چهارشنبه , ۱ اسفند ۱۳۹۷
خانه / دین شناسی / حدیث / گام دوست داشتنی
گام دوست داشتنی

گام دوست داشتنی

گام دوست داشتنیمهمّ ترین راهبرد اخلاقی-حقوقی، در ایجاد همبستگی و تحكیم پیوندهای اجتماعی، میان اعضای شبكه خویشاوندی است. برقراری پیوند و ارتباط عاطفی و مستمر با بستگان، از اعمالی است كه در نظام های ارزشی و هنجاری از جایگاه والایی برخوردار است. به تشریح این مساله و رعایت حقوق ارحام، احسان به والدین و دوری گزیدن از آزار آن ها، انفاق به خویشاوندان، اجتناب از قطع ارتباط و بی توجهی به حقوق بستگان و … در قرآن پرداخته شده است كه مجموعا معرف گویایی از اهمیت این عمل عبادی-اجتماعی در نظام ارزشی اسلام و تاثیر بی بدیل آن در ایجاد و تحكیم همبستگی و پیوند مشترك میان اعضای یك جامعه عموما و شبكه خویشاوندان خصوصا، به حساب می آید. این «سنّت»، از نیکوترین برنامه‌هاى دینى در حیطۀ معاشرت ‌است، گرچه شکل نوین زندگى و مشغله‌هاى زندگی‌هاى امروزى، گاهى ‌فرصت این برنامه را از انسان‌ها گرفته است، ولى مناسبت‌هاى ملّى و مذهبی و آغاز هر سال جدید، فرصت طبیعى و مناسبى براى عمل به این «سنّت» است. حفظ این سنّت‌هاى سودمند و ریشه‌دار، از عوامل تحکیم رابطه‌ درخانواده‌ها است. شاید بتوان گفت در گنجینۀ معارف اسلامی، کم‌تر موضوعى از موضوعات حقوقى-اخلاقى را مى‌توان یافت که به اندازۀ این «سنّت»، پیرامون آن سخن رفته باشد و این خود نشان‌ اهمیت و جای‌گاه والاى این ارزش اجتماعى در نظام ارزشى و هنجارى اسلام و نقش و تأثیر این «سنّت» در ایجاد و تحکیم پیوندهاى اجتماعى در شبکه‌هاى خویشاوندى دارد. با توجه به جای‌گاه بلند این «سنّت» در منابع دینى و پی‌آمدها و آثار و نقش‌هاى فراوانى که در سلامت و بهداشت روانى انسان و چگونگی زندگی آدمی دارد، این موضوع با اهمیت، در خور بازبینی است. بدین منظور خوب است به بررسی کوتاه این «سنّت» بپردازیم، از جمله در:گام دوست داشتنی

  1. قرآن: از دیدگاه قـرآن، این «سنّت» آن‌قـدر اهمیّت دارد که خداى متعال آن را در ردیف پرستش خویش قرار داده و این نشانۀ عظمت این «سنّت» است.(۱) خردمندان آنانند كه پیوندهایی را كه خدا دستور به برقراری آن داده، برقرار می دارند.(۲) و
  2. روایات: از محبوب‌ترین گام‌ها در نزد خداوند گامی است که در راه خدا به سوی خویشاوندی برداشته شود که با انسان قطع رابطه کرده است.(۳) خویشاوند کسی است که به واسطه ٔ نسبت یا از طرف پدر یا از طرف مادر و جز آن به شخصی نزدیک باشد. علاوه بر خویشاوندان نسبى، ارحام، مصادیق دیگرى نیز دارد و آن ارحام روحانی است که براساس آن‌چه از روایات استفاده مى‌شود، عبارت‌اند از: پیامبر(ص)، ائمۀ(ع)، علماى ربانى(و در رتبۀ بعد) اساتید و معلمان، صلحاى مؤمنان(یا عموم مؤمنان) و سادات. «مردى خدمت رسول خدا(ص) آمد و عرض کرد: یا رسول الله! من‌خویشاوندانى دارم که با آنان پیوند مى‌کنم و رابطه دارم، اما آنان ‌آزارم مى‌دهند. تصمیم گرفته‌ام آنان را ترک کنم. حضرت رسول(ص) فرمود: آن‌گاه، خدا هم تو را ترک مى‌کند! … گفت: پس چه کنم؟ رسول خدا(ص) فرمود: به کسى که محرومت کرده، عطا کن، با کسى‌که از تو بریده، رابطه برقرار ساز، کسى‌که بر تو ستم کرده، از او درگذر. هرگاه چنین ‌کردى، خداوند پشتیبان تو خواهد بود.»(۴)

ر ک به:

  1. بالاترينِ خوبی‌ها

پاورقی:

  1. گام دوست داشتنیقرآن در آیاتی به این «سنّت و فریضه الهی» اشاره كرده از جمله این آیات: [بقره(۲) آیۀ ۸۳]: «وَ اذْ اخَذْنا میثاقَ بَنى‌اسْرائیلَ لا تَعْبُدُونَ الا اللّهَ و َبِالْوالِدَینِ احْسانا، و َذِى الْقُرْبى و َالْیتامى وَ الْمَساکینِ…؛ [و به یاد آورید] زمانى را که از بنى اسرائیل پیمان گرفتیم که جز خداوند یگانه را پرستش نکنید و نسبت به پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و بینوایان نیکى کنید.» [نساء(۴) آیۀ ۳۶]: «و َاعْبُدُوا اللّهَ وَلا تُشْرِکوا بِهِ شَیئا وَ بِالْوالِدَینِ احْسانا و َبِذِى الْقُرْبى وَ الْیتامى و َالْمَساکینِ…؛ و خدا را بپرستید و هیچ چیز را شریک او قرار ندهید و به پدر و مادر نیکى کنید و نیز به خویشاوندان و یتیمان و مسکینان.» [نساء(۴) آیۀ۱] که ارحام، بعد از نام خدا آمده است. [رعد(۱۳) آیات۲۱ و ۲۲]: «واتقوا الله الذى تساءلون به و الارحام ان الله کان علیکم‌ رقیبا؛ بترسید از آن خدایی که به نام او از یک‌دیگر درخواست می‌کنید و دربارۀ ارحام کوتاهی نکنید، همانا خداوند مراقب شماست.» خداوند عاقلان را کسانى می‌داند که آن‌چه‌ خداوند متعال امر به پیوند آن کرده(مانند صلۀ رحم و دوستى ‌پدر و مادر و محبت اهل ایمان) اطاعت مى‌کنند و از خدا مى‌ترسند و از سختى هنگام حساب مى‌اندیشند… این‌ها در عاقبت جای‌گاهى ‌نیکو دارند.
  2. در این مورد به این آیه از قرآن اشاره مى‌شود.(رعد/۲۱): «و الذین یصلون ما امر الله به ان یوصل و یخشون ربهم و یخافون سوء الحساب؛ و(خردمندان) آنانند كه پیوندهایی را كه خدا دستور به برقراری آن داده، برقرار می دارند و از پروردگارشان می ترسند و از بدی حساب (روز قیامت) بیم دارند.» خدای متعال در مورد نیكی حقیقی و نیكوكار واقعی می فرماید: «لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا ۖ وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ ۗ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ؛ نيكوكارى آن نيست كه روى خود را به سوى مشرق و [يا] مغرب بگردانيد، بلكه نيكى آن است كه كسى به خدا و روز بازپسين و فرشتگان و كتاب [آسمانى‌] و پيامبران ايمان آورد، و مال [خود] را با وجود دوست داشتنش، به خويشاوندان و يتيمان و بينوايان و در راه‌ماندگان و گدايان و در [راه آزاد كردن‌] بندگان بدهد، و نماز را برپاى دارد، و زكات را بدهد، و آنان كه چون عهد بندند، به عهد خود وفادارانند؛ و در سختى و زيان، و به هنگام جنگ شكيبايانند؛ آنانند كسانى كه راست گفته‌اند، و آنان همان پرهيزگارانند.»(بقره/۱۷۷) از دیدگاه قرآن صله رحم آن قدر اهمیت دارد كه خدای متعال آن را در ردیف پرستش خود قرار داده است: «وَ إِذْ أَخَذْنا ميثاقَ بَني‏ إِسْرائيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ ذِي الْقُرْبي‏ وَ الْيَتامي‏ وَ الْمَساکينِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلاَّ قَليلاً مِنْکُمْ وَ أَنْتُمْ مُعْرِضُونَ؛ و چون از فرزندان اسرائیل پیمان محکم گرفتیم که: «جز خدا را نپرستید ، و به پدر و مادر ، و خویشان و یتیمان و مستمندان احسان کنید ، و با مردم [ به زبانِ ] خوش سخن بگویید ، و نماز را به پا دارید ، و زکات را بدهید» آن گاه ، جز اندکی از شما ، [ همگی ] به حالت اعراض روی برتافتید.»(بقره/۸۳)
  3. قال‌الامام‌السجاد(ع): «حَدَّثَنَا أَبِی رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ زَیْنَ الْعَابِدِینَ ع یَقُولُ مَا مِنْ خُطْوَةٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ خُطْوَتَیْنِ خُطْوَةٍ یَسُدُّ بِهَا الْمُؤْمِنُ صَفّاً فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ خُطْوَةٍ إِلَی ذِی رَحِمٍ قَاطِعٍ وَ مَا مِنْ جُرْعَةٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ جُرْعَتَیْنِ جُرْعَةِ غَیْظٍ رَدَّهَا مُؤْمِنٌ بِحِلْمٍ وَ جُرْعَةُ مُصِیبَةٍ رَدَّهَا مُؤْمِنٌ بِصَبْرٍ وَ مَا مِنْ قَطْرَةٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ قَطْرَتَیْنِ قَطْرَةِ دَمٍ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ قَطْرَةِ دَمْعَةٍ فِی سَوَادِ اللَّیْلِ لَا یُرِیدُ بِهَا عَبْدٌ إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَ: ابی حمزه ثمالی گوید: شنیدم امام زین العابدین(ع) می فرمود: هیچ قدمی به سوی خداوند از دو قدم محبوب تر نیست قدمی که مؤمن برای صف بستن در جهاد بر میدارد و قدمی که برای آشتی با خویشاوند بر می دارد، و هیچ جرعه ای نزد خدا محبوب تر از دو جرعه نیست یکی جرعه خشمی که مؤمن با بردباری فرو میبرد و دیگر شربت مصیبتی که مؤمن با شکیبائی بنوشد و هیچ قطره ای نزد خداوند محبوب تر از دو قطره نیست یکی قطره خونی که در راه خدا ریخته شود و دیگر اشکی که در تاریکی شب فقط برای خدا از چشم بنده جاری شوددو گام نزد خداوند محبوب‌ترین گام‌ها است: گامی که در راه خدا برای تحقق لشکر اسلام(برای جهاد) برداشته شود، و گامی به سوی خویشاوندی که با انسان قطع رابطه کرده است.(بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۸۷ به نقل از الخصال الممدوحه و المذمومه«صفات پسندیده و نکوهیده»، شیخ صدوق، ترجمه سیّداحمدفهری‏، ح۶۰) پيامبر(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) مي‌فرمايند: «انّ المرءَ لَيَصِلُ رَحِمَهُ و ما بَقِيَ مِن عُمُرِهِ إلاّ ثلاثةُ أيّامٍ فَيُنسِئُهُ اللّه ُ ثَلاثينَ سنةً ، و إنّ الرجُلَ لَيَقطَعُ الرَّحِمَ و قد بَقِيَ مِن عُمرِهِ ثَلاثونَ سَنَةً فَيُصَيِّرُهُ اللّه ُ إلى ثَلاثةِ أيّامٍ؛ گاهى مى‌شود از عمر كسى سه روز باقى مانده است، اما صله رحم به جاى مى‌آورد، پس خداوند آن را تا سى سال به تأخير مى‌اندازد و گاه مى‌شود كه از عمر كسى سى سال باقى مانده است، اما قطع رحم مى‌كند، پس خداوند آن را به سه روز تبديل مى كند».(حر عاملى، محمد بن حسن‏، وسائل الشيعة، قم‏: مؤسسة آل البيت عليهم السلام، ۱۴۰۹ق، ج۳۱، ص۵۲۷) صله رحم عمر را زياد و يا قطع رحم عمر را كم مى‏ كند. منظور از عمر و اجل در اين موارد اجل غير حتمى است. صله رحم، عمر را زياد مي كند و فقر را از ميان مي برد. هر كه خوش دارد روزي اش زياد شود و مرگش به تاخير افتد، صله رحم كند.(مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران: دار الكتب الإسلامية، ۱۳۷۴، ج۵، ص۱۴۸ و ۱۴۹)
  4. بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۱۰۰

باکس شناور "همچنین ببنید"

نماز

نماز

یکی دیوانه بود از اهل رازی نکردی هیچ جز تنها نمازی کسی آورد بسیاری شفاعت …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه × دو =