خانه / اسوه ها / مهندس طوس
مهندس طوس

مهندس طوس

مهندس طوسابو جعفر محمد بن محمد بن حسن توسی مشهور به خواجه نصیرالدین طوسی (زادهٔ شنبه ۵ اسفند ۵۷۹ در توس – درگذشتهٔ دوشنبه ۱۱ تیر ۶۵۳ در بغداد) همه‌چیزدان، شاعر، فیلسوف، متکلم، فقیه، ستاره‌شناس، اندیشمند، ریاضیدان، منجم، پزشک و معمار ایرانی سده هفتم است. خواجه نصیر در کودکی، قرآن کریم، صرف، نحو و آداب را فرا گرفت. از اولین اساتید وی، جدش محمد بن حسن در فقه و حدیث، و دایی‌اش نورالدین علی بن محمد شیعی در منطق و حکمت بوده‌اند.[۱] بعد از وفات پدر، مسافرت کرد و در حلقه درس سراج‌الدین قمری، قطب‌الدین سرخسی، فرید الدین داماد، ابوالسعادات اصفهانی و دیگران شرکت کرد. هم چنین با فریدالدین عطار در این شهر ملاقات کرد.[۲] درباره مذهب حکیم و متکلم قرن هفتم هجری و اقوال مختلفی وجود دارد؛ هر چند شواهد زیادی مبنی بر اثناعشری بودن او در دست است. خواجه نصیر نویسنده کتاب‌ها و رساله‌های بسیاری در علوم اخلاق، منطق، فلسفه، کلام، ریاضیات و نجوم است. اخلاق ناصری، اوصاف الاشراف، اساس الاقتباس، شرح الاشارات، تجرید الاعتقاد، جامع الحساب و کتاب مشهور زیج ایلخانی و تذکرة فی علم الهیئة در علم نجوم، از آثار مهم و مشهور او هستند. او هم چنین رصدخانه مراغه ( خواجه نصیرالدین طوسی، ساخت رصدخانه مراغه را به هلاکوخان مغول پیشنهاد کرد و ساخت آن از سال ۶۵۷ق آغاز شد. ) و نیز کتابخانه مراغه ( بسیاری از کتاب‌های نفیس و سودمندی كه‌ از بغداد، دمشق، موصل و خراسان‌ غارت‌ شده‌ بود و در كار رصد خواجه‌ هم‌ لازم‌ بود، به‌ کتابخانه مراغه انتقال یافت. ) را با بیش از ۴۰۰ هزار جلد کتاب بنا نهاد. خواجه‌ نصیر طوسی، مأمورانی به‌ اطراف‌ بلاد می‌فرستاد كه‌ هر جا كتب‌ علمی بيابند خريداری كنند و برای او بفرستند و خود هر كجا به‌ كتاب‌ مفيد و نفيسی برمی‌خورد و در مسافرت‌ها به‌ نظرش‌ می‌رسيد، همه‌ را می‌خريد. خواجه نصیر طوسی را در علم، همتای بوعلی سینا دانسته‌اند؛ گرچه ابن سینا در طب ولی خواجه‌نصیر، در ریاضیات سرآمد بود. خواجه نصیرالدین طوسی که به «نصیرالدین»، «محقق طوسی»، «استاد البشر» و «خواجه» نیز شهرت دارد.

پنجم اسفند، سالروز تولد خواجه نصیر الدّین طوسی، روز مهندس

شاگردان: برخی از شاگردان بزرگ خواجه نصیر طوسی، عبارتند از:

  1. علامه حلی ( متوفی ۷۲۶ق ): شرح‌هایی بر کتاب‌های خواجه نصیر نوشته است.
  2. سید رکن الدین استرآبادی ( متوفی ۷۱۵ق ): شرح‌هایی بر کتاب‌های استادش نوشته است.
  3. ابن میثم بحرانی، صاحب شرحی بر نهج‌البلاغه: حکیم، ریاضیدان، متکلم و فقیه؛ در حکمت، شاگرد خواجه نصیر، و در فقه استاد وی بود.
  4. قطب الدین شیرازی ( متوفی ۷۱۰ق ): در ۱۴ سالگی به جای پدر نشست و به طبابت پرداخت. او علم هیئت و اشارات ابوعلی را از خواجه نصیر فراگرفت.
  5. کمال الدین عبدالرزاق شیبانی بغدادی ( ۶۴۲ ـ ۷۲۳ ق ): حنبلی‌مذهب و معروف به ابن الفُوَطی؛ از تاریخ‌نویسان قرن هفتم است و کتاب‌های معجم الآداب، الحوادث الجامعه و تلخیص معجم الالقاب از آثار اوست.

درگذشت: خواجه نصیرالدین طوس در ۶۷۲ هجری و ۱۲۷۴ میلادی در بغداد درگذشت و در حرم کاظمین در بغداد دفن شد. از نزدیکی زمان مرگ خواجه نصیرالدین طوسی این‌طور نقل شده که «وقتی دید بیماری دیگر علاج ندارد، درباره دفن و کفن خویش با یاران و نزدیکانش مذاکره کرد؛ گفتند: مناسب آن است که در جوار حضرت علی دفنش کنند. او گفت مرا شرم آید که در جوار این امام بمیرم و از آستان او به جای دیگر برده شوم. پس از مرگ بر وصیت او رفتند و در کاظمین دفنش کردند خواجه نصیر در حالی در ۱۸ ذی الحجه سال ۶۷۲ق درگذشت که برای سامان دادن به امور اوقاف و دانشمندان، در بغداد به سر می‌برد. او بنا به وصیت خود در حرم کاظمین دفن شد.[۳] او هم چنین وصیت می‌کند که روی قبرش اشاره‌ای به ویژگی های علمی‌اش نشود و عبارت «و کَلبُهُم باسِطٌ ذِراعَیهِ بِالوَصید»[۴] را در آستانه حرم بنویسند.[۵]

پیوند به بیرون:

پانویس:

  1. الامین، الاسماعیلیون و المغول و نصیرالدین الطوسی، ۲۰۰۵م، ص۱۶-۲۰.
  2. امین، اعیان الشیعة، ۲۰۰۵م، ج۹، ص۴۱۵.
  3. نعمة، فلاسفة الشیعة: حیاتهم و آراؤهم، ۱۹۸۷م، ص۵۳۱؛ امین، اعیان الشیعة، ۱۹۸۶م، ج۹، ص۴۱۸؛ البته ابن کثیر در البدایة و النهایة روز وفات او را دوازدهم ذی الحجه نوشته است (البدایة و النهایة، ۱۹۹۷م، ج۱۷، ص۵۱۴)
  4. ترجمه: و سگشان بر آستانه [غار] دو دست خود را دراز كرده [بود.] (سوره کهف،‌ آیه ۱۸)
  5. عزیزی، فضائل و سیره چهارده معصوم(ع) در آثار استاد علامه حسن زاده آملی، ۱۳۸۱ش، ص۴۰۲ و نعمة، شيخ‌ عبدالله، فلاسفة‌ الشيعة، ۱۹۸۷م، ص۴۷۴-۵۰۱.

منابع:

  • زیدان‌، جرجی‌، تاریخ‌ التمدّن‌ الاسلامی‌، مصر، ۱۹۱۴م.
  • کتبی، محمد بن شاکر، فوات الوفیات، به کوشش احسان عباس، بیروت، ۱۹۷۴م.
  • نعمة، عبدالله، فلاسفة الشیعة حیاتهم و آراؤهم، بیروت، دار الفکر اللبنانی، ۱۹۸۷م.
  • امین، سید محسن، اعیان الشیعة، تحقیق حسن الامین، بیروت، دار التعارف، ۱۹۸۶م.
  • لامین، حسن، الاسماعیلیون و المغول و نصیرالدین الطوسی، قم، مؤسسة دائرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۴۲۶ق / ۲۰۰۵م.
  • ابن کثیر، البدایة و النهایة، تحقیق دکتر عبدالله بن عبدالمحسن الترکی، مصر، هجر للطباعة و النشر و التوزیع و الاعلان، ۱۹۹۷م.

 

باکس شناور "همچنین ببنید"

ماه برکت

بَرَكَت و فراوانی

ماه‌ِرمضان در میان ماه‌های سال از برجستگی و ویژگی بسیار مهمی برخوردار است؛ زیرا انسان …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *