یکشنبه , ۲۵ آذر ۱۳۹۷
خانه / گردشگری / اماکن تاریخی / شهر اولین‌ها
شهر اولین‌ها

شهر اولین‌ها

شهر اولین‌هاشهر اولین‌ها شهری است که تاثیری فراوانی در زمینه برخی از عناصر مدرن‌سازی داشته است. بعضی از اولین‌های تبریز، قابل شمارش است، مانند؛

تبریز، مشهور به شهر اولین‌ها شده‌است.[۱] از طرفی هم تبریز بزرگ‌ترین قطب اقتصادی منطقهٔ شمال‌غرب و مناطق آذری‌نشین، مرکز اداری، ارتباطی، بازرگانی، سیاسی، صنعتی، فرهنگی و نظامی این منطقه در طول تاریخ خود با فراز و فرودهای بسیاری روبه‌رو بوده‌است. در دو سدهٔ اخیر هم، تبریز مبدأ بسیاری از تحولات اجتماعی، فرهنگی و صنعتی در ایران بوده‌است؛ به‌طوری‌که مانع خاموشی انقلاب مشروطه شد و نقشی کلیدی در تحولات بعدی کشور – هم چون انقلاب ۱۳۵۷ – و روند مدرنیزه شدن را داشته‌است.[۲] در روند انقلاب، تمامی‌ خیزش‌های مردمی همانند حلقه‌های یك زنجیره نقش تعیین كننده و منحصر به فرد خود را ایفا نمود و بدون وقوع آن، روند نهضت به سرانجام مقصود نمی‌رسید. از قیام‌های سرنوشت‌ساز مردم كه جایگاهی بی‌بدیل در جریان انقلاب به خود اختصاص داد، قیام مردم در ۲۹بهمن ۱۳۵۶ است. این قیام به عنوان تداوم سلسله قیام‌های مردم از ۱۵خرداد ۱۳۴۲، به رهبری روحانیت و حضور طیف گسترده‌ای از اقشار مختلف مردم، چنان ضربه‌ای برپیكره در حال احتضار رژیم پهلوی وارد آورد كه موجب گردید تا رهبر انقلاب در پیام خود، نوید سقوط رژیم و پیروزی نهضت مردم را بشارت دهد. زمینه‌ها، جریان و پیامدهای قیام مردم تبریز در ۲۹بهمن ۱۳۵۶ عبارت است از:

  • در اول آبان ۱۳۵۶، خبر درگذشت، فرزند امام(ره) منتشر شد. مردم، فوت مشكوك ایشان را شهادت نامیدند و از سوی دیگر شایع شد كه سازمان ساواك در این ماجرا، دست داشته است. سیدمصطفی، به عنوان یار دیرین امام(ره)، همواره همراه ایشان بودند و نقش بی‌همتایی در پیشبرد نهضت اسلامی ایفا می‌نمودند. ایشان علاوه براینكه رابط امام با نیروهای انقلاب بودند، در بسیاری از تصمیم‌گیری ها نیز، به عنوان مشاوری امین به رهبر نهضت، كمك می‌رساندند. بلافاصله پس از انتشار این خبر، مردم مسلمان ایران در سراسر كشور به برپایی مجالس بزرگداشت و ترحیم ایشان، همت گماشتند و این امر علاوه برمعرفی بیشتر نهضت اسلامی، نفرت و بیزاری مردم از نظام پهلوی را افزون‌تر ساخت. امام(ره) با نشان دادن صبر و شكیبایی فوق‌العاده در برابر این مصیبت، آن را از الطاف خفیه الهی برشمردند. فی‌الواقع نیز این حادثه از الطاف خفیه الهی بود، چرا كه شهادت سیدمصطفی، باعث افزایش وحدت و همدلی مردم و نیروهای مذهبی گردید و از سوی دیگر ضمن افزایش محبوبیت امام(ره) و رهبری عالمانه ایشان، جریان نهضت ضد‌شاهنشاهی، كاملا به دست نیروهای مذهبی و یاران امام(ره) افتاد. به دنبال اوج‌گیری بی‌سابقه نهضت، و قدرت‌یابی فوق‌العاده نیروهای مذهبی، رژیم پهلوی كه محبوبیت شدید امام(ره) در بین توده‌های مردم را بزرگترین عامل اتحاد و یكدلی مردم و پیشبرد نهضت و تزلزل پایه‌های رژیم می‌دید، آشفته و درمانده از هرجا، به تدبیری ساده لوحانه دست یازید و به این فكر افتاد تا به عنوان آخرین حربه، حرمت و قداست امام را در بین مردم، بشكند.
  • در هفدهم دی ۱۳۵۶، در روزنامه اطلاعات، مقاله‌ای با عنوان «ایران و استعمار سرخ و سیاه» به چاپ رسید. در این مقاله كه نام مستعار نویسنده آن «رشیدی مطلق» بود، رژیم قصد داشت تا با فحاشی و توهین وقیحانه نسبت به روحانیت و ساحت امام(ره)، از ایشان انتقام بگیرد و به گمان واهی خود، حیثیت و اعتبار ایشان را در بین مردم، لكه‌دار نماید، تا شاید بتواند از این طریق، رهبری بلامنازع ایشان در روند نهضت را خدشه دار ساخته و جلوی سرنگونی خود را سد نماید. تهیه و چاپ مقاله مذكور را به افراد مختلفی نسبت می‌دهند، ولی به نظر می‌رسد كه ساواك به دستور شخص شاه، آن مقاله را تدوین نموده بود. نویسندگان مقاله مذكور با بی‌شرمی تمام، تلاش داشتند تا قیام مردمی ۱۵خرداد ۱۳۴۲ و شخصت امام(ره) را زیر سوال برده و ایشان را به هواداری از ملاكین، شهرت طلبی و عامل استعمار بودن، متهم سازند. عكس العمل امام(ره) در برابر انتشار این مقاله در آن مقطع، بسیار سرنوشت‌ساز و درعین حال، نشان از كرامت طبع و بزرگواری ذاتی ایشان بود. امام(ره) با صبر و بی‌اعتنایی به آن اهانت آشكار و گستاخانه، به همگان نشان دادند كه هیچ‌ گونه خودخواهی در وجود ایشان راهی ندارد. هوشیاری امام، روحانیون آگاه و نیز بیداری و عمق علاقه مردم به امام، موجب شد كه انتشار این مقاله، نتیجه‌ای معكوس برای رژیم پهلوی، در برداشته باشد. با آن كه مردم مسلمان در سراسر كشور، با خشم و نفرت به این اهانت، پاسخ دادند ولی شهر قم، واكنش خاصی در برابر آن نشان داد. بلافاصله در قم، دروس حوزه علمیه، به نشانه اعتراض، تعطیل شد وطلاب به طور دسته‌جمعی به سوی منازل مراجع شتافتند. اجتماع عظیم روز ۱۸دی در مسجد اعظم، با شعارهای ضدرژیم پهلوی و حمایت از امام(ره)، توأم شد. این تظاهرات با حمله پلیس به صحنه درگیری مردم با پلیس تبدیل شد و حوادث مذكور تا نیمه‌شب، ادامه یافت. روز ۱۹دی ماه، اوضاع شهر قم، به‌گونه‌ای دیگر بود. مردم و طلاب با تعطیل كردن دروس حوزه، بازارها و مغازه‌های شهر، ضمن سرازیر شدن به خیابانها، نفرت و عصبانیت خود از اقدام رذیلانه رژیم را به نمایش گذاشتند. مأموران مسلح رژیم نیز پس از مشاهده موج عظیم تظاهرات مردمی، به سوی تظاهركنندگان آتش گشودند. مردم نیز كه مورد حمله ناجوانمردانه قرار گرفته بودند. با سنگ و چوب به مقابله با دژخیمان پرداختند و برسر راه خود، شیشه‌های شعب بانك صادرات(كه متعلق به یك سرمایه‌دار بهایی بود) و ساختمان حزب رستاخیز را شكستند.تعداد كشته‌ها و مجروحین ناشی از تیراندازی عمال رژیم به قدری بود كه مراكز درمانی شهر، مملو از شهدا و زخمی‌ها شده بود و دیگر امكان مداوا و كمك رسانی به خیل عظیم مجروحین، وجود نداشت. فاجعه كشتار مردم قم در ۱۹ دی ماه، اعتراض شدید مردم شهرهای دیگر كشور و بی‌آبروتر شدن رژیم در داخل و خارج را موجب شد. علاوه براین، پیام امام(ره) پس از این فاجعه، دامنه انقلاب را گسترده‌تر و سقوط رژیم را نزدیك‌تر ساخت.
  • در چهلمین روز قیام مردم قم و شهادت جمع كثیری از مردم آن شهر، در سراسر كشور مجالس ترحیم و یادبود برگزار گردید. این روز كه مصادف با ۲۹بهمن سال ۱۳۵۶ بود، روزی سرنوشت‌ساز در جریان نهضت اسلامی به شمار می‌آید. شهر تبریز نیز همانند دیگر شهرهای كشور، مهیای برگزاری مجالس بزرگداشت شهدای ۱۹دی قم بود. در این شهر، از چند روز قبل، اعلامیه‌ای به صورت وسیع توزیع شده بود. در این اعلامیه، یازده تن از علمای طراز اول تبریز، تعطیلی بازار، تشكیل مجلس یادبود و بزرگداشت شهدای ۱۹دی قم را خواستار شده و روز ۲۹بهمن را روز عزا و تعطیل عمومی، اعلام كرده بودند. نیروهای ساواك و شهربانی نیز، شماری از مردم را به دلیل پخش و توزیع این اعلامیه، بازداشت كرد.اعلامیه علمای شهر تبریز، زمان مراسم یادبود را از ساعت ۱۰صبح تا ۱۲در مسجد حاج میرزا یوسف(قزلی) تعیین كرده بود. از سوی دیگر، روز ۲۹بهمن، مصادف با روز شنبه و همزمان با امتحانات برخی ازدانشجویان بود، ولی نه تنها حدود نیمی از دانشجویان از حضور در دانشگاه خودداری نمودند، بلكه دانشجویان حاضر در دانشگاه نیز، با سردادن شعار، شكستن شیشه‌ها و تعطیل كردن كلاس ها، از دانشگاه خارج شده و به سمت مركز شهر حركت نمودند.عده‌ای دیگر از مردم نیز، از جمله بازاریان و طلاب حوزه طالبیه، پس از تجمع در مقابل مسجد جامع شهر، قصد حركت گروهی به سوی مسجد حاج میرزا یوسف را داشتند، كه در پی ممانعت مأمورین شهربانی، این تجمع، به درگیری مردم و مأموران، تبدیل شد. با این حال شمار زیادی از مردم كه طبق اعلامیه مذكور، در زمان مقرر به سمت مسجد سرازیر شده بودند، با درهای بسته مسجد روبرو شدند. مأمورین شهربانی برای جلوگیری از برگزاری مراسم بزرگداشت شهدای قم، مانع ورود مردم به مسجد گردیدند و از طرف دیگر، تلاش كردند تا مردم را پراكنده نمایند.مردم عزادار و خشمگین، خواستار باز شدن درب مسجد شدند. به دنبال عدم موفقیت نیروهای شهربانی در متفرق ساختن مردم، و تداوم پافشاری مردم برای حضور در مسجد و برگزاری مراسم بزرگداشت شهدای قم، سرگرد حق شناس، رئیس شهربانی تبریز، خطاب به مردم مسلمان، لفظ توهین‌آمیز و وقیحانه‌ای را نسبت به مسجد، ایراد نمود. این اقدام وی، علاوه برخشمگین‌تر ساختن مردم، باعث شد كه یكی از جوانان غیور شهر به نام محمد تجلا، سیلی محكمی را به گوش سرگرد حق‌شناس وارد آورد. به دنبال این اقدام جسورانه، سرگرد حق‌شناس با شلیك گلوله‌ای به سمت قلب این جوان، وی را به شهادت رساند. با شهید شدن محمد تجلا، دیگر خشم مردم انقلابی، از كنترل خارج شد. مردم جنازه شهید را برروی دستان خود بلند كرده و با فریاد «لااله الا الله» پیكر وی را تشییع نمودند.  در این هنگام، دانشجویان نیز به مردم پیوستند و شعار «درود برخمینی» در شهر طنین‌انداز گردید. تظاهركنندگان خشمگین، بدون اینكه كوچكترین تعرضی به اموال و اماكن خصوصی نمایند، مظاهر دولتی را مورد حمله قرار داده و مجسمه شاه، سینماها، مراكز فساد، مشروب فروشی‌ها، موسسات وابسته به بهائیان و ساختمان حزب رستاخیز را ویران نمودند. شهر تبریز از ساعت ۹/۳۰صبح عملا از كنترل پلیس و شهربانی خارج شده و در كنترل مردم قرار گرفت. اخبار قیام مردم به سرعت به دربار مخابره شد و محمدرضا شاه پهلوی، شخصا دستور سركوب مردم را صادر كرد. این دستور در تماس جمشید آموزگار، نخست وزیر وقت با استاندار آذربایجان شرقی، به وی ابلاغ شد. از این‌رو، نیروهای ارتش سوار برتانك و نفربر در ساعت ۱۲/۳۰ظهر برای سركوب كردن مردم، داخل شهر شدند. البته بیشترین نقش در كشتار مردم را ساواك برعهده داشت. چرا كه طبق اظهار شاهدان، سربازان ارتش، حاضر به كشتن مردم نبودند و مستقیما به سوی مردم شلیك نمی‌كردند، بلكه مأموران ساواك به طور ناجوانمردانه و حتی با سوار شدن برآمبولانس‌ها، ناگهان با باز كردن درب آن، مردم را به رگبار گلوله ‌بسته و به خاك و خون می‌كشیدند. آماری كه درباره شهدا، مجروحین و دستگیرشدگان این روز منتشر شد، متفاوت است. آمارهای رسمی، تعداد شهدا را ۶ نفر و زخمیان را ۱۲۵ نفر اعلام نمود، ولی طبق آمارهای غیررسمی، شمار شهدا ۲۰۰ نفر، مجروحان ۵۰۰ نفر و بازداشت‌‌شدگان به حدود ۱۰۰۰نفر بالغ می‌شد. باید دانست كه در روز ۲۹بهمن ۱۳۵۶، برای اولین بار، شعار «مرگ برشاه» به طور علنی سر داده شد و از این‌رو، دیگر به راحتی می‌شد سقوط قریب‌الوقوع نظام سلطنتی را پیش‌بینی نمود. امام(ره) نیز به دنبال قیام ۲۹بهمن تبریز، در سخنرانی خود در نجف اشرف اعلام نمودند كه «ما عزادار شهدای قیام ۲۹بهمن تبریز هستیم.» ایشان همچنین به همین مناسبت پیام مهمی صادر نمودند و در طی آن پیام، ضمن تسلیت‌گویی به مادران داغدیده و پدران مصیبت كشیده، و برشمردن نهضت عظیم این شهر به عنوان مشت محكمی بردهان یاوه‌گویان، وعده پیروزی نهایی را بشارت دادند.  از آنجا كه قیام ۲۹بهمن در یكی از نقاط حساس و تاریخ‌ساز ایران به وقوع پیوسته بود و نیز تمامی اقشار مختلف مردم در آن نقش داشتند، و همچنین به دلیل گستردگی و عظمت این قیام، بازتاب گسترده‌ آن، در رسانه‌های گروهی جهان، باعث مطرح شدن بیشتر نهضت اسلامی در سطح جهانی شد. رژیم نیز كه ضربه‌ای بس محكم خورده بود، به اتهام زنی پرداخته و ادعا نمود كه افرادی كه از آن سوی مرزها وارد كشور شده بودند، این حادثه را به‌وجود آوردند. علیرغم اتهامات واهی رژیم پهلوی، این قیام به سرعت به دیگر مناطق كشور سرایت كرد و درچهلم شهدای ۲۹بهمن تبریز، مجالس یادبود و قیام‌های خونین دیگر در بسیاری از شهرهای كشور همانند اصفهان، مشهد، قم، یزد، نجف‌آباد و خمین، برگزار گردید. قیام مردم تبریز در روز ۲۹بهمن ۱۳۵۶ نه تنها ضربه‌ای محكم و كارساز بر پیكره لرزان و در حال فروپاشی رژیم سلطنتی وارد ساخت، بلكه باعث تداوم زنجیره قیام‌های خونین مردم مسلمان ایران گردید و مردم انقلابی ایران و نیز مبارزین را به ادامه نهضت و رسیدن به پیروزی امیدوارتر و مصمم‌تر نمود. از این‌رو قیام ۲۹بهمن تبریز، به عنوان یكی دیگر از افتخارات مردم مبارز و آزادیخواه آذربایجان، در تاریخ انقلاب اسلامی ثبت گردیده است.

شهر اولین‌ها

شاه گلی یا ائل گلی از مهم‌ترین گردشگاه‌های تبریز است که در جنوب شرق آن و در ۷کیلومتری مرکز است. این مکان در زمان آق‌قویونلوها ایجاد شده و در دورهٔ صفویان گسترش یافته‌است.[۳] عمق دریاچه ۱۲متر و در محوطهٔ آن قایقرانی انجام می‌شود. هم چنین شهربازی(لوناپارک) و نیز غذاخوری و فست فود و کافی شاپ های متعددی در داخل آن وجود دارد و هتل، مسافرخانه و دفتر جهانگردی آن فعال است.[۴] با احداث هتل پارس ایل گلی، این گردشگاه جنبهٔ جهانی پیدا کرده‌است. دریاچهٔ شاه گلی با ۵٫۵هکتار وسعت، گنجایش ۷۲۰۰۰۰متر مکعب آب را دارد. نام این دریاچه پیش از انقلاب، «شاه‌گلی» و پس از انقلاب به ایل‌گلی(دریاچه مردم)[۵] تغییر نام داده‌است.  این دریاچه در زمستان با نمایی زیبا آمیخته‌ای از یخ و آب، خود را می‌نمایاند. در زمان یخ زدن دریاچه ماهی‌هایی که در این آب زندگی می‌کنند نمی‌توانند به سطح آب برسند و به همین دلیل رشد آن‌ها کند می‌شود.

 پانویس:

  1. صمد سرداری‌نیا. تبریز شهر اولین‌ها. تبریز: کانون فرهنگ و هنر آذربایجان،۱۳۸۱.فارس نیوز،روزنامه ابتکار، تبریز شهر اولین ها-ابرار نیوز، روزنامه جوان، روزنامه سراسری عصر آزادی، میراحمد باقرزاده ارجمندی، تبریز شهر اولین ها، شمس تبریز، س. ۴ و ۵، ش. ۱۱۸، ۱۱۹، ۱۲۰، ۱۲۳، ۱۲۴، ۱۲۷، ۱۲۸ و ۱۳۰ ، ۲۵مهر، ۱۲ آبان، ۹آبان، ۳۰آبان، ۷آذر و ۲۲اسفند ۱۳۸۰ و ۲۱فروردین ۱۳۸۱ و ۴اردیبهشت ۱۳۸۱.همشهری آنلاین،روزنامه قدس،فرحناز علی‌نژاد. «تاریخ چاپ و چاپخانه». روزنامهٔ همشهری، ۱۱شهریور ۱۳۸۵. بایگانی‌ از نسخهٔ اصلی در ۲ژوئن ۲۰۱۲.
  2. تبریز، دانشنامه جهان اسلام، جلد ۶، ت، زیرنظر: غلامعلی حداد عادل، تهران: بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، ۱۳۸۰، سرواژه تبریز، ص۳۸۱.
  3. شهر من تبریز، صفحهٔ ۱۴۷.
  4. شهر من تبریز، صفحهٔ ۱۴۸.
  5. «پرسه در استخر مردم». آفتاب، ۱۷ اردیبهشت ۱۳۸۵.

منابع:

  1. بلاغ
  2. ویکی پدیا
  3. سیر تكوینی انقلاب اسلامی، جواد منصوری
  4. حماسه ۲۹بهمن تبریز، به كوشش علی شیرخانی
  5. زندگینامه سیاسی امام(ره)، محمد حسن رجبی
  6. تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران، غلامرضا نجاتی
  7. انقلاب اسلامی و ریشه‌های آن، عباسعلی عمید زنجانی
  8. الحموی، یاقوت، معجم‌البلدان، ج۲ و  بیروت، دارصادر، ۱۹۷۷

باکس شناور "همچنین ببنید"

دریا

دریا

سال ها دل طلب جام جم از ما می کرد آن چه خود داشت، زبیگانه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 + 8 =