹۳؛ نراقی، مستندالشیعةفی احکام الشریعة، ۱۴۲۹ق، ج۸، ص۳۱۳، ۳۱۷.
  20. بحرانی، الحدائق النّاضرة، ۱۳۶۳ش، ج۱۱، ص۴۶۲؛ نراقی، مستند الشیعة، ۱۴۲۹ق، ج۸، ص۳۱۳ـ۳۱۴.
  21. مفید، الارشاد، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۱۲۶؛ حلی، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۴۲.
  22. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۸۶، ص۸۹ـ۹۰.
  23. رجوع کنید به: مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۸۶، ص۸۹.
  24. طباطبائی یزدی، العروةالوثقی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۱۶۴ـ۱۶۵؛ بروجردی، مستندالعروة الوثقی، ۱۳۶۷ش، ج۸، ص۴۱۹ـ۴۲۰، ۴۲۵ـ ۴۲۶؛ نراقی، مستندالشیعة، ۱۴۲۹ق، ج۸، ص۴۱۹ـ۴۲۰، ۴۲۵ـ ۴۲۶.
  25. کرباسی، تاریخ المراقدالحسین، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۴۵ـ۲۵۰؛ طعمه، تاریخ مرقدالحسین و العبّاس، ص۷۰ـ۷۳.
  26. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۷۸ش، ص۴۲۰.
  27. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۸، ص۱۷۷ـ۱۷۸، ۱۹۸ـ۱۹۹، ۲۵۹ـ۲۶۰.
  28. کرباسی، تاریخ المراقدالحسین، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۵۵ـ۲۵۹، طعمه، تاریخ مرقدالحسین و العبّاس، ص۸۷ـ ۹۳، ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۳۷۸ش، ص۲۰۳ـ۲۰۶، ۲۴۲ـ۲۴۵، طعمه، تاریخ مرقدالحسین و العبّاس، ص۷۳، طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۳۲۵ـ۳۲۹ و کلیدار، تاریخ کربلاء و حائرالحسین(ع)، ۱۴۱۸ق، ص۱۷۱ـ۱۷۳.

منابع:

  1. دانشنامه جهان اسلام
  2. ابن سعید، یحیی بن احمد، الجامع للشّرائع، قم، مؤسسة سید الشهداء، ۱۴۰۵ق.
  3. زبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دار الهدایة، ۱۳۸۵ق.
  4. حلی، احمد ابن ادریس، کتاب السرائر الحاوی تحریر الفتاوی، قم، دفتر نشر اسلامی، ۱۴۱۰ق.
  5. ابن قولویه القمی، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، محقق جواد قیومی، قم، نشر الفقاهه، ۱۳۷۸ش.
  6. بروجردی، مرتضی، مستند العروة الوثقی: کتاب الصلاة، تقریرات آیةالله خویی، بی جا، بی تا، ۱۳۶۷ش.
  7. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، تصحیح علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق.
  8. شهیداول، محمّدمکی، ذکری الشیعة فی احکام الشریعة، قم، مؤسسةآل البیت(ع)لاحیاءالتراث، ۱۴۱۹ق.
  9. بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضره فی احکام العترةالطاهرة، قم،مؤسسةالنشرالاسلامی،۱۳۶۳ش.
  10. حرّعاملی، محمدبن حسن، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۶ق.
  11. ابن عنبه، احمد بن علی، عمدةالطالب فی انساب آل ابی طالب، تصحیح مهدی رجایی، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، ۱۳۸۳ش.

باکس شناور "همچنین ببنید"

حكومت جهاني

این روزها بیش تر از هر زمانی بحث حکومت واحد جهانی، جهانی شدن و جهانی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پانزده − 2 =