دوشنبه , ۲ مهر ۱۳۹۷
سلفی ها

سلفی ها

سلفی هاسَلَفی به گروهی از مسلمانان اهل سنّت گفته می‌شود که به دین اسلام تمسک جسته و خود را پیرو سلف صالح می‌دانند و در عمل و اعتقادات خود از پیامبر(ص)، صحابه و تابعین تبعیت می‌کنند. «سلف» در لغت به معنی «پیشین» است.(*) بنا به تعریف احمد پاکتچی هر جریانی که به کردار و آموزه‌های سنّت‌های نخستین اسلامی(خلفای صدر اسلام) اعتبار ویژه‌ای بخشد و راه نجات را بازگشت به تعالیم ناب نخستین آنها بداند، سلفی است. آن‌ها مدعی‌اند تنها راه بازگشت به تعالیم ناب اسلام، پیروی از سلف صالح است. بیش تر آن‌ها منظور از سلف صالح را شخصیت‌های ۳قرن نخستین اسلامی(پیامبر، صحابه، تابعین و تابعین تابعین) می‌دانند و با استناد به حدیث قرون نخستین ۳قرن نخستین اسلامی را بهترین قرون اسلامی دانسته و برای کسانی که در این دوره زندگی کرده‌اند مرجعیت فکری قائل‌اند. اهل سنت سلف را گروهی از مسلمانان، شامل صحابه، تابعین و تابعین تابعین می‌دانند. آن‌ها این ۳نسل را به دلیل نزدیکی زمانی و مکانی، و در نتیجه، تلقی بهتر وحی، بهترین مردم(خیره) می‌دانند. (**) دلیل اهل سنت در این زمینه، حدیث خیریه است: از رسول خدا(ص) سوال شد که بهترین مردمان چه کسانی هستند؟ فرمودند: خَیْرُ النَّاسِ قَرْنِی ثُمَّ الَّذِینَ یَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِینَ یَلُونَهُمْ: بهترین مردم(مردمان) قرن من هستند، سپس کسانی که در پی ایشان می‌آیند و سپس دیگرانی که در پی آن‌ها می‌آیند.[۱] سلفی گری ۲رکن اساسی دارد:

  1. مبارزه با بدعت، یعنی هر چیزی که سلفی‌ها جدید و خلاف سنّت می‌دانند.
  2. بازگشت به شیوهٔ زندگی و مرام سلف صالح و در نهایت سنّت حجاز و به خصوص سنّت اهل مدینه در ۱۴۰۰سال پیش.

سلفی‌های معاصر بر معنی خاصی از توحید تأکید زیادی دارند که باعث می‌شود افراد بسیاری «نامعتقد» به آن تلقی گردند. سلفی‌گری دارای ابعاد مذهبی، فرهنگی، اجتماعی، و سیاسی است و تأثیری بنیادین بر متفکران مسلمان در گوشه و کنار جهان اسلام گذاشته است.

سلف یا سلف صالح(السلف الصالح) به معنی پیشگامان درستکار و عادل است. در اصطلاح خاص اسلامی، سلف به ۳گروه زیر اطلاق می‌شود.

  1. صحابه:(الصحابه، «یاران پیغمبر اسلام») به معنی کسانی است که محمد را دیده و در زمان حیات او، دین اسلام را پذیرفته‌اند.
  2. تابعین:(التابعین، «پیروی کنندگان») به کسانی که زمان حیات محمد را درک نکردند اما صحابه محمد را دیده و در زمان حیات آن‌ها دین اسلام را پذیرفته‌اند، و در حال ایمان مرده‌اند، لفظ تابعی اطلاق می‌شود.
  3. تابع تابعین:(تابع التابعین، «پیروی کنندگان از پیروی کنندگان») به کسانی که زمان حیات محمد و صحابه را درک نکردند اما تابعین را دیده و دین اسلام را از تابعین فراگرفته‌اند لفظ تابع تابعین اطلاق می‌شود.

احمد بن حنبل آخرین نسل از سلف صالح دانسته می‌شود. دلیل انتخاب این ۳نسل، همراهی با پیامبر و نزدیکی زمانی به او و درک اسلام، و عمل و خدمت به آن توسط آن‌ها دانسته می‌شود. تعریف سلف صالح بر اساس زمان زندگی آن‌ها ممکن است کافی نباشد چون اهل سنّت برخی از شخصیت‌های برجسته متاخر مانند ابوحامد غزالی و ابن تیمیه را نیز سلف صالح شمرده‌اند.[۲]

در تاریخ معاصر دست کم ۳گونه سلفی گری قابل تفکیک است. سلفی گری ظاهراگرا پیرو آرای اهل حدیث‎‎ و به خصوص ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب است. سلفی‌گری جدید، رویکردی متمایز از سلفی گری ظاهرگراست که در آغاز قرن بیستم و در واکنش به پیشرفت‌های غرب توسط سید جمال‌الدین اسدآبادی و محمد عبده با هدف آزادسازی امت اسلام از تقلید و جمود و احیای اخلاقی، فرهنگی، و سیاسی بنیان‌گذاری شد. سلفیان بر بازگرداندن تفکر اسلامی به اصل خالص آن، تبعیت از قرآن و سنّت، مردود دانستن تفسیرهای جدید، و حفظ اتحاد امت اسلامی تأکید دارند. آن‌ها تقلید را نفی می‌کنند و تلاش می‌کنند سازگاری اسلام و دانش جدید را نشان دهند. مشهورترین گروه‌های الهام گرفته از سلفی‌گری اخوان‌المسلمین و جماعت اسلامی هستند. در اواخر قرن بیستم، این اصطلاح به اصلاح‌گران سنّت‌گرا اطلاق می‌گردد. ایدئولوژی جهادگرایی سلفی الهام‌بخش بسیاری از گروه‌های مسلح مانند القاعده در آغاز قرن ۲۱بوده‌است. این گروه‌ها دیدگاه‌های سلفی‌گری علمی(سلفی‌گری سنّتی) را رد کرده و خشونت را راهی مناسب و ضروری برای مقابله با حملات غرب علیه اسلام می‌دانند. این گروه‌ها متون اسلامی و تاریخ را بازتفسیر نموده و بر آیات نظامی قرآن و تاریخ نظامی اسلام تأکید بسیار دارند. تخمین زده شده‌است که سلفی‌های جهادی کمتر از یک درصد کل جمعیت مسلمانان را تشکیل می‌دهند. ارتباط نزدیکی با وهابیت و خاندان آل سعود دارد. بیشتر سلفی‌ها در عربستان سعودی(۲۲٫۹٪ جمعیت کشور)، قطر (۴۶٫۸۷٪ جمعیت کشور)، و امارات متحده (۴۴٫۸٪ جمعیت کشور) زندگی می‌کنند. بسیاری از منابع، مانند سازمان اطلاعات داخلی آلمان، سلفی‌گری را سریع‌ترین جنبش اسلامی از نظر گسترش می‌دانند. جهادگرایی سلفی(به عربی: السلفية الجهادية) به جریانی در درون سلفی‌گری گفته می‌شود که دیدگاه‌های سلفی‌گریِ علمی را رد کرده و جهاد و خشونت را راهی مناسب و ضروری برای مقابله با حملات غرب و حاکمان کشورهای اسلامی علیه اسلام می‌دانند. ایدئولوژی سلفی–جهادی الهام‌بخش بسیاری از گروه‌های مسلح مانند القاعده و داعش در آغاز قرن ۲۱بوده‌است. هدف آن‌ها پاک کردن جامعهٔ اسلامی از رفتارهای غیراسلامی است. ریشه‌های این دیدگاه را ممکن است در حرکت‌های رادیکال جهادی در دههٔ ۱۹۸۰میلادی در مصر پیدا کرد. تخمین زده شده‌است که سلفی‌های جهادی کمتر از یک درصد کل جمعیت مسلمانان را تشکیل می‌دهند. این گروه‌ها متون اسلامی و تاریخ را باز تفسیر نموده و بر آیات نظامی قرآن و تاریخ نظامی اسلام تأکید بسیار دارند. حامد الگار ۳عنصر را بین وهابیت و سلفی‌گری مشترک می‌داند:

  1. تصوف را مردود می‌دانند.
  2. پایبندی به یکی از مذاهب ۴گانه اهل سنّت را ضروری نمی‌دانند.
  3. این که همه بالندگی‌های پس از دو یا سه نسل اول اسلام(که به آن سلف صالح اطلاق می‌شود) را بی‌ارزش می‌دانند.

به علاوه وی به ۲ویژگی اشاره می‌کند که سلفی‌ها را از وهابی‌ها متفاوت کرده‌است:

  1. این که سلفی‌ها به جای توسل به زور به متقاعد کردن دیگر مسلمانان به پیوستن به گروهشان روی می‌آورند.
  2. سلفی‌ها نسبت به بحران‌های سیاسی و اجتماعی-اقتصادی پیش روی جهان اسلام آگاهی دارند.

سلفی‌ها با قرائت خشن و متحجرانه از سنت‌های اسلامی و نبوی و برداشت‌های ظاهری از آیات قرآن، ادعای بازگشت به اسلام سلف و اولیه(؟!) را دارند.(۳) سلفی‌ها با وجود اینکه دشمن اصلی خود را شیعیان می‌دانند و خون آن‌ها را حلال می‌شمارند؛ از همان ابتدا با فرق و مذاهب اهل سنت نیز همخوانی نداشته و در تضاد بوده‌اند.(۴) این به خاطر آن است که اصلاً به دنبال تخریب اسلام هستند.(۵)

توضیحات:

(*) . «سلف» در لغت به معنی «پیشین» است؛ و «سَلَفَ، یَسلِفُ، سَلفاً و سلوفاً» نیز صیغه‌های صرفی و مصدر «پیشی گرفتن» است. (محمد بن مکرم ابن منظور، «لسان العرب»، ج ۶: ص ۳۳۰ و ۳۳۱) به گفته‌ی «ابن فارس»، سلف اصلی است که بر تقدم و سبقت دلالت دارد. پس سلف کسانی هستند که در گذشته بوده‌اند. (احمد ابن فارس، «معجم مقایس اللغه»). با توجه به این تعریف، سلف معنایی نسبی دارد؛ به این صورت که هر زمانی، سلف زمان آینده‌ی خود است و در مقابل آن، «خَلَف» قرار دارد؛ به عبارت دیگر، ما نسبت به آیندگان، «سلف» هستیم و نسبت به گذشتگان «خلف» شمرده‌ می‌شویم. (سعید رمضان البوطی، «سلفیه؛ بدعت یا مذهب»:ص ۱۹)

(**) . مفهوم سلف، در اصطلاح اهل سنت و شیعه متفاوت است. اهل سنت سلف را گروهی از مسلمانان، شامل صحابه، تابعین و تابعین تابعین می‌دانند. آن‌ها این سه نسل را به دلیل نزدیکی زمانی و مکانی، و در نتیجه، تلقی بهتر وحی، بهترین مردم (خیره) می‌دانند. دلیل اهل سنت در این زمینه، حدیث خیریه است:”خیر الناس قرنی، ثم الذین یلونهم، ثم الذین یلونهم، ثم یجیء اقوام تسبق شهاده احدهم یمینه و یمینه شهادته”(محمد بخاری، « صحیح البخاری»،ج۳: ص ۱۵۱)، (محمد بخاری، «صحیح البخاری»،ج ۷: ص ۱۷۴) و (مسلم بن حجاج قشیری النیسابوری، «صحیح مسلم»، ج ۷:ص ۱۸۴) بهترین مردم (مردمان) قرن من هستند؛ سپس کسانی که در پی ایشان می‌آیند وسپس دیگرانی که در پی آن‌ها می‌آیند. پس از ایشان، مردمانی می‌آیند که گواهی هر یک، سوگندشان و سوگند هر کدام گواهی‌شان را نقش می‌کند». به نظر آن‌ها،‌ مفاد این حدیث نشانگر برتر بودن این سه نسل از دیگر مسلمانان است؛ از سوی دیگر، هر قرن را معادل صد سال گرفته‌اند و کلاً‌ دوران سلف را معمولاً سیصد سال می‌پندارند. (سعید رمضان البوطی، «سلفیه؛ بدعت یا مذهب»: ص ۱۹) البته اهل سنت درباره‌ی مفهوم این «برتری»، با یک‌دیگر اختلاف دارند؛ برخی بر این باورند، که این برتری، برای همه‌ی افراد ثابت است.(سعید رمضان البوطی، «سلفیه؛ بدعت یا مذهب»: ص ۲۱) و برخی مانند «ابن عبدربه»، معتقدند که هرچند این حکم برای مجموعه‌ی مسلمانان آن سه قرن ثابت است، ولی ممکن است این برتر بودن بر برخی از آن‌ها صدق نکند وچه بسا در قرن‌های بعدی، کسانی بیایند که از این افراد برتر باشند.(ابن عبدربه، «فتح الباری بشرح صحیح البخاری»، المیمنیه، ج ۷ : ص ۴) نتیجه‌ای که اهل سنت از برتر بودن این سه قرن می‌گیرند، این است که چون آن‌ها به پیامبر(ص) نزدیک‌تر بودند، بنابراین باید از آن‌ها پی‌روی کرد.

پانویس:

  1. علیزاده موسوی، سلفی گری و وهابیت، ۱۳۹۳ش، ص۳۲.
  2. فرمانیان کاشانی، مهدی. «سلفیه و تقریب». هفت آسمان، ش.۴۷(۱۳۸۹)۱۳۱–۱۵۰.
  3. سلفی‌‌گری در لغت و اصطلاح، منوچهر دین‌پرست، ماهنامه زمانه، شماره۳۳، ۱۳۸۴.
  4. صحیفه حضرت امام(ره)، ج‏۱۵، ص۴۵۴٫.
  5. بیانات در جمع ائمه جمعه استان‌های ایلام و کرمانشاه، ۸ دى ۱۳۶۰.

منابع:

  1. هارون
  2. ویکی‌پدیا
  3. ويکی شيعه
  4. موسسه تحقیقاتی حضرت ولیعصر (عج)
  5. گفتگوی داود فیرحی با روزنامه جمهوری اسلامی، ۱۳۹۲/۴/۱۷.
  6. علیزاده موسوی، سید مهدی، سلفی‌گری و وهابیت، ۱۳۹۳، نشر آوای منجی.
  7. سبحانی، جعفر:«سلف و سلفی گری۱» درس هایی از مکتب اسلام،ش.۶۰۸(۱۳۹۰)۸–۱۳.
  8. سبحانی، جعفر:«سلف و سلفی گری۲» درس هایی از مکتب اسلام،ش.۶۰۹(۱۳۹۰)۷–۱۹.
  9. فرمانیان، مهدی، تاریخ تفکر سلفی‌گری، قم، انتشارات دارالإعلام لمدرسة اهل بیت(ع)، ۱۳۹۴ش.
  10. پاکتچی، احمد و حسین هوشنگی، بنیادگرایی و سلفیه، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع)، ۱۳۹۳ش.
  11. پورحسن، ناصر و عبدالمجید سیفی، تقابل نئوسلفی‌ها با شیعیان و پیامدهای آن بر اتحاد جهان اسلام، مجله شیعه شناسی، دوره ۱۳، شماره ۵۲، زمستان ۱۳۹۴، برگرفته شده از : http://shiastudy.blog.ir/.

باکس شناور "همچنین ببنید"

حماسه کربلاء

قیام امام حسین علیه السّلام از سویی تجلّی گاه خصلت های پاک انسانی و فضایل …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پانزده + 20 =