خانه / مناسبت ها / قمری / جُمادی‌الاَوَّل

جُمادی‌الاَوَّل

جُمادی‌الاَوَّلماه جُمادی‌الاَوَّل (یا ماه جمادی الاولی به عربی جمادى الأولى) پنجمین ماه از ماه‌های قمری است. دلیل نام این ماه و جمادی الثانی این است که چون در هنگام نام گذاری ماه‌‌های عربی، این دو ماه در فصل سرما و یخبندان قرار گرفتند «جمادی» (یعنی انجماد و یخبندان) نام گرفتند و یا واژه عربی جمادی به معنی زمین خشک و دِج (سفت) است و به خشک شدن زمین در این ماه تابستانی اشاره دارد.

حوادث ماه جمادی الاول
هلال ماه جمادی الاول در افق نمایان می شود و نگاه های مؤمن بعد از غروب آفتاب با چهره ی کم رنگ آن جلوه ی دیگری می یابند. عده ای عطر «یاسین و صلوات» از لبانشان جاری می شود و عده ای بی تفاوت می گذرند. این ماه نیز مثل ماه های گذشته و اینده در سینه ی خود خاطراتی را نهفته است که هرکدام نشان دهنده ی برگی از صفحات قطور تاریخ اند. برگ هایی که گاه جلوه ی شادی و گاهی صورتی از غم دارند. حوادث زیادی که در این ماه روی داده است، مهمّ ترین آن‌ها عبارت است از:

۵ جمادی الاول
عطری فضای خانه ی حضرت علی علیه السّلام را احاطه کرده است؛ عطر صلوات، عطر حضور نوزادی دل انگیز که شور و نشاط دیگری به خانه خواهد آورد.زینت سلام الله علیها در خانه ی پدر، آئینه ی شکیبایی مادر و هم راز کودکانه های برادر. برادری همچون حسن علیه السّلام، همچون حسین علیه السّلام، حسین.آسمان مدینه را عطر نفس فرشتگان فرا گرفته است و وجود مبارک خاتم انبیاء، باز هم همان تبسّم آسمانی خویش را به لب دارد.زینب سلام الله علیها نخستین دختر خانه ی علی علیه السّلام است. دختر، همان مخلوق زیبایی که تا قبل از ظهور آفتاب محمدی صلّی الله علیه و آله و سلّم، وجودش نحس تصور می شد و امروز با حضور زهرای مرضیه سلام الله علیها و نوزاد نورانی اش، نام تمام دختران، متبرک به عطر نجابت شده است.این دختر؛ مادر صبر است، زینب است. زینبی که تمام غم های عالم در نگاهش حقیرند و عظمت کلامش حتی داغ های تلخ و غریبانه ی شهادت را شیرین نشان می دهد. تمام سختی های کربلا برایش شیرین و تمام تصاویر غمناک عاشورا برایش زیباست. زیبا مثل کلمه ی«ما رایت الاّ جمیلا». زینبی که پله های سنگی کاخ ها از شکوه گام هایش لرزان و ستون دارالاماره ها از صولت حیدری اش ترسانند.زینبی که مدرّس زیباترین ایثار در حضور برادر است. آنگاه که حتی برای دیدن جسم خونین پسر از خیمه بیرون نمی اید تا مبادا داغ فرزند، عنان صبر از او در مقابل مولایش بگیرد.زینب، زینبی که عقیله ی بنی هاشم است، راوی احادیث حضرت رسول صلّی الله علیه و آله و سلّم و امیرالمؤمنین علی علیه السّلام، راوی احادیث آسمانی حضرت زهرا سلام الله علیها، راوی تمام زخم های عاشورایی.زینب، زینبی که امام حسین علیه السّلام، هنگام دیدار ایشان از جا برمی خاست و احترامش می کرد.زینب، بانوی در نهایت فصاحت و بلاغت، وقار و زهد و عفاف، مناعت طبع و شهامت،… در برابر سیل مصیبت ها همچون سدّی استوار، و در برابر طوفان سختی ها همچون کوه، پابرجا. کاروانی که حضرت زینب سلام الله علیها به مدد حضرت سجاد علیه السّلام در مسیر کوفه و شام هدایت کرد، تاریخ را تغییر داد. در حقیقت کاروان تاریخ بشری را هدایت فرمود.

