خانه / دین شناسی / حدیث / راهی به‌سوی کمال
راهی به‌سوی کمال

راهی به‌سوی کمال

راهی به‌سوی کمالهر تکلیف الهی که در قالب برنامه عبادی است، در حقیقت راهی برای کسب کمال است. هر برنامه عبادی هم ثمره خاصّ خود را دارد که گامی به سمت کمالی در انسان است. از مهم‌ترین احکام اسلامی، روزه است که فواید بسیاری چون کسب صبر، بردباری و شکیبایی و … دارد. بر اساس آموزه‌های قرآنی، روزه همانند اعمالی چون؛ نماز، حجّ، جهاد، خمس و زکات از اعمال عبادی بسیار کارگشا و اسباب رسیدن به کمالات فراوان است. به این معنا که روزه در کنار این پنج عمل می‌تواند آدمی را به کمالات فراوانی برساند که از مهمّ‌ترین و اختصاصی‌ترین، آن‌ها صبر و شکیبایی، اجابت دعا و نیایش است. به‌طوری‌که در آیاتی از قرآن، روزه به صبر و دعا تعبیر شده و ماه رمضان به‌عنوان یک‌زمان بسیار مناسب برای دست‌یابی به آن دو معرفی‌شده است. «امّا آن‌چه به‌عنوان پاداش صبر در نظر گرفته، چنان سترگ و حیرت‌انگیز است كه با هیچ‌یک از کاره‌ای خوب دیگر برابر نیست.» دعا و نیایش هم جزء اساسی و تفکیک‌ناپذیر زندگی دینی است. پیامبر (ص) در دعای شب هشتم ماه رمضان عرض می‌کند: «خداوندا! این ماه تو است، ماهی که بندگانت را فرمان داده‌ای در آن تو را بخوانند و اجابت دعایشان را برعهده‌گرفته‌ای.» و «روزه‌دار دعایش رد نمی‌شود.» ۱ خداوند فرموده است: «پاداش شكیبایان را بدون حساب پرداخت خواهد كرد» ۲ اگر در معجم المفهرس ۳ با واژه‌ی «اجر» به جست‌وجو شوم، به این نتیجه‌ی زیبا و شگفت‌انگیز می‌رسید كه یكی از دست‌آوردهای پرارزش‌ ماه رمضان و روزه‌های آن، رسیدن به صبر است، همان صبری كه خداوند برای آن پاداشی بی‌حساب در نظر گرفته است. «ای كسانی كه ایمان آورده‌اید بر شما هم روزه داشتن فرض گردید چنان‌که بر امّت‌های گذشته فرض و واجب شد و این دستور برای آن است كه پاك از شهوات حیوانی شده و پرهیزگار شوید.» ۴ بهترین عمل در این ماه پارسایی و اجتناب از محرّمات خداست. همه‌جا محضر خداست و ما در محضر خداییم. اگر این حالت را می‌خواهید اگر می‌خواهید بیایید همه‌جا محضر خداست. بیایید ما در محضر خداییم. روزه‌ی ماه مبارک رمضان به شما این حال عبادت را به شما عنایت می‌کند. عبادت كه ذوق جان و شوق روان است، اسرار، حكم، لطایف و طرایفی دارد كه هر كس با آن آشنا و بدان روشنا شود، طعم شیرین و عطر مُشكین آن را هرگز رها نخواهد كرد و همواره دست نیاز به درگاه بی‌نیاز را به دعای؛ «اللّهم أذقنا حلاوة عبادتك» دراز می‌كند. گذشته از اسرار و حكمی كه در اصل و حقیقت عبودیت نهفته، هر یك از جلوه‌ها و نمادهای آن نیز طرایف و ظرایفی دارد كه تأمین‌کننده‌ی بُعدی از ابعاد هستی انسان است. ماه رمضان ماه الهی، ماه رحمت، دعا و نیایش است. ماه توبه و انابه است ماه بندگی و ارتباط با معبود است. ماه مبارک رمضان سایه خیروبرکت. ماه نزول قرآن، ماه مغفرت و آمرزش، ماه جود و کرم، ماه بخشش و نیکوکاری، ماه ایثار و ازخودگذشتگی، ماه جهاد و کوشش، ماه سعی و تلاش، ماه رحمت و سازندگی و ماه ضیافت الله است. رمضان ماه تهذیب نفس، غلبه و چیره شدن بر نفس، ماه صبر و استقامت و بالاخره ماه خودسازی و اصلاح جامعه است. این ماه دانشگاه انسان‌سازی است؛ بله رمضان دانشگاه علمی و عملی، آموزشی و پرورشی و تربیتی و اصلاحی است. تلاوت قرآن، حضور به‌موقع در نمازهای پرفیض جماعت، شرکت در کلاس‌های آموزشی ویژه رمضان، حضور در مجالس معنوی قرآن‌خوانی در مساجد و منازل، از مهم‌ترین برنامه‌های رمضان است که شخص مسلمان خود را به درگاه احدیت مقرّب می‌سازد. از همه این‌ها بالاتر انسان متوجه می‌تواند خود خدا را پاداش ماه رمضان باشد برای او، یعنی حکومت خدا بر دل. روزه عبادتی است که مربوط به درون افراد است. روزه به‌تمام‌معنا برای خداست و جایی است که غیر خدا راه ندارد. «روزه مال من است، منم پاداش می‌دهم.» ۵ روزه‌بگیرید برای آن‌که طراوت و خرمی و شادابی غیر ماه مبارک را از دست بدهید؛ زیرا آن‌ها نشاط کاذب و زودگذر است. وقتی انسان روزه گرفت و به آن دل بست، کم‌کم به باطن روزه پی می‌برد. باطن روزه انسان را به لقای حقّ می‌کشاند. این تعبیر فقط درباره‌ی‌ روزه واردشده است. همه‌ی‌ اشیا و موجودات جهانِ امکان از آنِ خداست. چیزی در جهان خلقت نیست که مال خدا نباشد؛ چون مخلوق و مملوک اوست. چشم و گوش ما هم از آنِ خداست. چیزی در جهان نیست که به یاد حقّ و خدای سبحان نباشد. این انسان است که گاهی غافل است و گاهی غیر غافل. فرشته‌ها نفس‌ها را می‌شمارند که برای چه انسان نفس می‌کشد. گاهی انسان از سحر تا افطار امساک می‌کند؛ این‌یک درجه روزه‌داری است؛ تلاشی است که حداکثر در قیامت نسوزد یا وارد بهشت بشود. روزه، ضمن این‌که حکم و ادبی خاص دارد، حکمتی هم دارد که آن لقا و محبّت خداست. ۶

 ویژه نامه دعا و نیایش: ماه رمضان، ماه خدا و ماه دعا، ماه آمرزش و عبادت، ماه ایمان و معنویت، ماه پرستش و رحمت، بهترین اوقات نیایش و مناجات  است. ماه رمضان یکی از اوقات ویژه اجابت دعا است که در آن به دعا کردن بسیار سفارش شده است.
این دعا تو امر کردی ز ابتدا
ورنه خاکی را چه زهره این بُدی؟
چون دعامان امر کردی ای عجاب!
این دعای خویش را کن مستجاب
هم دعا و هم اجابت از تو هست
هم از اول می دهی میل دعا
تو دهی آخر دعاها را جزا
اول و آخر تویی، ما در میان
هیچ هیچی كه نیاید در بیان
(مولوی، غزلیات شمس، غزل ۱۳۷۰۱)
  1. دعا
  2. نماز
  3. آرزو
  4. یاد خدا
  5. اعتکاف
  6. ستایش
  7. استغفار
  8. نیایش ۱
  9. نیایش ۲
  10. نیایش ۳
  11. ماه نجوا
  12. ماه نیایش
  13. عرش خُدا
  14. نیایشگران
  15. نیایش واره
  16. ماه استغفار
  17. شب نیایش
  18. آئین نیایش
  19. کتاب نیایش
  20. التماس دعا
  21. عرش الهی
  22. اسرار نیایش
  23. عروج بندگی
  24. ناامید نشوید
  25. احساس دعا
  26. ریزش رحمت
  27. ضیافت الهی
  28. محراب مؤمن
  29. فرصت طلایی
  30. دعای صالحان
  31. خدا هست …
  32. در خلوت حراء
  33. در بارگاه الهی
  34. تندیس عبادت
  35. طلب رستگاری
  36. راه انس با خدا
  37. ریشه واژه نماز
  38. ضیافتگاه وصل
  39. شب تکرار ناپذیر
  40. جمال نیایشگران
  41. راه استجابت دعا
  42. نیایش در عرفات
  43. جویباری از بهشت
  44. آرامش روح و جان
  45. الگوهای نیایش ۱
  46. الگوهای نیایش ۲
  47. فرصتی برای نجوا
  48. ورود به ماه نیایش
  49. دست های نیازمند
  50. یهترین شب نیایش
  51. معبد همیشه خیس
  52. فرصتی برای آشتی
  53. زمزمه های آسمانی
  54. گاهی، تنها یک دعا …
  55. پنجره ای به سوی خدا
  56. نیایش در ایران باستان ۱
  57. نیایش در ایران باستان ۲
  58. پشیمان به سویت آمده ام
  59. نیایش در سیره امام رضا(ع)
  60. نیایش در پر رمز و رازترین شب

پی نوشت ها:

  1. جَزاءً مِنْ رَبِّكَ عَطاءً حِسابًا؛ نبأ، ۳۶، اقبال الأعمال، ج ۱، ص ۲۶۹ و اَلصّائِمُ لا تُرَدُّ دَعوَتُهُ؛ روزه‌دار دعایش رد نمی‌شود. بحارالأنوار، ج ۹۶، ص ۲۵۶.
  2. قُلْ یا عِبادِ الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّکُمْ لِلَّذینَ أَحْسَنُوا فی‏ هذِهِ الدُّنْیا حَسَنَةٌ وَ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةٌ إِنَّما یُوَفَّی الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَیْرِ حِسابٍ؛ زمر، ۱۰ .
  3. قرآن كریم فهرست واژگان قرآن .
  4. یا اَیُّها الذّینَ آمنوا كُتِبَ عَلَیْكُم صیام كما كُتِبَ علی الذّین مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُم تَتَّقون؛ سورة بقره، آیة ۱۸۳ .
  5. فضیل بن یسار از حضرت ابی جعفر امام محمد باقر(ع) نقل می ­نماید كه فرمودند: قال رسول الله (ص): إِنَّ اللهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى یَقُولُ الصَّوْمُ لِی وَ أَنَا أَجْزِی عَلَیْهِ؛ روضة المتقین، ج ۳، ص ۲۲۵٫ بعضی کلمه “أجزی” در این روایت را به صیغه‌ی‌ مجهول خوانده‌اند، یعنی؛ روزه برای من است و من پاداش آن هستم!(بحارالانوار، ج۹۳، ص۲۵۶) در این صورت معنا این خواهد بود كه جمال حقّ در برابر روزه ­دار است. (ر.ک: نهایه ابن اثیر، ج۱، ص۲۷۰، جزا) در «معانی الاخبار» این كلمات اضافه شده كه پیامبر(ص) فرمودند كه خداوند فرموده هر عمل بنی آدم هر یكی ۱۰برابر ثوابش است تا ۷۰۰برابر. «قال رسول الله(ص) قال الله عَزَّ و جَلَّ كُلُ اَعْمال بَنی آدم بِعَشْرَة اَضْعافِها الی سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ اِلّا الصَبر فَاِنَّهُ لی و اَنا اَجْزی [اُجْزی] به فَثَوابُ الصَبْر مَخزونٌ فی علم الله عزوجل و الصَبْرُ الصَّوْم»(بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۲۵۲، باب ۳۰، فضل الصیام؛ معانی الاخبار، ج ۴۰۹، باب نوادر المعانی) و ویژگی‌های رمضان و آداب روزه داری، مقاله ۴، دوره اول، ویژه نامه ماه رمضان، تابستان ۱۳۹۱، صفحه ۲۳-۲۷ .
  6. حكمت عبادات؛ آیت الله عبدالله جوادی آملی، گروه تحقیق: حجت الاسلام حسین شفیعی، بخش پنجم: روزه و حکمت آن، تنظیم حجة الاسلام حسین رضوانی، نوبت چاپ: بیستم، تاریخ چاپ: ۱۳۹۱، تعداد صفحات: ۳۹۲، شابک: ۶-۳۲-۵۹۸۴-۹۶۴-۹۷۸ .

منابع:

  1. یمنا
  2. پژوهه
  3. هومان
  4. حوزه نت
  5. ضیافت آسمانی
  6. دانشگاه شهید مطهری
  7. حکمت عبادات، آیت الله جوادی آملی

باکس شناور "همچنین ببنید"

إن الأبرار لفي نعيم

أَبْرَار

أَبْرَار، به معنای: نیکان، نیکوکاران، اهل مرتبه عالی ایمان، دارای منزلتی برتر از اولواالالباب (خردمندان) …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *