چهارشنبه , ۱ اسفند ۱۳۹۷
صلوات

صلوات

صلوات

صَلَوات؛ «الّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد وَ عَجِّل فَرَجَهُم» ذکری خاصّ است شامل؛ درود بر پیامبر(ص) که در تشهد نماز و نیز هنگام شنیدن یا بر زبان آوردن نام حضرت مُحَمَّد(ص) فرستاده می‌شود. «صلوات» هدیه‌ای از جانب خداوند توسط فرشتگان بر حضرت محمد مصطفی(ص) است. اولین کسانی که بر پیامبر(ص) صلوات فرستادند، پروردگار متعال و فرشتگان مقرب الهی بوده‌اند. افزون بر آیه ۵۶ سوره احزاب(آیه صَلَوات)، احادیث بسیاری نیز بر استحباب ذکر صَلَوات تاکید کرده‌اند. صَلَوات هم احترام به پیامبر(ص) است و هم ثواب اخروی و اثرات مثبت دنیوی دارد. در ترازوی اعمال، هیچ‌چیز سنگین‌تر از صلوات بر مُحَمَّد و آل مُحَمَّد نیست. صَلَوات در فرهنگ عام مسلمانانِ بسیاری از کشورها جایگاه ویژ‌ه ای دارد و مسلمانان به مناسبت‌های مختلف مانند اظهار شادی در جشن‌ها یا آغاز کارها از باب تیمن و تبرک صَلَوات می‌فرستند. صلوات در عرف شرع عبارت است از درود فرستادن بر پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) یا دیگر مقربان درگاه الهی است. رایج‌ترین شکل صَلَوات جمله معروف: اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد است. فرستادن درود بر والاترین انسان‌ها، عملی خدا پسندانه است که خداوند، خود بر این کار سبقت گرفته و فرشتگان و مؤمنان را فرمان داده است که بر او درود بفرستند؛ چنان که می‌فرماید: «إِنَّ اللّهَ وَملائِکتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَبِیّ یا أَیُّها الّذینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلیهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیماً؛ خدا و فرشتگان بر پیامبر درود می‌فرستند. ای کسانی که ایمان آوردید بر او صَلَوات و سلام بفرستید.» الّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد. صلوات جمع صلاة از ریشه «ص ل و» به معنای دعا، درود، تحیت و رحمت است. «صلوات» جمع «صلاة» به معنای نماز نیز می‌آید و گفته‌اند از آن رو که نماز شامل دعا‌هایی نیز هست، به آن صلاة می‌گویند و بدین سان، «صلوات» در عربی به معنای جمع به کار می‌رود و مراد از آن نمازها، دعاها یا درودها است. در فارسی، مراد از کلمه «صلوات» جمع صلاة نیست بلکه از این کلمه معنای اصطلاحی یعنی درود خاصّ بر پیامبر(ص) را اراده می‌کنند.(۱) ذکر صَلَوات در هر زمان و در تمام حالات، امری مستحب است و آیه مبارکه بدون آن که زمان و مکان خاصّی برای آن تعیین کند، به آن فرمان می‌دهد، به خصوص هنگامی که انسان به هنگام اذان و یا خواندن قرآن نام او را بشنود یا بر زبانش جاری گردد. در اصطلاح دینی، صلوات، نام عمل عبادی درود خاص بر پیامبر(ص) است که با عبارت: «الّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد» این کار را انجام می‌دهند. صلوات میزان را در قیامت سنگین می کند. امام صادق(ع) فرمودند: «ما فی المیزانِ شیءٌ اَثقَلُ مِنَ الصَّلاهِ عَلی مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ وَ إنَّ الرَّجُلَ لَتُوضَعُ اَعمالُهُ فی المیزانِ فَتَمِیلُ بِهِ فَیُخرِجُ عَلَیهِ فَیَضَعُها فی میزانهِ فَیُرَجَّحُ بِهِ؛» در میزان اعمال چیزی سنگین تر از صلوات بر مُحَمَّد و آل مُحَمَّد وجود ندارد. و البته چه بسا اعمال کسی را در میزان بگذارند و سبک باشد. پس ثواب صلوات او را درآورند و در میزان بگذارند، پس به سبب آن سنگین گردد.»(۲) از این بیان روشن می‌شود که در موقع فرستادن صَلَوات، باید آلِ مُحَمَّد را نیز ذکر کنیم تا صَلَوات کامل شود و اگر در سخنرانی‌ها و نوشته‌ها، تنها بر پیامبر(ص) درود می‌فرستند و می‌گویند: «صلّی اللّه علیه و سلّم»، بر اساس دستور پیامبر(ص) نیست. کیفیت صَلَوات بر پیامبر(ص)، در حدیث عبدالرحمان بن ابی لیلی، از کعب بن عجزه، از پیامبر(ص) وارد و در صحیح ترین کتاب های حدیثی اهل سنّت چنین نقل شده است:

  1. کعب بن عجزه یا عجره، از اصحاب پيامبر(ص) و امام على(ع)، خطاب به عبدالرحمان: آماده‌ای حدیثی را از پیامبر(ص) به عنوان هدیه‌ای به شما اهدا کنم؟ عبدالرحمان: حاضر و آماده‌ام. کعب بن عجزه: به پیامبر(ص) عرض کردیم، بر شما اهل بیت(ع) چگونه درود بفرستیم، در حالی که از کیفیت دادن سلام آگاهیم. پیامبر(ص) فرمود؛ بگویید: «اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَعَلی آلِ‌مُحَمَّد، کَما صَلَّیْتَ عَلی إِبْراهیمَ وَعَلی آلِ إِبْراهیمَ إِنَّکَ حَمیدٌ مَجِیدٌ، اللّهُمَّ بارِکْ عَلی مُحَمَّد وَ عَلی آلِ مُحَمَّد کَما بارَکْتَ عَلی إِبْراهیمَ وَ آلِ‌إِبْراهیمَ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.»
  2. ابن حجر هیثمی(شهاب‌الدین ابوالعباس احمد بن بدرالدین مُحَمَّد بن شمس‌الدین مُحَمَّد بن نورالدین علی بن حَجَر هیتمی سعدی انصاری(۹۰۹ – ۹۷۴ه‍.ق) فقیه، عالم و مؤلف شافعی) از پیامبر(ص) نقل می‌کند که پیامبر(ص) فرمود: «برای من درود مقطوع و بریده نفرستید، عرض شد مقصود چیست؟ فرمود: نگویید: الّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد، و سکوت کنید، بلکه لازم است بگویید: الّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ عَلی آلِ مُحَمَّد.»(۳) از این رو این صَلَوات، صَلَوات کامل و مطابق است با روایت صحیح بخاری که ا ز کتب حدیثی اهل سنت است. البته شایسته است که پس از ذکر صَلَوات، جمله: «کَما صَلَّیْتَ عَلی إِبْراهیمَ وَآلِ إِبْراهیم» گفته شود، ولی گاهی به جهت اختصار این جمله ترک می‌شود، چنان که خود پیامبر(ص) در روایت دوم به آن بسنده کرد. گذشته از این، می‌توان گفت جمله: «کَما صَلَّیْتَ عَلی إِبْراهیمَ وَآلِ‌إِبْراهیم» جزء صَلَوات نیست، بلکه تعبیری است برای تعلیم آن؛ یعنی همان طور که بر ابراهیم و آل او صَلَوات می‌فرستید بر محمّد و آل او نیز صَلَوات بفرستید، و این دو را از هم جدا نسازید و شگفت آن که در صحیحین و دیگر کتاب‌ها، نامی از صحابه به میان نیامده، در صورتی که اهل سنبت به هنگام فرستادن درود کامل، صحابه را بر آل عطف می‌کنند و می‌گویند: «و علی آله و صحبه»

صلوات کامل: صلواتی که کامل باشد و با شرایط لازم بر زبان آید، اعجاز می کند، حلال مشکلات بوده و دست آدمی را در زندگی می گیرد. صلوات، دل را به سوی عالمی مصفّا و به دور از هرگونه تیرگی به پرواز در می آورد. مایه تطهیر جان آدمی گشته، برکات فراوانی را از آسمان رحمت بر آدمی نازل می سازد. هم چنین صلوات مایه تقرب آدمی به درگاه خدا گشته، باعث جلب نظر اولیای الهی و خلیفگان خدا نسبت به آدمی می شود. صلوات کامل، همان است که در تشهد نماز به آن می پردازیم و همه مسلمانان به آن اهتمام می ورزند. امام صادق(ع): «هر کس بعد از نماز صبح و ظهر روز جمعه و روزهای دیگر غیر از جمعه صلوات را با «و عجّل فرجهم» بفرستد نمی‌میرد مگر آن که حضرت قائم(عج) را درک می‌کند و اگر ۱۰۰بار این صلوات شریفه را: «اللَّهُمّ صَلِّ علی محمّد و آل محمّد و عَجِّل فَرَجَهُم» را بخواند، خداوند ۶۰حاجت او را بر آورد، ۳۰حاجت دنیوی و ۳۰حاجت اخروی»(۴)

صلوات واجب: صلوات از ذکر‌های واجب نماز است و مسلمانان مکلّفند هر روز در تشهّد نماز‌های یومیّه، صلوات را بر زبان آورند و بر پیامبر(ص) و خاندانش با همان ذکر ویژه درود بفرستند. ترک عمدی صلوات بر پیامبر(ص) موجب ابطال نماز است.(۵) امام صادق(ع) فرمودند: اگر کسی در نمازش صلوات بر مُحَمَّد و آل او نفرستد، این نماز او را به بهشت نبرد.(۶) البته منظور از صلوات، صلوات کامل است. کیفیت صلوات کامل، صلواتی است که با آل همراه باشد. «الّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد وَ عَجِّل فَرَجَهُم»(۷) فقها درباره صلوات فرموده اند: صلوات بر پیغمبر و آل او در تشهد اول و دوم نماز واجب است، و در غیر آن مستحبّ است. از فقهاى اهل سنّت(شافعى) آن را در تشهد دوم واجب مى‏ داند، لذا در نماز به خصوص در رکوع و سجده و در غیر نماز در سایر حالات از مستحبّات موکد است.(۸) صلوات‌خوانی از آیین‌های موسیقایی ایرانیان مسلمان در هنگام سحر انجام می‌شود و در آن مسلمانان با ذکر صلوات همسایه‌شان را از خواب بیدار می‌کنند. صلوات: [ص َل َ] (ع اِ) کنائس جهودان. اصل آن به عبرانی صَلوتا است. کنشت. کنیسه.(۹) صلوات: [ص َل َ] (اِخ) مرکز دهستان خروسلو از بخش گرمی شهرستان اردبیل، شغل اهالیش زراعت و گله داری است. صلوات در باختر گرمی و مسیر شوسه ٔگرمی اردبیل واقع است. با جلگه و دشت، هوای گرمسیری و آب چشمه و محصولاتی مانند؛ غلات، حبوبات . . . . دارد.(۱۰)  آیا گفتن عبارت “و عجل فرجهم” پس از صلواتی که بعد از ذکر سجده یا بعد از ذکر رکوع در هنگام نماز گفته می‌شود، اشکالی دارد یا خیر؟ پاسخ ها:

  1. اشکالی ندارد ولی گاه ترک شود تا تصور نشود جزء نماز است.(۱۱)
  2. مانعی ندارد ولی مستحب است بعد از صلوات بگوید: و تقبّل شفاعته و ارفع درجته.(۱۲)
  3. نماز را به همان نحو که در رساله‌های عملیه نوشته‌اند باید خواند و نباید چیزی بر آن افزود.(۱۳)
  4. اگر به عنوان ورود در نماز نباشد، اشکال ندارد.(۱۴)
  5. اگر به عنوان ورود در نماز نباشد، اشکال ندارد.(۱۵)

توضیح: اصطلاح «ورود» بدین معناست که یک دلیل(وارد)، موضوع دلیل دیگر(مورود) را‌ به‌طور حقیقی بردارد(رفع کند) و آن را از موضوعیت بیندازد.

صلوات ناقص: زید بن خارجه می گوید: «از پیامبر(ص) سؤال کردم که چگونه در پیشگاه خدا طلب حاجت کنم؟» پیامبر(ص) پاسخ داد: «بر من صلوات بفرستید و در دعا کوشا باشید.» و افزود: این چنین بگویید: «اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد»(۱۶) در این دستور العمل، چگونگی صلوات کامل را پیامبر(ص) خاطر نشان کردند. آن چه مورد عنایت پروردگار حکیم می باشد، صلوات کامل است نه صلوات ناقص. پیامبر(ص) فرمود: «کسی که بر من صلوات بفرستد ولی بر آل من صلوات نفرستد، بوی بهشت را استشمام نمی کند».(۱۷) زیرا صلوات ناقص مورد نهی و نکوهش پیامبر(ص) می باشد. چنان که پیامبر(ص) فرمود: صلوات ناقص برای من منظور ندارید و «صلوات بَتْراء» را کنار بگذارید.(۱۸) امام باقر(غ) به مردی که دست به خانه خدا نهاده و صلوات ناقص ادا می کرد و می گفت: «اللهمّ صلّ علی محمّد» نگریست و فرمود: «ای مرد، صلوات را ناقص ادا نکن و در حق ما ستم روا مدار. بگو: اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمد».(۱۹)

 ر ک به:

  1. نبی
  2. رسول
  3. صلوات
  4. پیامبر رحمت
  5. نبی و رسول
  6. سیره پیامبر(ص)
  7. احترام پیامبر(ص)
  8. ۷داستان از پیامبر(ص)
  9. سیمای پیامبر اعظم(ص)
  10. ستایش پیامبر اسلام(ص)
  11. رسول راستین در کلام امیرالمؤمنین(ع)
  12. رسول اکرم(ص)،دلسوزترين فرد براي امّت
  13. سنّت های پیامبر گرامى اسلام حضرت محمد(ص)
  14. وظائف مسلمانان درباره پیامبرصلّى الله عليه و آله و سلّم
  15. سيره و سيماى پیامبر اسلام حضرت محمّد صلّى الله عليه و آله و سلّم

پی نوشت:

  1. احزاب/ ۵۶ و مجمع البحرین ج۱ ۲۶۶
  2. صحیح بخاری: ج۴/ ۱۱۸، کتاب بدءالخلق، ج۶/ ۲۷، باب تفسیر سوره ۳۳، ج۷/ ۱۵۷، کتاب الاموات و الکافی، ج۲، ص۴۹۴؛ وسائل الشیعه، ج۷، ص۱۹۲
  3. الصواعق المحرقه، ۱۴۶ و راهنمای حقیقت، جعفر سبحانی
  4. مفاتیح الجنان؛ اعمال روز جمعه، مرحوم حاج شیخ عباس قمی(ره) به نقل از امام صادق(ع)
  5. صدوق، ج۲، ص۱۸۳
  6. اصول کافی، ج۲، ص۴۹۵
  7. وسائل الشیعه، ج۷ ، ص۲۰۳
  8. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۴۲۱ و رساله عملیه ایشان مساله ۱۰۰، تعقیبات نماز
  9. منتهی الارب و المعرب جوالیقی ص ۲۱۱، رجوع به صلوة شود.
  10. فرهنگ جغرافیایی ایران، ج ۴
  11. آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی؛ مسائل جدید از دیدگاه علما و مراجع تقلید، ج۲۵/۱۲۹
  12. آیت‌الله العظمی سیستانی
  13. آیت‌الله العظمی سبحانی
  14. آیت‌الله العظمی آقا مجتبی تهرانی
  15. آیت‌الله العظمی بهجت(ره)
  16. عن زید بن خارجة(از صحابه و از کاتبان وحی؛ کنیه‌اش ابوزید و القاب مهم او، انصاری و نجاری و مدنی است): سألت رسول اللّه صلّی الله علیه و آله، فقال: «صَلُّوا عَلَیَّ وَ اجْتَهِدُوا فی الدُّعاءِ وَ قُولُوا: اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد»؛ سنن نسائی، ج۳، ص۴۹؛ السنن الکبری، ج۱، ص۳۸۳
  17. أمالی صدوق، ص۲۶۷، ح۲۹۱
  18. صلوات بَتْراء، یعنی صلوات بدون ذکر آل محمّد صلّی الله علیه و آله در کلام پیامبر(ص) مورد نهی و نکوهش قرار گرفته است. وسائل الشیعه، ج۷، ص۲۰۳، ح۹۱۱۷: قال النبی صلّی الله علیه و آله: «مَنْ صَلِّی عَلَیّ و لم یُصَلّ علی آلی لَمْ یَجِدْ رِیحَ الجَنَّةِ»
  19. ر.ک: صحیح بخاری، ج۶، ص۲۷، الصواعق المحرقه، ص۸۷ و وسائل الشیعه، ج۷، ص۲۰۲، حدیث۹۱۱۲؛ قال الصادق علیه السّلام: «سَمِعَ أَبِی رَجُلاً مُتَعَلِّقاً بِالْبَیْتِ و هو یقول: اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد: لاتَبْتُرْها ولاتَظْلِمْنا حَقّنا، قل: اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد»

باکس شناور "همچنین ببنید"

وارثان پیامبران

وارثان پیامبران

اگر بتوان یک انسان کاملی را در چهره یک زن معرّفی نمود. تنها مصداق کامل، …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 × 1 =