۱۳ جمادی الاول
آغاز دهه ي اوّل فاطميّه، کم کم به شب ۱۳ جمادی الاول که نزدیک شویم و از رفتار غروب مشخص است که غمی بس سترگ در سینه دارد! غمی که با تلنگر هر مرثیه اش، دیدگان عرش به گریه می افتد. تنها ۷۵ روز از خاموشی آفتاب دین حضرت خیرالمرسلین صلّی الله علیه و آله و سلّم گذشته است. پیراهن سیاه طوبی که هنوز غبار غم به دامان دارد، باید داغ دیگری را به مرثیه بنشیند، این بار دیگر چلچراغ خانه ی اهل کساء خاموش شده است. این بار دیگر این مصیبت را تا قیامت باید نالید. چه نابه هنگام است شهادتت، دخت رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم! یا زهرا سلام الله علیها!… حادثه عظیم شهادت بانوی اسلام حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها در سال ۱۱ قمری روی داد.

۱۵ جمادی الاول
آن گاه نوبت پانزدهم جمادی الاول می رسد و «نقل قولی» از ولادت سیدالسّاجدین و امام عابدین علیهماالسّلام، سیّدی از سلاله ی پاکان که عطر نام مبارکش را می توان از تربت خونین کربلا استشمام کرد. عطری که غربت همیشگی «بقیع»، سحرگاهان آن را در سراسر عالم می پراکند. امام بزرگواری که در«صحیفه ی سجادیه»اش زیباترین ارتباط بشر با خداوند را ترسیم کرده است، امامی که وقار سجده هایش سبب حیرت خاکیان بود و سرور افلاکیان.
 
جنگ جَمَل
سال ۳۶ قمری بین حضرت امیرالمؤمنین امام علی علیه‌السّلام و عایشه و طلحه و زبیر جنگ جَمَل رخ داد که در نهایت به شکست سپاه جمل منتهی گشت. جنگ جَمَل روز پنجشنبه نیمه جمادی‌ الاولی سال ۳۶ق در مکان خریبه از نواحی بصره بود. علّت جنگ؛ گروهی از مسلمانان که به دلیل شکستن بیعت با امام علی علیه‌السّلام، ناکثین (یعنی پیمان‌شكنان) نامیده شدند ـ به جنگ با وی برخاستند. عده شهدای سپاه امام را از ۴۰۰ تا ۵۰۰۰ تن نوشته‌اند. جنگ جَمَل، جنگ گروهی به رهبری عایشه همسر پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم، و طلحه و زبیر علیه خلیفه وقت مسلمانان، امام علی  علیه‌السّلام. این جنگ در سال ۳۶ قمری و در اطراف بصره رخ داد. عایشه و همراهانش این جنگ را به بهانه خون‌خواهی عثمان خلیفه سوم به راه انداختند. عایشه در این نبرد حضور داشت و بر شتری سرخ‌موی سوار بود و علت نامگذاری این جنگ به جمل (شتر نر) همین است. این جنگ که نخستین جنگ داخلی مسلمانان محسوب می‌شود با پیروزی سپاه امام علی و کشته شدن طلحه و زبیر و بازداشت عایشه و فرستادن او به مدینه به اتمام رسید. از آنجا که سران سپاه جمل با امام علی به عنوان خلیفه بیعت کرده و سپس بیعت خود را شکسته و وارد جنگ شده بودند، به ناکثین (بیعت شکنان) معروف شدند و این جنگ نیز جنگ با ناکثین نامیده شد. جنگ جَمَل باعث انتقال مرکزیت خلافت مسلمین از مدینه به کوفه در عراق شد و به علت بروز درگیری بین چند تن از صحابه و شخص خلیفه، زمینه‌ای برای ظهور برخی نظریه‌های جدید کلامی و فقهی میان مذاهب اسلامی در باب سیاست گشت. تاریخ این حوادث را ۱۵، ۲۴ و یا ۲۵ ماه جمادی الاول سال ۳۶ هجری نوشته‌اند.

از دیگر رویدادهای این ماه می‌‌توان به سوزاندن محمد بن ابی‌بکر، استاندار علوی مصر توسط دژخیمان معاویه اشاره کرد که در سال ۳۸ قمری اتفاق افتاد. دیگر به پایان«جمادی الاول» نزدیک می شویم و آغاز رخ نمایاندن هلال«جمادی الثانی».

اعمال ماه جمادی الاول
برای ماه جمادی الاول ۱۴۳۷ در باب دهم(۱) در مورد ماه جمادى الاول آمده است:

روز اول:
در اين روز بخواند دعايى را كه سيّد بن طاووس(۲) در اقبال ذكر كرده: اللّهم انت الله…

روز دهم:
در اين روز در سال ۳۶ (سى و شش) جنگ جمل واقع شد و زيد بن صوحان و برادرش شهيد شدند و طلحه را مروان و زبير را ابن جرموز به قتل رسانيد.

روز سيزدهم:
اول ايام فاطميه است.

روز چهاردهم:
علامه مجلسى رحمه الله در زادالمعاد فرموده: كه كلينى به سند صحيح از حضرت امام صادق علیه‌السّلام روايت كرده است كه: حضرت فاطمه صلوات الله عليها هفتاد و پنج روز بعد از حضرت رسالت صلى الله عليه و آله زنده بود، پس بنابر مشهور كه وفات حضرت رسول صلى الله عليه و آله در بيست و هشتم ماه صفر بوده، وفات حضرت فاطمه عليهاالسّّلام بايد در سيزدهم يا در چهاردهم يا پانزدهم ماه جمادى الاولى باشد. پس زيارت آن حضرت در اين ايام مناسب است خصوصا در چهاردهم كه ظاهرتر است و احقر وفات آن بانو را در سوم جمادى الاخر ذكر مى‌نمايم، انشاءالله.

روز پانزدهم:
در اين روز در سال ۳۶ (سى و ششم) فتح بصره شد و نزول نصر، شد براى امیرالمومنین عليه‌السّلام در جنگ جمل و در همين روز بعينه ولادت با سعادت حضرت على بن الحسين عليه‌السّلام واقع شده، والده ماجده آن حضرت معظمه، شهربانو بود. او دختر يزدگرد پادشاه عجم است كه در ايام ولادت آن حضرت از دنيا رحلت كرد و حضرت على بن الحسين عليه‌السّلام را ابن الخيرتين مى‌گفتند به سبب حديثى كه از رسول خدا صلى الله عليه و آله مروى است كه فرموده است: «ان لله فى عباده خيرتين فخيرته من العرب قريش و من العجم فارس».

برای مطالعه بیش تر رجوع کنید به:
وقایع الایام شیخ عباس قمی، ماه جمادی الاول: فیض العلّام فی عمل الشّهور و وقایع الایّام، قمّی، عبّاس، ۱۲۵۴-۱۳۱۹، به کوشش صادق برزگر ناشر: قم: [صبح پیروزی]، ۱۳۸۵٫

پانوشت:

 

        1.  مفاتيح الجنان، فصل دهم، در اعمال ماه ربیع الثانی و ماه جُمادي الأوّل. مفاتیح الجنان مجموعه‌ای بي نظير از دعاها، مناجات، زیارات، اعمال مخصوصه ایام سال و ماه و روزها است که بنا به روایات معتبر از  حضرت رسول اکرم صلّى الله عليه و آله و سلّم  و اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السّلام نقل شده، كه اين احاديث و ادعيه توسّط عالم بزرگ و محقّق گران قدر حاج شيخ عبّاس قمّي كه به خاتم المحدّثين شهرت يافته، گردآوري گرديده است. این مجموعه، با دقّت و احاطه‌ای که مؤلّف آن بر آثار اهل بیت علیهم السّلام و کتب دعا و زیارات داشته، از معتبرترین کتب و ادعیّه، گردآوری شده‌ است. مفاتیح الجنان، بعدها ملحقاتی توسّط شيخ قمّي به آن اضافه شده ‌است. این مجموعه توسّط دانشمندان بزرگی، بارها و بارها ترجمه شده است. ولي مشهورترین ترجمه‌ها از استاد الهی قمشه ای و علّامه شیخ عبّاس مصباح زاده می‌باشد. شیخ عبّاس قمی، ملحقاتی به این کتاب، بعدها اضافه کرده که در بعضی از نسخ مفاتیح، به صورت «ملحقات مفاتیح الجنان» به چشم می‌خورد. این ملحقات، در همان تقسیم بندی قید شده‌است. بسیاری از این ادعیّه و زیارت به کتب معتبر و افراد موثّقی چون اقبال(سیّد بن طاوس) و مصباح کفعمی ارجاع داده شده‌است. در صفحات اول مفاتیح الجنان، چند سوره از قرآن و تمام سوره‌های کوچک قرآن می‌باشد. بعد از آن مفاتیح الجنان، شامل چند قسمت می‌باشد:

  •     بخشی در آداب، مقدمات و تعقیبات نمازها و خواص نمازها و سوره
  •     اعمال شب و روز و ایام هفته
  •     مناجات‌ها (مناجات خمسه عشر امام سجاد) و مناجات علی در مسجد کوفه
  •     دعاهای معروف چون سمات، کمیل، جوشن صغیر و کبیر، مکارم اخلاق و…
  •     بخش زیارات، که از زیارت رسول خدا شروع و تا زیارت دوازده امام و زیارت انبیاء و امام زادگان و زیارت بعضی از بزرگان را شامل می‌شود
  •     اعمال ماه‌های اسلامی (از محرم تا ذیحجه الحرام). اعمال ماه‌های رومی، خورشیدی
  •     نمازهای مستحبی که شامل نمازهای چهارده معصوم، نماز لیلة الدفن، نمازهای اول ماه، نماز حاجت، نماز فرزند برای آمرزش والدین و…
  •     دعاهایی برای حل مشکلات معنوی و مادی
  •     آداب عقیقه، استخاره و آداب آن
  •     احکام و آداب مربوط به مردگان

      2.   سیّد رضی الدین علی بن موسی، معروف به سیّد بن طاووس، از نوادگان امام حسن مجتبى و امام سجاد عليهماالسّّلام، روز ۱۵محرّم سال ۵۸۹ هجرى در شهر حله به دنيا آمد. وی از بزرگ ترین علمای ربّانی در قرن هفتم بود. سیّد بن طاووس آثار بسیاری(حدود ۵۰ تأليف) دارد که موضوع غالب آن ها ادعیه و زیارات است. شهرت اصلى او در زهد و تقوى و عرفان اوست. در سال ۶۶۴ هجرى در سن ۷۵ سالگى و در شهر بغداد وفات نمود. بدن شريفش را به نجف اشرف منتقل نموده و در حرم اميرالمؤمنين عليه السّّلام به خاك سپردند.

منابع:

  1. دانشنامه‌ی اسلامی
  2. http://fa.wikishia.net
  3. مرکز تقویم، تقویم سال ۱۴۳۷ هجری قمری.
  4. بحارالانوار، ج۱۰۷، ص۶۳ و ۶۴ و  ج۱، ص۲۰۵٫
  5. مفاتيح الجنان، فصل دهم، در اعمال ماه جمادي الأوّل.
  6. خیمه، خرداد و تیر ۱۳۸۵، شماره ۲۳، تقویم روزهای همیشه، روزنگار ماه های جمادی
  7. قمی، شیخ عباس، الفوائد الرّضویة فی أحوال علماء المذهب الجعفریة، ترجمه و تحقیق ناصر باقری بیدهندی، قم، نشر بوستان کتاب، ۱۳۸۵شمسی، ج۱، ص۵۴۲٫ برگرفته از «http://wiki.ahlolbait.com/index.php?title=ماه_جمادی_الاول&oldid=19619»

باکس شناور "همچنین ببنید"

صعود به ملکوت

صعود به ملکوت

از معجزاتی که به‌تصریح قرآن رخ‌داده، معراج پیامبر (ص) است. در سوره‌های ‏«اسراء» اولین آیه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *