شهر سنگی

شهر سنگی

شهر سنگیدر قدیم این شهر، «قابان» نام داشته و در گوشه ٔ شمال غربی آذربایجان در دامنه ٔ کوه نوح کوچک با ارتفاع ۱۲۹۴متر از سطح دریا بوده که قلعه ای سنگی بیش نبوده است.(۱) این قلعه سنگی با درّه های حاصلخیز و موقعیت جغرافیایی و بنای عجیب، در دامنه ٔ کوه واقع شده است. قسمتی از شهر را، سنگ بزرگی مانند چتر احاطه کرده و از طرف شمال به رودخانه ٔ قره سو و کشور ترکیه و از جنوب به شهرستان خوی و از مشرق به رودخانه ٔ ارس و کشور جماهیر شوروی و از مغرب به کشور ترکیه محدود است.(۲) آب و هوایش نسبت به پستی و بلندی متغیر است بدین معنی که هوای پلدشت معتدل مایل به گرمی و قسمت های غربی(دهستانه ای آواجیق و چالدران) سردسیر و دارای ۴رشته رودخانه ٔ معروف است:

  1. رودخانه ٔ قره سو که از چشمه و باتلاق های بورالان سرچشمه می گیرد و قسمتی از مرز ایران و ترکیه را تشکیل می دهد.
  2. رودخانه ٔ ساری سو که از باتلاق های بایزید کشور ترکیه سرچشمه می گیرد و در ۵کیلومتری بازرگان وارد کشور می گردد.
  3. رودخانه ٔ زنگمار(ماکوچای) که از کوه های مرزی ایران و ترکیه سرچشمه می گیرد و قسمت عمده ٔ آن از وسط شهر عبور می کند.
  4. روخانه ٔ ارس که در شمال غربی شهرستان در نقطه ٔ «دمیرقاپو» وارد این شهرستان می شود و در جنوب شرقی قریه ٔ«دره شام» از ماکو خارج می گردد.

کوه های عمده ماکو عبارت است از:

  • کوه سکار که در غرب دهستان به به جیک واقع و ارتفاع آن ۳۰۵۰متر است.
  • کوه چرکین که در غرب دهستان قلعه دره سی واقع و ارتفاع آن ۳۰۰۰متر است.
  • کوه های مرزی که معروف به نام ساری چیچیک(چین) و ارتفاع ۲۵۰۰ تا ۳۲۰۰متر است.

ماکوماکو شهرخفته در تاریخ و برآمده از طبیعت، از ۳بخش به نام؛ حومه، پلدشت، سیه چشمه تشکیل شده است. محصول عمده ٔ شهرستان غلات و حبوبات و پنبه و توتون و کشمش و کرچک و بزرک و کنجد است. راه های شوسه ٔ آن عبارت از شوسه ٔ ماکو به پلدشت و ماکو به بازرگان و ماکو به خوی می باشد و بقیه ٔ راه ها مالرو و صعب العبور است. در این شهرستان ۴چشمه ٔ آب معدنی وجود دارد که در آبادی شوط و آبادی یاشکند و قریه ٔ زیوه بالا و آبادی استی سو(آب گرم) واقع شده است. ایل های جلالی و میلان و حیدرانلو از عشایر معروف این شهرستان به شمار می روند.(۳) ماکو در حدود ۷۱۲۵کیلومتر مربع مساحت دارد و از نظر تقسیمات کشوری تابع استان آذربایجان غربی است. تراکم جمعیت ماکو ۱۴۱۲نفر در کیلومترمربع است. در قدیم ماکو پناهگاه عدّه ای از دزدان و راهزنان بوده و زمانی اکراد محمودی به تصرّف داشتند. بر آن حصنی از سنگ است که معبری ندارد و اگر خواهند کسی یا چیزی را بالا کشند، باید ریسمان فرو گذارند و به آن بسته بالا کشند و الّا محال است. در زمان شاه عباس کبیر این راهزنان و اشرار قلع و قمع شدند و سپس اساس ماکو پی ریزی شد. بنای شهر باستناد ابیاتی که بر تخته سنگی کنده شده، سال ۱۰۵۲ق است. ماکو دارای فرمانداری، شهرداری، بخشداری، مرزبانی، ژاندارمری، پادگان نظامی، بانک، فرهنگ، پست و تلگراف و تلفن، آمار و ثبت اسناد، و اداره ٔ کشاورزی و بهداری و راه و دارایی و دخانیات می باشد. رجوع به؛ جغرافیای سیاسی، مسعود کیهان، ص ۱۵۴-۱۵۷ شود.(۴)

دیدنی های ماکو
ایران سرشار از جاذبه های گردشگری است وجود تنوع قومی از سویی باعث تنوع فرهنگی شده است و تنوع اقلیمی آن باعث تنوع طبیعت و جاذبه های طبیعی شده است. تنوع در دنیای گردشگری یک امتیاز و یک جاذبه مهم محسوب می شود. ماکو(Maku)؛ دومین منطقه آزاد بزرگ دنیا بعد از شانگهای با چندین عمارت معروف، از جمله؛ ساختمان باغچه چوق از عمارات معروف آذربایجان و وجود بیش از ۳۰۰۰ اثر تاریخی ثبت شده، ده‌ها اثر طبیعی و بازار مرزی، این شهر را به از مقاصد اصلی گردشگری در شمال غرب کشور تبدیل کرده است.(۵) در حومه ٔ شهرستان و مرکز بخش ماکو؛ قلعه دره سی، آواجیق، قره قویون و … قرار دارد. هوای آن بر دو نوع است، دهستان های قره قویون و قلعه دره سی معتدل مایل به گرمی و دهستان آواجیق سردسیر است. محصول عمده ٔ بخش؛ غلات، حبوبات، پنبه، کرچک، کنجد و … می باشد.(۶) ماکو با جاذبه‌های طبیعی و تاریخی جذّاب خود می‌تواند سفری خاطره‌انگیز و مطلوب را برای گردشگران رقم بزند.

  1. کلیسای مریم مقدّس
    کلیسای مریم مقدس در استان آذربایجان‌ غربی در ماکو در ۱۲کیلومتری شمال غرب قره کلیسا واقع شده و به نام کلیسای زور زور نیز معروف است. بنای اولیه این کلیسا در دره بستر رودخانه قره‌سو و به ارتفاع پنجاه متر بالاتر از سطح دریا قرار داشت، اما به علّت این که پس از آبگیری سد بارون ممکن بود این بنا در عمق دریاچه پشت سد قرار بگیرد، توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری و همین طور همکاری شورای خلیفه‌گری ارامنه آذربایجان، به طور کلّی به ارتفاعات کنار دریاچه منتقل و در آن نقطه مجددا بازسازی شد.
  2. دریاچه سدّ بارون
    سدّ بارون از بزرگ ترین سدّهای آذربایجان غربی در ۱۲کیلومتری جنوب ماکو، روی رودخانه زنگمار در نزدیکی بارون است. دریاچه پشت این سدّ از مناظر زیبایی برخوردار و مناسب ماهی گیری است. قرارگیری این سدّ در کنار کلیسای زور زور، سالانه گردشگران زیادی را جذب آن می‌کند.
  3. آبشار قلعه جوق
    آبشار قلعه جوق در ۵کیلومتری جنوب غرب ماکو در حاشیه قلعه جوق در میان کوه های زیبای این منطقه جای گرفته است. ارتفاع این آبشار نزدیک به هشتاد متر است و مقدار آب آن زیاد نیست، اما شکل قرارگیری آن بسیار زیبا و فضای اطراف آن بکر و طبیعی باقی مانده است.
  4. پل قلعه جوق
    پل قلعه جوق از آثار ملی به ثبت رسیده در ایران است که در جنوب ماکو بر روی رودخانه زنگمار قرار دارد. قدمت این پل زیبا به دوران صفویه می‌رسید و در گذشته ارتباط ساکنین قلعه جوق با ماکو را فراهم می‌ساخته است.
  5. کاخ موزه باغچه جوق
    کاخ موزه باغچه جوق یا کاخ سردار ماکو در جنوب‌شرقی باغچه جوق و در ۶کیلومتری ماکو و در دو کیلومتری غرب جاده اصلی بازرگان جای گرفته است. این کاخ باشکوه و مجلل به دستور «تیمور تیموری» ملقب به «اقبال‌السلطنه ماکوئی»، از حکام مقتدر و از سردارهای «مظفرالدین‌شاه» احداث شده است. معماری این بنا تلفیقی از معماری سنتی ایرانی و غربی به خصوص معماری کشور روسیه در اواخر سده ۱۹میلادی است.
  6. تالاب آق گل
    تالاب آق گل در شمال‌شرقی ماکو در مجاورت رودخانه ارس واقع شده است. این تالاب، تالابی فصلی است که در بهار و زمستان‌ها پر آب بوده و در تابستان و اوایل پاییز خشک می‌شود.
  7. کلیسای گئورک مقدّس
    کلیسای گئورک مقدس در نزدیکی مرگن بین ماکو و قره ضیاء‌الدین، در جنوب‌شرقی شوط جای گرفته است. این کلیسای جذاب در قرن ۱۶میلادی با سنگ‌های خوش‌تراش بنا شده است. اطراف این کلیسا سنگ صلیب‌هایی حجاری شده و قبرستان ارامنه در آن قرار دارد. ویرانه‌های خانه‌های بسیاری نیز نزدیک این روستا دیده می‌شود که حکایت از پرجمعیت و آباد در گذشته دارد که به علّت مهاجرت ارامنه از این مکان در قرن ۱۹میلادی متروکه شده است.
  8. پل قره کورپو
    پل قره کورپو یا پل سیاه از آثار ملی به ثبت رسیده در ایران است که در شمال ماکو، روی رودخانه قره‌سو، ۱۰۰متر مانده به محل اتصال این رودخانه با رودخانه زنگمار احداث شده است. قدمت ساخت این پل به دوران صفویه می‌رسد و دارای ۳دهانه است. تزیینات خاص معماری و دقت در اجرای سنگ‌های تراشیده شده در این اثر قابل توجّه است.
  9. قره کلیسا
    قره کلیسا یا کلیسای تادئوس مقدس، قدیمی‌ترین کلیسای ارامنه جهان در استان آذربایجان غربی در ماکو و در قره‌کلیسا است. در میان ارمنیان این کلیسا به «تادئوس مقدس» شهرت دارد که گفته می‌شود در ۳۰۰میلادی، پس از رسمی شدن دین مسیحیت، به دلیل زنده نگه داشتن یاد «طاطاووس مقدس»، مسیحیان مبارز ۴۰میلادی و دیگر مسیحیان کشته‌شده در ۶۶میلادی احداث شده است. برخی بر این باورند که پیکر «طاطاووس مقدس» نیز در زیر زمین این کلیسا مدفون شده است.
  10. گردشگری رند
    گردشگری رند در ۱۵کیلومتری منطقه آزاد تجاری و صنعتی ماکو واقع شده است. این سرسبز و زیبا در دامنه کوه قرار دارد و وجود چشمه‌های جوشان آب‌معدنی، به این روستا شهرت فراوانی بخشیده است. رند در ۱۳۹۳از سوی مسئولین منطقه آزاد ماکو به‌عنوان نمونه گردشگری منطقه آزاد تجاری و صنعتی ماکو انتخاب شد.
  11. منطقه شکار ممنوع آغگل
    منطقه شکار ممنوع آغگل در استان آذربایجان غربی در ماکو قرار گرفته است. این منطقه باتوجّه به شرایط طبیعی از قدیم تا حال زیستگاه گونه‌های مختلفی از حیات‌وحش بوده است و به همین دلیل مورد توجه گردشگران زیادی قرار می‌گیرد.
  12. تالاب بورآلان
    تالاب بورآلان در ۱۵۰کیلومتری شهر مرزی پلدشت در امتداد مرز مشترک ایران، ترکیه و ارمنستان در موازات رودخانه قره‌سو جای گرفته است. این تالاب از جمله تالاب‌های مهمّ ماکو در آذربایجان غربی به شمار می‌رود. این تالاب با ۲۵۰هکتار مساحت و وجود چشمه‌های آب‌گرم،‌ به‌عنوان از زیستگاه‌های اصلی و زمستان گذران ۶۴گونه پرنده دارای اهمیت زیست محیطی زیادی است.
  13. دخمه سنگی فرهاد
    دخمه سنگی فرهاد یا بام فرهاد در ۷کیلومتری غرب ماکو در مجاورت سنگر واقع شده است. این اثر تاریخی از آثار مربوط به اقوام «اورارتو» در قرن ۸پیش از میلاد بوده است. دخمه فرهاد دارای ۲اتاق تو در تو است که در دل کوه و درون صخره‌ای بزرگ تراشیده شده‌اند و با راه پله‌ای سنگی به کوه متصل می‌شوند.
  14. عمارت کلاه فرنگی ماکو
    عمارت کلاه فرنگی ماکو در قسمت شرقی خیابان امام این شهر واقع شده است. بخش بزرگی از این عمارت متعلق به «علی قلی خان بیات ماکوئی» بوده است و قدمت آن به اواخر حکومت قاجار می‌رسد. گچبری، آینه‌کاری و شیشه‌های رنگی ارسی این بنای زیبا، شباهت بسیاری با تالار آینه در کاخ گلستان دارد.
  15. بازار بزرگ مرزی منطقه آزاد ماکو
    بازار بزرگ مرزی منطقه آزاد ماکو در ۵کیلومتری جاده ماکو به بازرگان در سمت چپ جاده قرار دارد. ۵۰۰باب مغازه با برندهای برتر ترکیه، انواع مواد غذایی، پوشاک و لوازم خانگی در این بازار قرار دارد. قیمت مناسب اجناس این بازار نسبت به نقاط دیگر کشور، گردشگران زیادی را مجذوب می‌کند.

ر ک به :

  1. لِریک
  2. اقوام
  3. مارلیک
  4. تالاب ارواح
  5. شهرِ سنگی
  6. اشک سردار
  7. شهر اولین‌ها
  8. فهرست شهرها
  9. استان های ایران
  10. پایتخت گردشگری
  11. شهری به زیبایی خورشید و ماه

پانویس :

  1. قابان باسان: (اِخ) دهی است از دهستان چای باسار بخش پلدشت ماکو در ۱۲هزارگزی جنوب باختری پلدشت و دوهزارگزی جنوب شوسه ٔ پلدشت به ماکو زمین آن جلگه هوای آن معتدل و مالاریائی است. مذهبشان شیعه و زبانشان ترکی است. آب آن از رودخانه زنگار و محصولات آن غلات و پنبه و برنج و کنجد و شغل مردم آن زراعت و گله داری و صنایع دستی آنان جاجیم بافی و راه آن مالرو است.(فرهنگ جغرافیایی، ایران ج ۴)
  2. جغرافیای سیاسی کیهان، ص۱۵۴-۱۵۷٫
  3. انجمن آرا و فرهنگ جغرافیایی ایران، ج ۴٫
  4. ماژور(سرگرد) مسعودخان، بعدها دکتر مسعود کیهان(۱۲۷۲-۱۳۴۵خورشیدی) صاحب منصب ژاندارمری و استاد دانشگاه و رئیس موسسه جغرافیای دانشگاه تهران بود. وی از اعضای کمیته زرگنده و به همراه سید ضیاءالدین طباطبایی از عوامل اصلی کودتای ۱۲۹۹ بود.
  5. شانگهای(به چینی:上海) شهری در چین با ۲۴میلیون نفر جمعیت، پرجمعیت‌ترین شهر دنیا به حساب می‌آید.
  6. آنندراج و نشریه مرکز آمار ایران، ج ۵۴، آبان ماه ۱۳۴۵٫

باکس شناور "همچنین ببنید"

باستی هیلز

باستی هیلز

محلّه «باستی‌هیلز» نام منطقه‌ای چند هکتاری خارج از محدوده لواسان است. نام شهرک «باستی‌هیلز» لواسان …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *