دوشنبه , ۲ مهر ۱۳۹۷
خانه / اسوه ها / شيرخوار
طفل شیرخوار کربلا

شيرخوار

 طفل شیرخوار کربلا طِفْل شيرخواره(infancy) را در لغت؛ رَِضيع، نوزاد، کودک، بچه و بچه کمتر از هفت سال گویند.(*) در تعریف طِفْل هم گفته شده است: طِفْل تا زمانی طِفْل گفته می شود که بدنش نرم باشد.[**] برای این مطلب شاهدی از قرآن بیان شده است: اوست آن خدایى که شما را از خاک، سپس از نطفه، سپس از لخته خونى بیافریده، آن گاه شما را که کودکى بودید از رحم مادر بیرون آورد … .[***] دهخدا در لغت نامه اش، طِفْل را این طور تعریف کرده: نوزاد، کودک کوچک و صغیر. به نوزادی که تازه زاییده شده، عموما در ساعت‌ها، روزها و یا هفته‌های اول، «نورسیده» می‌گویند، همان طور که در بین مردم مرسوم است، وقتی خداوند فرزندی را به کسی مرحمت می فرماید، گفته می شود: قدم نو رسیده مبارک باشد. کلمه نوزاد از واژه‌های «نو» و «زاد» گرفته شده که «نو» به معنای جدید و «زاد» به معنای زاده شده است.[****] در جامعه پزشکی، نوزاد به طِفْلی اطلاق می شود که در ۲۸روز اول زندگی(از بدو تولّد تا ۴هفته پس از تولد، کمتر از یک ماهه) باشد. کلمه «نوزاد» شامل نوزادان نارس، نوزادان پست‌میتو(از ۱هفتگی تا ۹ماهگی) و نوزاد کامل تازه به دنیا آمده، می شود.  در اصطلاح عام به نوزاد یا کودک نی‌نی نیز می‌گویند. کلمه انگلیسی آن، Infant از infans کلمه لاتین، به معنای “ناتوان در صحبت نمودن” و یا از “لال” مشتق شده است. این به طور معمول به کودکانی بین سنین ۱ تا ۱۲ماه اطلاق می‌شود؛ با این حال، تعاریف بین از زمان تولد تا ۳سالگی متفاوت است. «نوزاد»، هم چنین به کودکان زیر سن بلوغ قانونی اطلاق می شود.[*****] عبدالله بن حسین معروف به علی اصغر(عبدالله بن حسین علی الأصغر) نام کوچک‌ترین فرزند حسین بن علی است که مادرش رباب بنت امرئ القیس می‌باشد. علی اصغر که در ۱۰رجب سال ۶۰هجری در مدینه متولد شده و در ۱۰محرم سال ۶۱هجری در ۶ماهگی در کربلا شهید شد. علی اصغر به باب‌الحوایج معروف می‌باشند. در روز عاشورا در کربلا علی اصغر شیرخوار بود و از تشنگی بی تاب شده بود حسین بن علی او را به میدان جنگ می‌برد و او را بر دو دستان خود قرار می‌دهد و می‌گوید: از یاران و فرزندانم، کسی جز این کودک نمانده‌است. نمی‌بینید که چگونه از تشنگی بی تاب است؟ اگر مرا رحم نمی‌کنید حداقل به این کودک رحم کنید. در این حال در بین سپاه عمر سعد تشکیک ایجاد شد که ما برای جنگیدن با کودکان نیامده‌ایم در این حال عمر سعد به حرمله دستور داد که با تیر ۳شعبه کودک را بکشد و در این حین که حسین بن علی در حال گفتگو بود تیری از کمان حرمله آمد و گوش تا گوش حلقوم علی اصغر را درید. حسین بن علی خون گلوی او را گرفت و به آسمان پاشید. در تاریخ یعقوبی آمده است: نوزادی را که در همان هنگام به دنیا آمده بود به دست آن حضرت دادند. پس در گوش او اذان گفت و کام او را برمی‌داشت که تیری در گلوی کودک نشست. امام حسین(ع) تیر را از گلوی کودک کشید و او را به خونش آغشته می‌کرد و می‌گفت: «به خدا سوگند که تو از ناقه برای خدا گرامی‌تری و محمد(ص) از صالح برای خدا گرامی‌تر.»[۱] در زیارت ناحیه مقدسه تنها عبارت:«أَلسَّلامُ عَلَی الرَّضیعِ الصَّغیرِ»[۲] به معنی «سلام بر آن شیر خوارِ کوچک» آمده؛ ولی در کتاب المزار[۳] محمد بن مشهدی و کتاب اقبال[۴] سید بن طاووس در زیارت منسوب به ناحیه مقدسه به سال ۲۵۲ه.ق. چنین آمده‌است: سلام بر عبدالله پسر حسین، کودک شیرخوار تیر خوردهٔ به زمین افتادهٔ به خون غلتیده که خونش به آسمان بالا رفت و در آغوش پدرش به وسیلهٔ تیر ذبح شد. خداوند تیرانداز و پژمرده کننده‌اش «حرملة بن کاهل اسدی» را لعنت کند. سلام بر عبدالله پسر حسین، کودک شیرخوار تیر خوردهٔ به زمین افتادهٔ به خون غلتیده که خونش به آسمان بالا رفت و در آغوش پدرش به وسیلهٔ تیر ذبح شد. خداوند تیرانداز و پژمرده کننده‌اش «حرملة بن کاهل اسدی» را لعنت کند.  حضرت علی اصغر نامش عبدالله است و نیز هنگام شهادت کودک شیرخواری بیش نبوده است؛ اما در مورد اینکه آیا شش ماهه بوده است(آن گونه که مشهور شده است) یا نه؛ دانش نامه امام امام حسین(ع) می نویسد: باید توجّه داشت آن چه مكرّر شنیده مى شود كه آن كودك، ۶ماهه بوده، سند معتبرى ندارد. منشأ این سخن، احتمالاً نسخه منتشر شده مقتل ضعیف منسوب به ابو مِخنَف باشد كه در آن آمده: «از عمر او(على اصغر) شش ماه گذشته بود». گفتنى است كه این سخن، نه تنها در هیچ منبع معتبرى نیامده است؛ بلكه در نسخه خطى اى از همین كتاب نیز ـ كه در كتاب خانه تخصّصى حدیث(قم/ دار الحدیث)، موجود است ـ این جمله نیامده است البته گزارشى از «یك ساله بودن» وى، در تاریخ بلعمى آمده است. در محل دفن علی اصغر دو مکان بیان شده‌است اولین قول بر سینهٔ حسین بن علی و دومین قول در کنار کشته‌شدگان کربلا در نزدیکی ضریح حسین بن علی است.

حسین آمد و …

السَّلامُ عَلى عَبدِ اللّهِ بنِ الحُسَینِ الطِّفلِ الرَّضیعِ: بعد از آنی که این بچه در آغوش پدر به تیر حرمله ذبح شد و خون از گلویش بنا کرد ریختن امام حسین دستش را برد زیر این خونها و با یک حال عجیبی این خون ها را به طرف آسمان پرتاب می‌کرد و می‌پاشید و این دعا را خواند: پروردگارا، اگر یاری آسمانی خود را از ما بازداشته ای، در عوض بهتر از این پیروزی را در آخرت قسمت ما کن و انتقام ما را بگیر و آن چه را که در دنیا بر سر ما آمده، ذخیره آخرت ما قرار بده.(۶)

چگونگی شهادت علی اصغر(ع): سید بن طاووس(ره) در کتاب اللهوف خود می نویسد: هنگامى كه امام حسین(ع)، شهادت جوانان و محبوبانش را دید، تصمیم گرفت كه خود به میدان برود و ندا داد: «آیا مدافعى هست كه از حرم پیامبر(ص)، دفاع كند؟ آیا یكتاپرستى هست كه در باره ما از خدا بترسد؟ آیا دادرسى هست كه به خاطر خدا، به داد ما برسد؟ آیا یارى دهنده اى هست كه به خاطر خدا، ما را یارى دهد؟» پس صداى زنان، به ناله برخاست. امام(ع)، به جلوى درِ خیمه آمد و به زینب (س) فرمود: «كودك خُردسالم را به من بده تا با او، خداحافظى كنم». امام باقر(ع)[در باره آن خون] فرموده است: «از آن خون، یك قطره هم به زمین، باز نگشت.»(۷) شیخ مفید(ره) می نویسد: امام حسین(ع) جلوى خیمه نشست، فرزندش عبداللّه بن حسین را كه خُردسال بود، برایش آوردند، امام(ع)، او را در دامانش نشاند، مردى از بنى اسد، او را با تیرى زد و ذبحش كرد، امام حسین(ع)، خون او را گرفت و هنگامى كه كفِ دستش پُر شد، آن را بر زمین ریخت، سپس گفت: «پروردگارا! اگر یارىِ آسمانى ات را از ما دریغ داشتى، آن را براى جاى بهترى قرار بده و انتقام ما را از این مردم ستمكار بگیر» سپس، آن كودك را آورد و كنار كشتگان خاندانش قرار داد.(۸) تذكرة الخواصّ به نقل از هشام بن محمّد می نویسد: وقتى امام حسین(ع) دید كه آن ها بر كُشتن او پافشارى مى كنند، قرآنى را گرفت و آن را باز كرد و بر سرش نهاد و ندا داد: «كتاب خدا و نیز جدّم محمّد، فرستاده خدا، میان من و شما [داورى كند]. اى مردم! براى چه خونم را حلال مى شمرید؟!» هم چنین امام حسین(ع) به سوى یكى از كودكانش كه از تشنگى مى گریست، رفت، او را بر سرِ دست گرفت و گفت: اى قوم! اگر بر من رحم نمى كنید، بر این كودك، رحم كنید. در این حال، مردى از آنان، تیرى به سوى او انداخت و ذبحش كرد. امام حسین(ع) مى گریست و مى‌گفت: خدایا! میان ما و گروهى كه ما را دعوت كردند تا ما را یارى دهند، امّا ما را كُشتند، داورى كن. در این هنگام، از آسمان، ندایى رسید: «او را وا گذار ـ اى حسین ـ ، كه او را در بهشت، شیر مى دهند».(۹) خوارزمى در مقتل الامام حسین(ع) می نویسد: امام امام حسین(ع) هنگامى كه با فاجعه[ى از دست دادن] خاندان و فرزندانش رو به رو شد و جز او و زنان و كودكان و فرزند بیمارش كسى نمانْد، ندا داد: «آیا مدافعى هست كه از حرم پیامبر(ص) دفاع كند؟ آیا یكتاپرستى هست كه در حقّ ما، از خدا بهراسد؟ آیا فریادرسى هست كه به امید خدا، به داد ما برسد؟ آیا یاورى هست كه به خاطر پاداش خدا، به ما كمك كند ؟»(۱۰) صداى زنان، به گریه و ناله، بلند شد. امام حسین(ع)، به جلوى درِ خیمه آمد و گفت: «على، كودك خردسال را، به من بدهید تا با او خداحافظى كنم.» كودك را به او دادند، امام(ع) او را مى بوسید و مى گفت : «واى بر این مردم كه طرفِ دعوایشان، جدّ توست!.» همان هنگام كه كودك در دامان امام امام حسین(ع) بود، حَرمَلة بن كاهِل اسدى، تیرى به سوى او پرتاب كرد و او را در دامان ایشان ذبح كرد. امام حسین(ع)، خون او را گرفت تا آن كه كفِ دستش پُر شد. سپس، آن را به سوى آسمان پاشید. سپس، امام حسین(ع) از اسبش فرود آمد و با دسته شمشیرش، چاله اى براى او كَنْد و او را به خونش آمیخته كرد[و به خاك سپرد] و بر او درود فرستاد. طفل شش ماهه تبسم نكند، پس چه كند//آن كه بر مرگ زند خنده، علي اصغر توست‏.(۱۱)

شفیعی کدکنیبست بر روی سر عمامه پیغمبر را
رفت تا بلکه پشیمان بکند لشکر را

من به مهمانی تان سوی شما آمده‌ام
یادتان نیست نوشتید بیا؟ آمده‌ام

ننوشتید بیا کوه فراهم کردیم؟
پشت تو لشکر انبوه فراهم کردیم

ننوشتید زمین ها همه حاصلخیزند؟
باغ هامان همه دور از نفس پاییزند

ننوشتید که ما در دلمان غم داریم؟
در فراوانی این فصل تو را کم داریم

ننوشتید که هستیم تو را چشم به راه؟
نامه نامه لک لبیک ابا عبدالله

حرف هاتان همه از ریشه و بُن و باطل بود
چشمه هاتان همگی از ده بالا گِل بود

باز در آینه، کوفی صفتان رخ دادند
آیه‌ها را همه با هلهله پاسخ دادند

نیست از چهره آیینه کسی شرمنده
که شکم ها همه از مال حرام آکنده

بی‌گمان در صدف خالی‌شان درّی نیست
بین این لشکر وامانده دگر حرّی نیست

بی وفایی به رگ و ریشه آن مردم بود
قیمت یوسف زهرا دو سه مَن گندم بود

آی مردم پسر فاطمه یاری می‌خواست
فقط از آن همه یک پاسخ آری می‌خواست

چه بگویم به شما هست زبانم قاصر
دشت لبریز شد از جمله هل من ناصر

در سکوتی که همه مُلک عدم را برداشت
ناگهان کودک شش ماهه علم را برداشت

همه دیدند که در دشت هماوردی نیست
غیر آن کودک گهواره نشین مردی نیست

آیه آیه رجز گریه تلاوت می کرد
با همان گریه خود غسل شهادت می کرد

گاه در معرکه آن کار دگر باید کرد
گریه برنده تر از تیغ عمل خواهد کرد

عمق این مرثیه را مشک و علم می دانند
داستان را همه اهل حرم می دانند

بعد عباس دگر آب سراب است سراب..
غیر آن اشک که در چشم رباب است رباب…

مرغِ در بین قفس این در و آن در می‌زد
هی از این خیمه به آن خیمه زنی سر می زد

آه بانو چه کسی حال تو را می فهمد؟
علی از فرط عطش سوخت، خدا می فهمد

می رسد ناله آن مادر عاشورایی
زیر لب زمزمه دارد: پسرم لالایی

کمی آرام که صحرا پر گرگ است علی
و خدای من و تو نیز بزرگ است علی

کودک من به سلامت سفرت، آهسته
می‌روی زیر عبای پدرت آهسته

پسرم می روی آرام و پر از واهمه‌ام
بیشتر دل نگران پسر فاطمه ام

پسرم شادی این قوم فراهم نشود
تاری از موی حسین بن علی کم نشود

تیر حس کردی اگر سوی پدر می‌آید
کار از دست تو از حلق تو بر می‌آید

خطری بود اگر، چاره خودت پیدا کن
قد بکش حنجره‌ات را سپر بابا کن(۱۲)

توضیحات:

  • (*) .  رضیع: [رَ](ع ص) طِفْل شیرخواره.(آنندراج) راضع. شیرخوار. شیرخواره.(یادداشت مؤلف) کودک شیرخواره. ج، رُضَعاء.(مهذب الاسماء) شیرخوار(غیاث اللغات) شیرخواره، شیرخوار.[خوا/خا](نف مرکب) طِفْلی که هنوز شیر می خورد.(ناظم الاطباء) رضیع، شیرخواره، شیرخور، کودکی که هنوز از پستان مادر شیر خورد. کودک خرد.(یادداشت مؤلف) طِفْلی که شیرخورد.(آنندراج) رَضِع.(منتهی الارب) الطِّفْلُ: المَوْلُودٌ ما دامَ نَاعِمًا رَخْصًا و في المعجم العربي يسمى الموْلُودُ ما دامَ نَاعِمًا رَخْصًا طفل و يسمى الطفل الذي يبلغ عمره بين ثلاث وست سنين الشهر. أما الولد فهو اسم لكل ما وُلِد، يطلق على الذكر و الأنثى و المثنى و الجمع و جمعه(أولاد).
  • [**] . شیخ مفید(ره) در الارشاد، هنگام نام بردن فرزندان امام حسین(ع) از امام سجّاد(ع) با تعبیر علی اکبر و از حضرت علی اکبر با تعبیر علی اصغر یاد می کند و می نویسد: كانَ لِلحُسَینِ(ع) سِتَّةُ أولادٍ: عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ الأَكبَرُ، كُنیَتُهُ أبو مُحَمَّدٍ و اُمُّهُ شاه زَنانُ بِنتُ كِسرى یَزدَجَردَ و عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ الأَصغَرُ، قُتِلَ مَعَ أبیهِ بِالطَّفِّ … و اُمُّهُ لَیلى بِنتُ أبی مُرَّةَ بنِ عُروَةَ بنِ مَسعودٍ الثَّقَفِیَّةُ. امام حسین(ع)، ۶فرزند داشت: على اكبر كه كنیه اش ابو محمّد و مادرش شاه زنان، دختر یزدگرد، شاه ایران بود. على اصغر كه با پدرش در كربلا كشته شد و مادرش لیلا، دختر ابو مُرّة بن عروة بن مسعود ثقفى بود. در ادامه می نویسد: و عَبدُاللّه ِ بنُ الحُسَینِ ، قُتِلَ مَعَ أبیهِ صَغیرا ؛ جاءَهُ سَهمٌ وهُوَ فی حِجرِ أبیهِ فَذَبَحَهُ(الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، ج‏۲، ص۱۳۵) عبداللّه بن حسین كه در كودكى با پدرش كشته شد. تیرى آمد و او را در دامان پدرش ذبح كرد. مطالب السؤول از آن کودک شیرخوار با همین تعبیر علی اصغر یاد کرده و می نویسد: فَأَمّا عَلِیٌّ الأَكبَرُ، قاتَلَ بَینَ یَدَی أبیهِ حَتّى قُتِلَ شَهیدا . وأمّا عَلِیٌّ الأَصغَرُ جاءَهُ سَهمٌ و هُوَ طِفلٌ فَقَتَلَهُ(مطالب السؤول، ص۷۳) على اكبر، كه پیشِ روى پدرش جنگید تا به شهادت رسید. على اصغر كه در حالى كه كودكى بیش نبود، تیرى به او رسید و كشته شد. اصفهانی، راغب، المفردات فی غریب القرآن، ص ۵۲۱، امام صادق(ع):  … و لیکونن لشیعتنا حیاه الی ظهور قائمنا؛ … هرآینه و حتما پیروان ما تا ظهور قائم ما باید حیاتشان را از کربلا بگیرند. بحار الانوار جلد ۵۳
  • [***] . هُوَ الَّذی خَلَقَکُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَهٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَهٍ ثُمَّ یُخْرِجُکُمْ طِفْلاً …، غافر، ۶۷
  • [****] . لغتنامه دهخدا  متجاوز از ۱۴ قرن است که در آموزش های اسلامی با جامع ترین، زیباترین و قوی ترین انگیزش ها ، نکات مهمی درباره شیرمادر در قالب توصیه ها و آموزش ها مطرح شده است. آگاهی از این توصیه ها و استفاده به جا از آن ها کارآمدترین و مؤثرترین انگیزه های ترویج تغذیه کودکان با شیر مادر را در پی خواهد داشت که در این رابطه به اختصار مطالبی عنوان خواهد شد. در منابع اسلامی، مانند قرآن(به عنوان مهم ترین و اساسی ترین منبع و در حقیقت قانون اساسی اسلام)، روایات پیامبر(ص) و معصومان(ع) و نیز کتب فقهی مطالب جالب و مهمی در مورد تغذیه با شیرمادر و آثار و احکام آن وجود دارد. آیات قرآنی که مستقیماً بحث شیرمادر در آن ها مطرح شده شامل آیات زیر می باشند: ۱٫ آیه ۲۳۳ سوره بقره(این آیه به اعتباری، مهم ترین آیه در خصوص شیرمادر است). ۲٫ آیه ۱۵ سوره احقاف. ۳٫ آیه ۱۴ سوره لقمان. ۴٫ آیه ۲۳ سوره نساء(این آیه ناظر به ارتباط خویشاوندی رضاعی «شیری» است). ۵٫ آیه ۶ سوره طلاق. ۶٫ آیه ۲ سوره حج. ۷٫ آیه ۷ و ۱۲سوره قصص. در این جا، به یکی از آیات که به هم آغوشی مادر و نوزاد توجه دارد، اشاره می شود. از مضمون این آیه، «یَوْمَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ کُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَ تَضَعُ کُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها …»،[حجّ ۲٫] هم آغوشی شیرخوار و مادرش استنباط می شود. امروزه بحث هم اتاقی مادر و کودک یا به اصطلاح Rooming in مورد تأکید است، تا کودک را پس از ولادت از مادر جدا نسازند و در همان اتاق نزدیک مادر قرار دهند. شکل تکامل یافته هم اتاقی، هم آغوشی است. تماس هرچه نزدیک تر مادر و شیرخوار، لمس بدن، بوییدن، نگاه کردن و فکر کردن به کودک توسط مادر در افزایش ترشح پرولاکتین و اکسی توسین نقش دارد. شیر مادر به عنوان نمونه ای آشکار از لطف و عنایت پروردگار نسبت به انسان و جلوه ای از حکمت بالغه الهی در قالب مناجات، ادعیه و رهنمودهای بهداشتی، حقوقی، اجتماعی معصومان(ع) مطرح گردیده است. این کلام رسا و ژرف از حضرت(ص) که فرمود: « لَیْسَ لِلصّبیّ لَبَنٌ خَیرٌ مِن لَبَنِ اٌمِّهِ…»؛[الحکم الزاهرَة، ترجمه انصاری، ص ۴۳۹٫] “برای نوزاد هیچ شیری بهتر از شیر مادرش نیست… “، کامل ترین بیان در اهمیت تغذیه کودک با شیر مادر(به خصوص مادر خودش) را در بردارد که می توان بر اساس یافته های علمی روز به تفسیر علمی این کلام مبادرت ورزید. یکی از آداب شیر دادن، در آغوش گرفتن نوزاد هنگام شیر دادن است. ضمن این که هر دو آغوش مادر برای نوزاد آرامش بخش است؛ لکن آغوش چپ مادر از جایگاه خاصی برخوردار است، از امام صادق(ع) نقل شده که آغوش چپ مادر، جایگاه مناسب تر شیرخوار است و تحقیقات دانشگاه کورنل، نشان می دهد که این مطلب علمی و دقیق است.
  • [*****] . «اینفنت» دیکشنری آنلاین مریام وبستر مریام وبستر http://www.m-w.com/cgi-bin/dictionary?book=Dictionary&va=infant.Retrieved ۲۰۰۷-۰۳-۲۷؛«نیونیت»دیکشنری آنلاین مریام وبسترمریام وبسترhttp://www.m-w.com/cgi-bin/dictionary?book=Dictionary&va=neonateRetrieved ۲۰۰۷-۰۳-۲۷

پانویس:

  1. «عاشورا در تاریخ یعقوبی – سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند» ‎(fa-IR)‎. به کوشش سالارکتاب: اطلاعات معتبر و مستند. ۱۳۹۷-۰۶-۲۰T07:31:37+00:00.
  2. متن زیارت ناحیه مقدسه؛ تبیان
  3. الکتاب : المزار- محمد بن المشهدی
  4. السَّلامُ عَلى عَبدِ اللّهِ بنِ الحُسَینِ الطِّفلِ الرَّضیعِ، المَرمِیِّ الصَّریعِ، المُتَشَحِّطِ دَما، المُصَعَّدِ دَمُهُ فِی السَّماءِ، المَذبوحِ بِالسَّهمِ فی حِجرِ أبیهِ، لَعَنَ اللّه ُ رامِيَهُ حَرمَلَةَ بنَ كاهِلٍ الأَسَدِيَّ وذَويهِ. أنصار الحسین؛ محمد مهدی شمس الدین؛ الزیارة المنسوبة إلی الناحیة المقدسة ص۱۴۷
  5. دانش نامه امام امام حسین(ع) ج۷ ص۳۳(متن و پاورقی)
  6. ذکر مصائب حضرت امام حسین(ع) در نماز جمعه تهران
  7. الملهوف: ص ۱۶۸
  8. یا قَومِ، إن لَم تَرحَمونی فَارحَموا هذَا الطِّفلَ. الإرشاد: ج ۲ ص ۱ظ ۸
  9. تذكرة الخواصّ: ص ۲۵۲
  10. مقتل الامام حسین(ع) للخوارزمی: ج ۲ ص ۳۲
  11. مجمع جهاني بزرگداشت حضرت علي اصغر(ع) و سازمان حجّ و زیارت
  12. سید حمیدرضا برقعی

منابع:

  1. حوزه نت
  2. ویکی پدیا
  3. تغذیه كودك
  4. مشرق نیوز
  5. سایت تخصصّی حسین و علی اصغر
  6. معالی السبطین، ج ۱، بحار الانوار، ج ۴۵، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، شهید پاک نژاد، ج ۲، فرهنگ عاشورا، جواد محدّثی. نفس المهموم ـ تنقیح المقال: مامقانی(شیخ عبدالله)، چاپ حجری. تهذیب الأحکام: شیخ طوسی، محمد بن الحسن(۴۶۰ ه ) دارالکتب الاسلامیه، طهران ـ تهذیب التهذیب: ابن حجر العسقلانی(۸۵۲ ه ) دار صادر / بیروت. الجامع الصغیر: جلال الدین سیوطی(۹۱۱ ه ) دارالفکر / بیروت ـ جلاءالعیون: مولی محمد باقر مجلسی(۱۱۱۱ ه ) انتشارات رشیدی. جواهرالعقول فی شرح فرائدالاصول: محمد رضا الناصری، الدار الاسلامیه.

باکس شناور "همچنین ببنید"

برگ ریزان

برگ ریزان

و چه زیباست موسم برگ‌ریزان… آن گاه که خش خش برگ‌های زرّین به زیر پای …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار + نه =