مسافر

مسافر

مسافر

اگر مردم از رحمت خدا به مسافر، خبر می‌داشتند، همگی بار سفر می‌بستند. خداوند با مسافران بسی مهربان است. در سفر نه‌تنها سیاحت و جهانگردی به سبب آثار و فایده‌های فراوان آن، امری شرعی و مباح است، بلکه ترک آن دست‌کم برای گروهی از انسان‌ها مورد سرزنش است. پیامبر(ص) مسافرت را برای سلامتی مفید و عامل کسب روزی می‌داند. البته مسافرت را نباید معادل جهان گردی دانست، زیرا جهان گردی بیش‌تر به رفت‌وآمدهای برون‌مرزی به کار می‌رود و حال‌آنکه مسافرت به رفت‌وبرگشت‌های کوتاه‌مدت مانند رفتن از شهری به شهر دیگر است. ازاین‌رو نسبت میان این دو عنوان عموم و خصوص مطلق است. اسلام دینی جامع است که اختصاص به گروه و منطقه خاصی ندارد همه انسان‌های روی کره زمین و در همه زمان‌ها مخاطب اسلام هستند. جامعیت و جهان‌شمولی این آیین توحیدی ایجاب می‌کند که به همه ملت‌ها و آیین‌ها و از هر نژاد و فرهنگ با هرگونه اعتقادات ملی و دینی در پیوند باشد تا بتواند پیام توحیدی خود را به آن‌ها رسانیده، به اسلام دعوت و رحمت للعالمین باشد. [۱] اگر مردم از رحمت خدا به مسافر، خبر می داشتند، همگی بار سفر می بستند. همانا خداوند با مسافران بسی مهربان است. [۲] سفر مربی مرد است و آستانه چاه سفر، خزانه مال است و اوستاد هنر. به شهر خویش درون، بی خطر بود مردم به کان خویش درون، بی بها بود گوهر. درخت اگر متحرک شدی، ز جای به جای نه جور اره کشیدی و نه جفای تبر. [۳]

آداب سفر
خداوند دوست دارد وقتی بنده اش در سفر و میان دوستانش است در کمک به همسفران بکوشد و خود را از آن‌ها جدا نکند. پیامبر(ص) در مورد کمک به همسفرانش فرمود: جمع کردن‌هیزم به عهده ی من باشد. بحارالانوار، ۷۶، ۲۷۳ امام علی(ع) با شخصی از اهل کتاب هم سفر شد در بین راه مرد ذمی گفت: کجا می روی؟ فرمود: به کوفه و چون راه مرد ذمی به طرف دیگر بود حضرت مقداری با او رفتند شخص ذمی گفت: مسیر شما به طرف کوفه است چرا همراه من می آیی؟ حضرت فرمود: انسان وقتی از هم سفرش جدا می شود باید مسافتی او را مشایعت کند مرد ذمی به خاطر این منطق اخلاقی مسلمان شد. سفینه،۱، ۴۱۶٫ قال علی(ع): نهج البلاغه، نامه ۳۱٫ قبل از مسافرت، از رفیق و همسفرت سوال کن و اطلاع بیاب، و قبل از تهیه مسکن از همسایه ات آگاه شو. انتخاب رفیق هم طراز: اذا صحبت فاصحب نحوک فلا تصحب من یکفیک فانّ ذلک مذلة للمؤ من.مکارم الاخلاق، ۱۳۱٫ هنگام همنشینی، با سطح خود همراه شو، نه با کسی که به تو برسد. چراکه این کار موجب خواری مومن است. انتخاب رئیس: پیامبر(ص): اذا کان ثلاثة فی سفر فلیؤ مّروا احدهم.کنزالعمال، ۱۷۵۵۰هرگاه سه نفر به مسافرت روند باید یکی از آن‌ها مسئول کارها و تصمیمات شود. صدقه:قال الصادق(ع): افتتح سفرک بالصدقة و اخرج اذا بدالک فانّک تشتری سلامة نفسک.بحار، ۱۰۰، ۱۰۳٫ به دیگران اطلاع دادن: پیامبر(ص) کافی، ۲، ۱۷۴پیامبر فرمودند وظیفه هر مسلمانی است که وقتی خواست به مسافرت برود دوستان و برادرانش را مطلع کند و دوستانش نیز وظیفه دارند هرگاه برگشت به دیدنش بروند. تهیه زاد و توشه. موافقت با دوستان: قال لقمان لابنه: بحار، ۷۳، ۲۷۵ در مسافرت توشه زیاد بردار تا خود و همراهانت از آن بهره برند و با همراهانت موافق و همراه باش جز در گناه و عصیان پروردگار. دعا و نماز خواندن: مستدرک، ۲،۲ ۵هرگاه خواستی به مسافرت روی خانواده خود را گرد آور و دو رکعت نماز بخوان و بگو «خدایا دینم و خود و خانواده و زن و فرزندم را به تو می سپارم». قال الصادق(ع): کافی، ۴،۳ ۳۳هرکه هنگام خروج از خانه اش ده بار “قل هو الله” رابخواند، تا آنگاه که به خانه اش برگردد در پناه خدا خواهد بود. بذل و بخشش. حفظ اسرار. شوخی نمودن: قال الصادق(ع): بحار، ۷۳، ۲۶۶مردانگی و بزرگی در سفر، در این است که: توشه زیاد وخوب برداری و به همراهانت هم ببخشی و اسرارشان را که در سفر از آن مطلع شده ای، بعد از جدایی از آن‌ها  بپوشانی و با آن‌ها با کارهای غیر گناه ، زیاد شوخی کنی. بازگو نکردن مشکلات سفر: پیامبر(ص): در مستدرک، ۲، ۴۳ یکی از آداب سفر این است که: بعد از جدایی از همسفران پشت سرشان حرف نزنی. به تنهایی سفر نرفتن: امام کاظم(ع): وسائل، ۵، ۳۰۰ هیچ گاه تنها به سفر نرو که شیطان‌همراه هر تنهایی است و او از [جمع] دو نفره دور است. مشورت با دوستان. تبسم داشتن.  بحار، ۷۶، ۲۷۱ لقمان به پسرش سفارش کرد هرگاه همراه گروهی به مسافرت رفتی، در کارهای خود و آن‌ها ، زیاد مشورت کن و خند بر چهره هاشان زیاد کن. سفر با افراد متواضع: قال علی(ع): بحار، ۷۶، ۲۶۷ هیچ گاه همسفر کسی نشو که برایت فضل و جایگاهی نسبت به خود آن گونه که تو برای او در نزد خود قائلی، قائل نیست.

سفرفواید سفر: فواید و آثار معنوی و مادی سفر، در برخی از روایات آمده است از جمله: کمک و یاری رساندن به مسافران اسلام سفارش شده‌است. از این روایات می‌توان دریافت که سفر در اسلام از چه منزلت و قداستی برخوردار است. وقتی پیامبر (ص) می‌فرماید: «خداوند با مسافران مهربان است» و جملاتی دیگر که همه از مهر خدا به مسافر سخن می‌گویند، در می‌یابیم که سفر و سیاحت، اگر به انگیزه‌های شرعی و سالم صورت گیرد، نزد پیشوایان دینی، گرامی و ارجمند است. «اگر مردم از رحمت خدا به مسافر، خبر می‌داشتند، همگی بار سفر می‌بستند. همانا خداوند با مسافران بسی مهربان است». مجموعه ورام، ج ۲، ص۳۳ «کسی که مسافر مؤمنی را یاری می‌رساند، خداوند از او هفتاد و سه اندوه را برمی‌دارد و در دنیا و آخرت وی را در پناه خود می‌گیرد. چنین شخصی، در روز قیامت که ستمگر دست خود را به دندان می‌گیرد، او از ناراحتی بزرگ آن روز آسوده و در امان است». همچنین بسیار سفارش شده است که مسافران در اثنای سفر، به یکدیگر مهربانی کنند و در بر آوردن حاجات همسفران خود، از هیچ کمکی دریغ نورزند. این سفارش ویژه نیز جایگاه سفر را در اسلام، آشکارتر می‌سازد. سخن ارزنده پیامبر (ص) در این باره بدین شرح است: «دو کس با یکدیگر همسفر نمی‌شوند، مگر آنکه مهربان‌ترین آن دو، نزد خداوند اجر بیشتری دارد و خداوند وی را دوست‌تر می‌دارد».(مکارم الاخلاق،ص۲۶۶) دیگر فواید و آثار سفر:

  1. زیاد شدن عقل: پیامبر(ص): مسافرت کنید. چرا که اگر مالی به دست نیاورید، اما عقلتان زیاد می شود. (مکارم الاخلاق، ص ۲۴۰)
  2. صحّت و سلامتی: پیامبر(ص): سفر کنید تا صحت و سلامتی به دست آرید. بحار، ۷۶، ۲۲۱٫ دلیلش‌ آن‌ است‌ که‌ تغییر آب‌ و هوا و پای‌ نهادن‌ به‌ دنیای‌ جدید به‌ زندگی‌ تنوإع‌ می‌بخشد و به‌ انسان‌ شادابی‌ و نشاطی‌ خاص‌ می‌دهد.
  3. عبرت‌اندوزی و پندآموزی: سفر، انسان را با سرنوشت و آثار بر جای مانده از پیشینیان آشنا می‌کند و این آشنایی خود بزرگ ترین آموزگار بشری است. در واقع، سفر نوعی مطالعه و تأمل در حالات و رفتار کسانی است که تاریخ سرنوشت و فرجام آنان را برای ما باز گفته است. این‌همان درس بزرگی است که قرآن بدان اشاره کرده است. «آیا آنان در زمین سیر نکردند تا بنگرند عاقبت پیشینیان را و همانا خانه آخرت بهتر است برای کسانی که می‌پرهیزند، آیا نمی‌اندیشید؟»(یوسف، ۱۰۹)
  4. کنار آمدن با دشواری‌ها: سفر به انسان می‌آموزد که چگونه با مشکلات رو در رو شود و چه آسان از عهده آن‌ها برآید. زیرا هر مسافری در طی مسیر با مرارت‌هایی چند، رو به روست و از رفع و رجوع آنها ناگزیر است این درگیری موقت با مشکلات، تمرین مناسبی برای حضور فعالانه در همه عرصه‌های زندگی است.
  5. شناسایی بهتر دوستان و اطرافیان: روشن است که دوستی انسان‌ها با یکدیگر جز در هنگامه‌های سختی و عسرت، محک نمی‌خورد. سفر این فرصت را در اختیار می‌گذارد که مردم یکدیگر را بیازمایند و از پایداری و میزان وفاداری دوستان خود آگاه شوند. از همین روست که امام علی (ع) فرموده‌اند: «سفر ترازوی اخلاق است.» (شرح ابن ابی‌الحدید، بر نهج‌البلاغه، ج ۲، ص ۲۹۶». امام صادق(ع) فرموده‌اند: «تا کسی را به سه چیز نیازموده‌ای، وی را دوست خود مخوان؛او را به خشم آر و بنگر که در آن حالت، آیا از حق به سوی باطل می‌گراید؟ دیگر آن که او را به درهم و دینار بیازمای و سوم اینکه او را با خود همسفر کن، و در سفر او را بیازمای».(بحارالانوار،ج ۷۴، ص ۱۸۰) گویا امام صادق(ع) مسافرت را چونان محکی می‌داند که خالص را از ناخالص تمیز می‌دهد و سره را از ناسره جدا می‌کند.
  6. رهایی از ترس و اضطراب: مرحوم فیض کاشانی در اثر مهم خود «المحجه البیضاء»، سفر را این گونه می‌ستاید: «از رهگذر سفر، آدمی از آنچه می‌هراسد، رهایی می‌یابد و به آنچه میل دارد، نایل می‌شود». این ویژگی برای مسافرت، نکته مهمی است که مرحوم فیض کاشانی بدان اشاره می‌کند. بر این اساس، سفر باز گیرنده و باز دهنده است: «هراس و اضطراب را از مسافر باز می‌ستاند و جای آن، محبوب و مطلوب‌های وی را می‌نشاند. سفر به انسان می‌آموزد که چگونه از امور ناهنجار و ناخوشایند بپرهیزد و آنچه را که مایل به کمال و خرسندی است، جایگزین کند».
  7. بهره‌وری و برخورداری: شکی نیست که سفر در کنار همه آثار و مواهب معنوی آن، گاه بسیار سودبخش و نعمت‌افزا است. اینکه اقتصاد همه کشورهای جهان بر پایه تجارت می‌چرخد و تجارت یعنی سفر از دیاری به دیار دیگر. نمی‌توان در خانه نشست و انتظار آن داشت که نعمت‌های مادی و معنوی خداوند، به سوی ما سرازیر شود. به تعبیر زیبای قرآن در سوره جمعه، برای برخورداری از فضل الهی، باید در زمین پراکنده شد و راه دادوستد و تجارت را پیش گرفت: «در زمین پراکنده شوید و فضل خدای را بجویید». پیامبر (ص) فرموده‌اند: «سفر کنید تا سالم شوید، و غنیمت برید».(بحارالانوار،ج ۶۲،ص ۲۶۷) «سفر کنید تا سلامتی بیابید و روزی برگیرید».(کنزالعمال،ج۶، ص۱۰۷)

فواید و آثار معنوی و مادی سفر، به همین مقدار خلاصه نمی‌شود اما شایسته است که به برخی دیگر از روایاتی که کمک و یاری رساندن به مسافران اسلام را سفارش کرده‌اند، اشاره شود. از این روایات می‌توان دریافت که سفر در اسلام از چه منزلت و قداستی برخوردار است. وقتی پیامبر (ص) می‌فرماید: «خداوند با مسافران مهربان است» و جملاتی دیگر که همه از مهر خدا به مسافر سخن می‌گویند، در می‌یابیم که سفر و سیاحت، اگر به انگیزه‌های شرعی و سالم صورت گیرد، نزد پیشوایان دینی، گرامی و ارجمند است. پیامبر (ص) فرموده‌اند: «اگر مردم از رحمت خدا به مسافر، خبر می‌داشتند، همگی بار سفر می‌بستند. همانا خداوند با مسافران بسی مهربان است».(مجموعه ورام، ج ۲، ص۳۳) «کسی که مسافر مؤمنی را یاری می‌رساند، خداوند از او هفتاد و سه اندوه را برمی‌دارد و در دنیا و آخرت وی را در پناه خود می‌گیرد. چنین شخصی، در روز قیامت که ستمگر دست خود را به دندان می‌گیرد، او از ناراحتی بزرگ آن روز آسوده و در امان است». هم چنین بسیار سفارش شده است که مسافران در اثنای سفر، به یکدیگر مهربانی کنند و در بر آوردن حاجات همسفران خود، از هیچ کمکی دریغ نورزند. این سفارش ویژه نیز جایگاه سفر را در اسلام، آشکارتر می‌سازد. سخن ارزنده پیامبر (ص) در این باره بدین شرح است: «دو کس با یکدیگر همسفر نمی‌شوند، مگر آنکه مهربان‌ترین آن دو، نزد خداوند اجر بیشتری دارد و خداوند وی را دوست‌تر می‌دارد».(مکارم الاخلاق،ص۲۶۶)

در باره سفر بیش تر بخوانید:

  1. ۱۲۵
  2. ۷صبح
  3. همسفر
  4. سفرِهوایی
  5. ایمنی سفر
  6. محسن فیض کاشانی، المحجة البیضاء، ج ۴، ص ۳۹

امیدکلیک کنید:

  1. پرستو
  2. همسفر
  3. بال پرواز
  4. ایمنی سفر
  5. پرواز انقلاب
  6. آرامش سفر
  7. سفر خارجی
  8. پدافند هوایی
  9. بهداشت سفر
  10. ۳ پرنده غول پيكر
  11. مسافر و توریست
  12. تور لحظه آخری …
  13. آرامش و نشاط در سفر
  14. بهترین فرودگاه‌های جهان
  15. چگونه به سفرهای زیارتی و … برویم؟

پانویس:

  1. کاوشی نو در فقه اسلامی، فصلنامه شماره ۱۴، ص ۸۵
  2. مکارم الاخلاق، ص ۲۶۶
  3. انوری

منابع:

  1. امدادگر
  2. بحارالانوار
  3. مکارم الاخلاق
  4. المحجة البیضاء
  5. آیتی، تاریخ پیامبر (ص)
  6. ابن‌هشام، زندگانی پیامبر (ص)، ج ۲٫
  7. رسولی محلاتی، زندگانی حضرت محمد ص
  8. سبحانی، فروغ ابدیِت، تاریخ و مقررات جنگ در اسلام
  9. آداب سفر در اسلام، نکات ضروری سفر(سیّد جلال ملکی، سخن گوی سازمان آتش نشانی کلان شهرهای کشور)، آداب سفر، دکتر حسین یاوری، زینب رجبی، داود صادقی، امیر حسین شعبانی، پاییز ۹۴، آداب سفر در اسلام، گزیده هایی از درس های استاد محترم خانم دکتر شیوا سیف الدینی

باکس شناور "همچنین ببنید"

زنده‌رود

زنده‌رود

زنده‌رود به معنی رود زندگی‌بخش، رودی که از کوه‌های زاگرس(زردکوه بختیاری) سرچشمه گرفته و در …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *