خانه / مناسبت ها / شمسی / مظهر بهار
مظهر بهار

مظهر بهار

مظهر بهارتا نگردی چون بنفشه سوی پستی سرنگون

کی چو نیلوفر شود چشم تو بر خورشید باز(۱)

گرت ز دست برآید چو نخل باش کریم

ورت ز دست نیاید چو سرو باش آزاد (۲)

به غنچه واشده، غنچه شکفته، هر چیز زیبا و محبوب، عضو تولیدمثلی و تکثیر گیاهان که از برگ‌های تغییر شکل یافته به وجود آمده است، گل گویند. گل اندام‌زایشی گیاهان ازنظر زیباسازی محیط و تولید میوه و دانه اهمیت زیادی دارد. مراحل اصلی تولیدمثل جنسی یعنی میوز و لقاح درون گل انجام می‌گیرد. پیدایش دانه فرایند تولیدمثل جنسی را کامل می‌کند و پیدایش جنین درون‌دانه اولین مراحل دوران حیات گیاه جوان است. گل ممکن است سلول‌های هر دو جنس نر و ماده را شامل باشد و یا فقط ممکن است سلول‌های یک جنس را دربرداشته باشد. اکثر گل‌ها دارای رنگ‌های مختلف و بوی مطبوع می‌باشند و زیبایی خاصی دارند و ازاین‌جهت به‌عنوان زینت نگه‌داری می‌شوند. روزگاری نه‌چندان دور، «گل» و «گلدان‌ها» در حیاط خانه جایی امن برای زیستن داشتند و حتّی در حافظه‌ی زیستی خود روزهایی را به یاد نمی‌آوردند که به این شکل بی‌اهمیّت شوند و «گل‌های مصنوعی»‌ امنیّت آن‌ها را بر هم زند. روزگاری، قبل از آن‌که سرگرمی و دل‌مشغولی پدران ما تلویزیون شود، زندگی همه‌ی آن‌ها به «گل» و «گلدان‌های شمعدانی» گره‌خورده بود و آب دادن و حفاظت و چیدن برگ‌های زرد، روزهای خوش و ناخوش آن‌ها بود. دهان گود «گلدان» را خاک کردن، قلمه‌زدن و دیدن ریشه دوانی و قوّت گرفتن ساقه‌ها و انتظار نشستن برای بهار و فصل روییدن «گل» و بعدازظهر تلخ پایان عمر «گل» را دیدن، بخشی از زندگی آرام پدران ما بود و این رسمی بود که به ما منتقل نشد. ارتباط با طبیعت و لذّت بردن از مناظر زیباى طبیعى، راهى ساده ولى مهمّ، جهت كسب آرامش و تلطیف روح و روان آدمى است. كاشتن «گل» و گیاه و یا دریافت هدایایى مانند «گل» می‌‏تواند بیش از هر چیز شادى و طراوت را به انسان هدیه دهد. پژوهش‌‏ها نشان می‌‏دهد خریدن «گل»، كاشتن «گل» و «گیاه» و به‌طور كلّى نگاه كردن به «گل»، باعث برانگیخته شدن احساس شادى، آرامش و طراوت، مثبت‏‌اندیشى و دورى از غم و اندوه می‏‌شود. اندیشه‏‌ورى گفته است: نكته‌ی جالب ‏توجّه درباره‌ی نقش «گل» در سلامت روحى و روانى افراد آن است كه فرد، با تماشا كردن به «گل» و لذّت بردن از طراوت، رنگ و عطر زیباى آن می‌تواند حالت روحى نامتعادل خود را تغییر داده و به حالت طبیعى بازگرداند. درواقع «گل» عاملى جهت تعدیل رفتار در طول شبانه‌‏روز است و هر بار نگاه كردن به «گل»، عاملى براى ایجاد یک اتصال عصبى مثبت در مغز است. سرانه‌ی مصرف «گل» در ایران كمتر از ۱۰ شاخه است. درصورتی‌که این رقم در هلند به ۱۵۰ شاخه می‌رسد. در سال ۸۴، درمجموع ۱۵ میلیارد «شاخه گل بریده»، ۱۲۰ میلیون «گیاه گلدان» و ۸۰۰ میلیون گیاه بوته‌ای تولیدشده است كه در مقایسه با مساحت ۴۵۰۰ هكتارى سطح زیر كشت «گل‌ها و گیاهان زینتى»‌، رقم بسیار كمى است. حضور «گل» و «گیاه» در فضای مسکونی بستر بسیار مناسبی برای آرامش روح و روان انسان ایجاد می‌کند و همه روان شناسان به تأثیر روانی «گل» بر انسان تأکید کرده‌اند. تصور کنید اگر در شهرمان «گل» و «گیاهی» وجود نداشت، به‌طور قطعی شهر و ساکنان آن هر دم مرگ را به چشم می‌دیدند. شهر به‌عنوان یک موجود زنده نیز به‌تناسب و تعادل نیاز دارد. کاهش حجم «گل» و «گیاه» در شهر به تعادل اکوسیستم شهری آسیب می‌زند، همان‌طور که بسیاری از پرندگان از تهران گریخته‌اند یا فقط در ساعاتی خاصّ دیده می‌شوند. یونانی‌ها نخستین ملّتی بودند که برای «گل‌های مختلف»‌ معاونی مشخصی را تعریف و در زندگی خصوصی و اجتماعی خود از آن بهره بردند که پس از آن‌ها، بومی‌ها از این شیوه استقبال کردند و مردم سایر نقاط جهان نیز کم‌وبیش آن را پذیرفتند. در ایران نیز کاربردهای مختلفی برای «گل» وجود دارد و هر «گل» به‌عنوان نوعی نماد و نشان مشخص برای ابراز علاقه به‌طرف مقابل، جشن‌ها و میهمانی‌ها، تبریک به عروس و داماد، عیادت بیمار، تبریک قدم نورسیده و… مورداستفاده قرار می‌گیرد. قدیمی‌ترین سند در رابطه با پیشینه و دسته «گل» در کشور به «گل و غنچه‌های دست داریوش» در سنگ‌نگاره‌های تخت جمشید است که بیش‌تر از ۲۵۰۰ سال قدمت دارد. بنابر نظر تحلیل‌گران تاریخ، این نقوش، مراسم برپایی جشن نوروز و به گمان برخی، جشن تولّد و بر اساس اظهارنظرهای دیگری، مراسم تاج‌گذاری را به نمایش می‌گذارد. این نقوش گویایی از توجّه و علاقه ایرانیان نسبت به «گل» و تقدیم دسته «گل» به‌عنوان هدیه است. رسم تقدیم «گل» در اروپا به‌عنوان هدیه و تحفه، رسمی است که از ایران به کشورهای اروپایی سرایت کرده و این در حالی است که قدمت تقدیم «گل» در ایران به‌قدری است که نمی‌توان به‌طور مشخص و دقیق، مبدأ آن را یافت. پس از اسلام نیز «گل» و دسته «گل» حرمت و اعتبار خود را نه‌تنها نزد مردم حفظ کرد، بلکه ارجمندتر نیز شد. اندام‌زایشی در گیاهان «گل‌ها» هستند و ازنظر زیباسازی محیط بسیار مهمّ و اهمیّت زیادی دارند.

مظهرِطبیعت«گل ملّی»: انتخاب یک «گل» به‌عنوان «گل ملّی»، ارتباط عمیقی با ویژگی‌های هر کشور دارد که عواملی هم چون؛ کثرت انتشار، اختصاص رویش گیاه در نواحی یک کشور، تاریخ، اسطوره‌ها، مذهب و خصوصیات فرهنگی مردم کشور در این انتخاب دلالت دارند. از «گل‌های ملّی»‌ که در روییدن آن‌ها به‌صورت طبیعی تنها بر حوزه یک کشور به‌خصوص محدودشده است، می‌توان به «گل زنگوله‌ای شیلی» در شیلی، «گل شکرپاره» در آفریقای جنوبی، اقاقیای طلایی در استرالیا و سرخس نقره‌ای در زلاندنو اشاره کرد. [۳] انتخاب «گل ملّی» به‌مانند سرود ملّی یا پرچم ملّی کمتر به‌صورت رسمی انجام می‌شود و روال این انتخاب به این صورت است که درزمانی نامعلوم تحت تأثیر عشق و علاقه یا رسوم مردم هر کشور، «گُلی» به این عنوان شهرت پیدا می‌کند. بنابر همین اصل است که در کشورهایی که دارای تاریخی کهن هستند و از ملّت‌های گوناگون تشکیل‌شده‌اند کمتر پیش می‌آید که تنها یک «گل» به‌عنوان «گل» ملّی داشته باشند و چندین «گل» در این نوع کشورها به‌عنوان نماد موردعلاقه و توجّه مردم است. در این نوع کشورها انتخاب «گل ملّی» بر اساس ناحیه یا استان تفاوت دارد. برای نمونه در کشور آمریکا هر ایالت دارای «گل محلّی» مخصوصی است. در ژاپن نیز از سال هزار و نهصد و پنجاه و چهار میلادی، برای هر یک از استان‌های چهل و هفت گانهٔ این کشور «گل محلّی به خصوصی» تعیین شده‌است. [۴] در نشست مورخ بیست و دو آبان هزار و سیصد و هفتاد و چهار شمسی که با حضور ریاست انجمن باغبانی ایران و شماری از استادان دانشگاه‌ها برگزار شد، «گل سرخ محمدی» به‌عنوان «گل ملّی» تأیید و برگزیده شد. [۵] از کشورهایی که مبنای انتخابشان در ارتباط با محصول کشاورزی بوده‌است، می‌توان به انتخاب لاله در هلند و بلژیک و انتخاب قهوه عربی در کشورهای یمن و اتیوپی، انتخاب نخل خرما در عربستان سعودی و فلفل سیاه در لیبریا اشاره کرد. «گل» لاله سمبل شهادت است و به استعاره دلالت بر شخص ایثارگری دارد که درراه آرمان دینی یا ملّی به شهادت رسیده است. [۶][۷] در روایات سخن از دشت کربلا می‌رود که از خون شهدا لاله‌گون شده‌است. [۸] از سرودهای انقلابی مشهور که در آن شهید به لاله تشبیه شده‌است می‌توان به سرود به لالهٔ در خون خفته // شهیدِ دست از جان شسته سرودهٔ مجتبی میرزاده اشاره کرد. [۹]

مظهرِطبیعت«گل‌های ملّی»: به «گل» یا «گیاهی» که نماد یک کشور است، گفته می‌شود. در حال حاضر ۱۰۰ کشور جهان دارای «گل ملّی» هستند که در برخی از کشورها، مانند؛ کانادا، آلمان و لبنان یک درخت به‌عنوان نماد ملّی گیاهی کشور انتخاب می‌شود. در برخی از کشورها، گیاهانی به‌عنوان «گل ملّی» انتخاب‌شده‌اند که این گیاهان چندان قابل توجّه نیستند. «گل‌های لاله و یاس»‌ در رتبه‌های بعدی جای گرفته‌اند و ۴ گل؛ نیلوفر آبی، گل محمدی، سروناز و لاله از «گل‌های ملّی»‌ ایران هستند. «گل ارکیده» رتبه‌ی دوم در میان ۷ کشور که بیش‌تر در آمریکای جنوبی قرار دارند، به «گل» ارکیده تعلّق دارد و به‌عنوان «گل ملّی» انتخاب‌شده است. «گل رز» ازنظر کسوت قرار گرفتن در جایگاه «گل» ملّی، رتبه نخست را به خود اختصاص داده است و در ۹ کشور؛ آمریکا، انگلستان، ایتالیا، ایران، رومانی، عراق، عربستان صعودی، مراکش و بلغارستان به‌عنوان «گل» ملّی انتخاب‌شده است.

قدیمی‌ترین گلخانه‌: «گلخانه»، «گرمخانه» یا «گیاه‌خانه» محلّ مخصوصی با سقف و دیوارهای شیشه‌ای که در زمستان برای نگه‌داری گل‌ها در خانه یا باغ درست می‌کنند. این محلّ برای کشت گیاهان است که به‌وسیله پوشش‌های شفاف پوشیده شده‌ و (اخیراً دیواره‌ها و سقف آن از نایلون) ساخته می‌شود و در داخل آن در فصل سرما انواع گل را پرورش دهند. پوشش «گلخانه» باعث ایجاد اثر «گلخانه‌ای» و «محبوس شدن انرژی خورشیدی» می‌شود. قدیمی‌ترین «گلخانه» مدرن با قدمتی هفتاد و پنج ساله، توسط مرحوم زعیم از کشور هلند وارد و احداث شد. این «گلخانه» اکنون هم فعّال است و از مدرن‌ترین «گلخانه‌های کشور» به‌حساب می‌آید. رواج «گل» و «گیاه» در کشور به‌ویژه در طرّاحی فضای سبز از سه هزار سال پیش اهمیّت بسیاری داشته و توسعه‌ی آن به‌عنوان یک حرفه، عمر هشتاد و پنج ساله‌ای دارد که نخستین‌ بار یک هلندی مقیم تهران با واردکردن بذر «گل» از هلند، اقدام به پرورش «گل» در باغ خود و درواقع پرورش «گل» در کشور پرداخت.

گلخانه‌مطالب مرتبط:

  1. گلاب
  2. گل یخ
  3. گل آویز
  4. گلستان
  5. گلستانه
  6. گل ظهور
  7. جنگل حرّا
  8. باغ گلشن
  9. روز طبیعت
  10. گلاب گیری
  11. گل صد برگ
  12. مظهرِطبیعت
  13. طبیعت ایران
  14. لاله های سرخ
  15. بی بی گلبهار
  16. گل آفتاب گردان
  17. جلوه‌گاه پروردگار
  18. گلاب  Rosaceae
  19. به یاد گل خوشبوی …

پانویس:

  1. سنایی » دیوان اشعار » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۸۹
  2. سعدی » گلستان » باب هشتم در آداب صحبت » بخش ۹۸
  3. گل ملّی
  4. گل محلّی
  5. گل محمدی
  6. گل سرخ محمدی
  7. لاله
  8. فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی
  9. ساز مهجور نبوغ خاموش، روزنامه همشهری، ۳شهریور ۱۳۸۴.

منابع:

  1. کجارو
  2. ویکی پدیا
  3. دانشنامه رشد

باکس شناور "همچنین ببنید"

صعود به ملکوت

صعود به ملکوت

از معجزاتی که به‌تصریح قرآن رخ‌داده، معراج پیامبر (ص) است. در سوره‌های ‏«اسراء» اولین آیه …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *