خانه / سرای دانش / تاریخی / شاخابه پارس
شاخابه پارس

شاخابه پارس

شاخابه پارسشاخابه پارس آبراهی است که در امتداد دریای عمان و در میان ایران و شبه‌جزیره عربستان قرار دارد. مساحت آن ۲۳۷٬۴۷۳کیلومترمربع است. (۱) شاخابه پارس یا خلیج‌فارس پس از خلیج مکزیک و خلیج هادسون، سومین خلیج بزرگ دنیا به شمار می‌آید که در شرق از طریق تنگه هرمز و دریای عمان به اقیانوس هند و دریای عرب راه دارد و در غرب به دلتای رودخانه اروندرود که حاصل پیوند دو رودخانهٔ دجله و فرات و پیوستن رود کارون به آن است، ختم می‌شود. کشورهای ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین در کناره خلیج‌فارس هستند. در این میان سواحل شمالی خلیج‌فارس تماماً در جغرافیای سیاسی ایران قرار دارند. به سبب وجود منابع سرشار نفت و گاز در خلیج‌فارس و سواحل آن، این آبراهه در سطح بین‌المللی، منطقه‌ای مهم و راهبردی به شمار می‌آید. نام تاریخی این خلیج، در زبان‌های گوناگون، ترجمه عبارت «خلیج‌فارس» یا «دریای پارس» بوده‌است. همچنین در تمام سازمان‌های بین‌المللی نام رسمی این خلیج، «خلیج‌فارس» است اما برخی از کشورهای عربی آن را خلیج عربی یا به‌سادگی، خلیج می‌نامند. سازمان آب‌نگاری بین‌المللی از نام «خلیج ایران» برای این خلیج استفاده می‌کند. آب‌وهوای خلیج‌فارس خشک و نیمه استوایی است. در تابستان دما گاهی تا ۵۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد و میزان تبخیر بیشتر از میزان آب‌های وارده می‌شود. در زمستان دما تا ۳ درجه سانتی‌گراد هم گزارش شده‌است. در عین شوری زیاد آب خلیج‌فارس، ۲۰۰ چشمه آب شیرین در کف و ۲۵ چشمه آب کاملاً شیرین در سواحل آن جریان دارند که منشأ همگی آن‌ها از کوه‌های زاگرس در ایران است. آب‌های شیرینی که وارد خلیج‌فارس می‌شوند عمدتاً محدود به روان آب‌های کوه‌های زاگرس در ایران و کوه‌های ترکیه و عراق است. رودخانه‌های اروند، کارون، جراحی، مند، دالکی و میناب بزرگ‌ترین و پرآب‌ترین رودخانه‌هایی هستند که به خلیج‌فارس می‌ریزند که بیشتر سرچشمه‌های آن‌ها در کوه‌های زاگرس قرار دارند. در کرانه جنوبی آب‌های ورودی به خلیج‌فارس بسیار کم است که موجب بالا بودن رسوبات کربناتی در این بخش شده‌است. به دلیل محصور بودن، اثر اقیانوس بر خلیج‌فارس بسیار ناچیز است و به همین علت سرعت جریان‌های زیرین و افقی آن بسیار کم و در حدود ۱۰ سانتی‌متر در ثانیه‌است. شوری بیشتر خلیج‌فارس نسبت به اقیانوس موجب پیدایش جریان آبی از اقیانوس هند به خلیج‌فارس می‌شود که به‌موازات ساحل ایران و در جهت پادساعت‌گرد است. جزایر زیادی در خلیج‌فارس وجود دارند که برخی از آن‌ها از اهمیت کم و برخی از اهمیت بالایی برخوردارند. اکثر جزایر مهم خلیج‌فارس متعلق به ایران است. جزایر مهم خلیج‌فارس عبارت‌اند از: قشم، بحرین، کیش، جزیره خارک، ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک و جزیره لاوان. از میان جزایر خلیج‌فارس بیش از ۳۰ جزیره مسکونی و غیرمسکونی آن متعلق به کشور ایران است. برخی از این جزایر به علت کشند آب (جذر و مد) در زیرآب قرار می‌گیرند و غیرمسکونی هستند. جزایر غیرمسکونی خلیج‌فارس به‌عنوان زیستگاه مرجان‌های دریایی، محل تخم‌گذاری پرستوهای دریایی و لاک‌پشت‌ها و همچنین زیستگاه انواع پرندگان مهاجر از اهمیت ویژه جهانی برخوردار است. بزرگ‌ترین جزیره این خلیج قشم نام دارد.شاخابه پارسروز ملی خلیج‌فارس: دهم اردیبهشت روز شکست پرتغال در اشغال بخشی از سرزمین ایران است این روز سال روز اخراج پرتغالی‌ها از تنگه هرمز است و به نام «روز ملی خلیج همیشه فارس» نام‌گذاری و در تقویم رسمی کشور به ثبت رسید. یکی از اقدامات دولت ایران برای پاسداری از میراث معنوی و فرهنگی خلیج‌فارس رسمیت دادن به‌روز ملی خلیج‌فارس در تقویم رسمی کشور بود. در این راستا در تیرماه سال ۱۳۸۴ شورای عالی انقلاب فرهنگی ۱۰ اردیبهشت‌ماه که مصادف با اخراج پرتقالی‌ها از تنگه هرمز است را روز ملی خلیج‌فارس نام نهاد. ۳۹۷ سال قبل در چنین ایامی (به روایتی ۲۱ آوریل) نیروهای ایرانی به فرماندهی امام قلی خان (فرزند الله وردی خان) توانستند بر نیروهای اشغالگر پرتغالی که در جزیره هرمز حضور داشتند، پیروز شوند و این جزیره را پس از ۱۱۵ سال آزاد کنند.

  • وطن یعنی خلیج تا ابد پارس
  •  Persian Gulf Forever
  • الخلیج الفارسی إلى الأبد
    ای خلیج آبی و پیوسته فارس
    همرهت نام خوش و برجسته فارس
  • ای خلیج نیلی و نامی فارس
    ای نشسته در کنار قوم پارس
  •  جای تو والاترین حد و مکان
    در دل و در جان ما ایرانیان
  •  رونق احوال دنیا بوده‌ای
    هرمزت تنگه گلوگاه جهان
  •  وصله‌ی اصلی مرزوبوم ما
    غبطه‌ای بر دشمنان شوم ما
  •  ای خلیج نیلی و نامی فارس
    چون زمرد می‌درخشد بر تو نام
  •  تا که ایران هست و دنیا بر دوام
    نام تو پاینده هست و مستدام
  • (دکتر منوچهر سعادت نوری)

ر ک به:

  1. شاخابه پارس
  2. خلیج فرهنگ و تمدّن
  3. خلیج همیشه فارس ۱
  4. خلیج همیشه فارس ۲

پانویس:

  1. شاخابه: [ب َ / ب ِ] (اِ مرکب) شاخ آبه شهرود. خلیج. (شعوری)جویی و نهری باشد که از رود بزرگ و دریا جدا شود و آن را به تازی خلیج گویند. (فرهنگ جهانگیری) جوی کوچکی را گویند که از رودخانه‌ای بزرگ یا رودخانه‌ای که از دریا جدا می‌شود، جداشده باشد و آن را به عربی خلیج می گویند. (برهان قاطع، آنندراج و انجمن آرا) خلیج یعنی قطعه‌ای از دریا که در خشکی داخل شده باشد. (ناظم الاطباء) خلیج کوچک. (فرهنگ نظام) شرم. (ج، شروم، منتهی الارب)

منابع:

  1. ستاره پارسی
  2. آن چه باید دانست
  3. یاران امین،جوان، اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۱، شماره ۷۹.

باکس شناور "همچنین ببنید"

سعادت

سعادت

در دنیا تمام انسان‌ها با هر فرهنگ، دین و مذهبی، ناخودآگاه به دنبال «سعادت» هستند …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *