خانه / آیین زندگی / کارگاه صبر
کارگاه صبر و تقوا

کارگاه صبر

کارگاه صبر و تقوا از مهم‌ّترین اعمال عبادی که به‌عنوان شعاری اسلامی درآمده و از نشانه‌های مسلمانی در کنار نماز، حجّ، زکات و … قرار گرفته، روزه است. روزه به‌ویژه در ماه‌ِرمضان ازنظر قرآن، مهم‌ّترین ابزار کسب صبر و تقوا است؛ ازاین‌رو بر انجام این عمل عبادی بسیار تأکید شده، چراکه کسب صبر و تقوا برای انسان به معنای کسب ظرفیت بی‌پایان استقامت ورزی در انواع مصیبت‌ها، اطاعت‌ها و مهار هواهای نفسانی از یک‌سو و نیز کسب کرامت اکتسابی به‌عنوان معیار ارزش‌گذاری انسان در دنیا و قیامت، از سوی دیگر است. صبر به معنای خودداری از اظهار جزع و ناتوانی و بی تابی و مقاومت و تسلیم نشدن است. در مقابل صبر تسلیم و پذیرش شکست است. (طریحی، مجمع البحرین، چاپ دوم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۸ ه.ق، ج ۲، ج ۲۵۷۷) نقش روزه در ماه‌ِرمضان به جهت کسب تقوا برای انسان و آثار و برکات بسیار آن قابل تأمل است. وَ استَعينوا بِالصَّبرِ وَ الصَّلاةِ ۚ وَ إِنَّها لَكَبيرَةٌ إِلّا عَلَى الخاشِعينَ: از صبر و نماز یاری جوئید؛ (و با استقامت و مهار هوس‌های درونی و توجه به پروردگار، نیرو بگیرید)؛ و این کار، جز برای خاشعان، گران است. (سوره مبارکه البقرة، آیه ۴۵) يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا استَعينوا بِالصَّبرِ وَالصَّلاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصّابِرينَ: ای افرادی که ایمان آورده‌اید! از صبر (و استقامت) و نماز، کمک بگیرید! (زیرا) خداوند با صابران است. (سوره مبارکه البقرة، آیه ۱۵۳)

گستره معنایی صبر
صبر در زبان عربی به معنای شکیبایی و خودداری است. این واژه در کاربرد آن نسبت به انسان به معنای حالتی است که موجب می‌شود شخص خود را نسبت به فشارها، سختی‌ها، مشکلات، مصیبت‌ها و از دست دادن‌ها از درون پایدار و با استقامت کند و واکنش‌های تند و احساسی و دور از عقل و شرع بروز ندهد. به این معنا که انسان به‌طور طبیعی در برابر فشارهای سخت و مصیبت‌های جانکاه به‌ویژه آن‌هایی که ناگهانی و بدون پیش‌بینی بوده و از بزرگی خاصی برخوردارند، واکنش‌های تند و عصبی از خود بروز می‌دهد و تحت تأثیر عواطف و احساسات، رفتاری به‌دوراز عقل و شرع انجام می‌دهد. از حمله واکنش‌های عصبی و عاطفی می‌توان به جزع‌وفزع و آه و ناله اشاره کرد. در مراحل عاطفی شدیدتر نیز رفتاری را انجام می‌دهند که به‌دوراز تدبیر و عقلانیت است و آنان بی‌حساب‌وکتاب به آب‌زده و اعمال و کرداری را مرتکب می‌شوند که هم به‌زودی از آن پشیمان می‌شوند و هم آثار بدی را به دنبال می‌آورد که گاه جبران آن ناممکن و ناشدنی است. با توجه به کاربردهای قرآنی واژه صبر که با مشتقات آن ۱۰۳ بار در ۹۳ آیه و ۴۵ سوره قرآن به‌کاررفته است. (المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم بر پایه معجم محمد فؤاد عبد الباقی) می‌توان ادعا کرد که مفهوم صبر به معنای فضیلتی غیرقابل‌انکار موردتوجه و تأکید قرآن است. در این مفهوم صبر عبارت از تحمل و شکیبایی در برابر سختی‌ها و بلایا و مصیبت‌ها و از دست دادن جانی و مالی و مسائل مرتبط با آن در دنیاست.

ارزش صبر در زندگی
زندگی انسان در دنیا، آمیخته با مشکلات عجیبی است که اگر در مقابل آن بایستد و شکیبایی و مقاومت به خرج دهد، به‌یقین پیروز خواهد شد و اگر ناشکیبایی کند و در برابر حوادث زانو زند، هیچ‌گاه به مقصد نخواهد رسید. صبر یعنی چه؟ صبر یعنی در میدان باقی ماندن، از میدان بیرون نرفتن. بعضی از میدان می‌گریزند؛ بعضی نمی‌گریزند امّا به‌تدریج از میدان کناره می‌گیرند؛ این خلاف صبر است. صبر یعنی پایداری کردن، در میدان ماندن، استقامت کردن. صبر یعنی چشم به هدف‌های دور و به افق‌های دور دوختن؛ چشم دوختن به هدف‌های دور. منظور از «صبر» همان استقامت در برابر مشکلات و حوادث گوناگون است که نقطه مقابل آن «جزع»، بی‌تابی، از دست دادن مقاومت و تسلیم شدن در برابر مشکلات است. بی‌گمان تبیین ارزش چیزی بابیان آثار و برکات و فوایدی که آن چیز دارد، بهترین شیوه است. ازاین‌رو در آموزه‌های قرآن و اسلام همواره به فلسفه و علل احکام به‌ویژه علل غایی آن‌ها ‌اشاره‌شده است؛ چنانکه قرآن بابیان اینکه هدف از خلقت انسان و جن، عبادت و بندگی خدا است (ذاریات، آیه ۵۶) بهترین روش کسب آن را انجام اعمال عبادی در چارچوب شرایع آموزه‌های وحیانی است که پیامبران دانسته است (بقره، آیه ۲۱ و ۱۸۳؛ آل‌عمران، آیات ۱۹ و ۸۵؛ شوری، آیه ۱۳)؛ زیرا با این روش انسان به تقوایی دست می‌یابد (بقره، آیه ۲۱ و ۱۸۳) که معیار سنجش کرامت اکتسابی انسان در کنار کرامت ذاتی (اسراء، آیه ۷۰) اوست؛ زیرا خدا می‌فرماید: إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ؛ گرامی‌ترین شما در نزد خدا باتقواترین شماست. (حجرات، آیه ۱۳) ازنظر آموزه‌های قرآن، هر چیزی دارای آثاری است که نه‌تنها انگیزه‌ای برای گرایش به آن است، بلکه انگیزه‌ای برای گریختن از آن نیز می‌تواند باشد؛ چنانکه اگر برای چیزی آثار زیانباری باشد، به‌طور طبیعی انسان از آن‌ می‌گریزد؛ و اگر برای آن چیز آثار مثبت و سازنده‌ای باشد که برای شخص ارزشی است، به‌طور طبیعی به آن گرایش می‌یابد. ازنظر قرآن، صبر یعنی استقامت و پایداری نفس انسانی در کارها و امور زندگی، حالتی است که هر انسان عاقلی آن را به‌عنوان فضیلت می‌پسندد؛ زیرا ضد آن یعنی جزع‌وفزع کردن، یک امر ضد ارزشی است. به سخن دیگر، هر انسانی دوست دارد از صبر و شکیبایی بلکه حتی از حلم و بردباری که درجه برتر از صبر است برخوردار باشد؛ زیرا باوجود حالت صبر در نفس انسانی، شخص در برابر مسائل و مشکلات و امور زندگی هرگز مهار و مدیریت نفس خویش را از دست نمی‌دهد و با بی‌تابی و جزع‌وفزع کردن، مشکلی بر مشکل نمی‌افزاید، بلکه با درنگ و تأمل و تعقل در امور، به راهکارهایی برای برون‌رفت از مشکلات می‌اندیشد و برای دفع یا رفع مشکل خویش چاره‌جویی می‌کند و مصلحت و منفعتی را این‌گونه به‌سوی خویش جلب و جذب می‌کند؛ چنانکه مفسدت و مضرتی را از خود دفع می‌کند. بنابراین، صبر ازنظر آموزه‌های قرآن، امری بسیار ارزشی برای زندگی بشر است؛ زیرا بدون وجود صبر و شکیبایی انسان در امور زندگی خود مستأصل می‌شود و از حالت تعادل روحی و روانی خارج‌شده و به جزع‌وفزع پرداخته و به‌جای حل مشکل بر مشکلات خویش و دیگران می‌افزاید. از دیدگاه قرآن، کسانی که دارای ایمان و عمل صالح ازجمله نماز، روزه، انفاقات مالی به دیگران، عفو و گذشت از خطا، اقامه و اجرای عدالت و مانند آن‌ها هستند، به‌طور طبیعی از صبر برخوردار بوده و حتی دیگران را به آن توصیه و سفارش می‌کنند. (عصر، آیات ۱ تا ۳) درآیات قرآن برای صبر آثار بسیاری گفته‌شده که بیان‌گر ارزش و جایگاه آن در سلامت زیست وزندگی بشر است؛ زیرا بدون صبر انسان در مشکلات توانایی عمل صحیح را نخواهد داشت؛ درحالی‌که با صبر نه‌تنها توانمندی عمل صحیح در وی تقویت می‌شود، بلکه امور در زندگی از سختی به‌آسانی می‌گراید (بقره، آیات ۴۵ و ۱۵۳؛ اعراف، آیات ۱۲۷ و ۱۲۸)؛ چراکه قدرت شناسایی حق از باطل و خوب از بد در کسی که دارای صبر است افزایش می‌یابد و به‌سادگی و آسانی می‌تواند حق را تشخیص دهد و به سبب همان صبر که دلالت بر استقامت ورزی در کار است، همچنین می‌تواند باقدرت تمام در انجام امری که حق است وارد شود و سربلند و پیروزمند از آن بیرون آید. از همین رو خدا در قرآن بر استعانت از صبر برای دستیابی به‌حق و استقامت در زندگی تأکید دارد (بقره، آیات ۴۵ و ۱۵۳) زیرا امر به استعانت از صبر در این آیات براى اين است كه صبر ملاك هدايت است و به‌واسطه آن دستیابی به‌حق و نیز پيروى از آن آسان می‌شود. (نگاه کنید: تفسير التحريروالتنوير، ج ۱، جزء ۱، ص ۴۷۷) ازنظر امام علی (ع) انسان در امور زندگی نیازمند حالت نفسانی صبر است؛ به این معنی که انجام تکالیف در قالب اطاعت امر خدا، عبور سالم و صحیح از مصیبت‌ها و مشکلات در آزمون‌های ابتلایی یا حتی مصیبت‌های کیفری و همچنین پرهیز از وسوسه‌ها و خواسته‌های نفسانی برای انجام معصیت، نیازمند صبر و استقامتی است که انسان را در حالت تعادل و اعتدال نگه می‌دارد و اجازه نمی‌دهد فشار سهمگین تکالیف سختی مانند جهاد مالی و جانی، امربه‌معروف و نهی از منکر در شرایط تهدید منافقان و دشمنان یا انواع مصیبت‌های کیفری و ابتلایی مانند از دست دادن مال و نقص عضو یا فرزند و همسر یا تشویق شیاطین جنی و انسی یا هواها و خواسته‌های نفسانی برای انجام معصیت مانند زنا و ربا و گناه، او را از میدان بیرون برد و به‌جای انجام تکالیف و اطاعت به عصیان و طغیان کشیده شود یا به‌جای چاره‌جویی برای حل مشکل از طریق مثلاً استغفار و توبه در مصیبت‌های کیفری یا چاره‌جویی برای رهایی از مصیبت‌های ابتلایی مانند سیل و جنگ و زلزله به جزع‌وفزع و کفر‌گویی و کفرگرایی برود یا به‌جای مهار هواهای نفسانی به معصیت رو آورد. امام علی (ع) می‌فرماید: پیامبر (ص) فرمود: صبر بر سه قسم است:کارگاه صبر و تقوا

  1. صبر بر اطاعت، یعنی شکیبایی مقابل مشکلاتی که در راه اطاعت است.
  2. صبر در معصیت،یعنی ایستادگی در برابر انگیزه های نیرومند و محرک گناه.
  3. صبر در مصيبت،یعنی پایداری در برابر حوادث تلخ و ناگوار و عدم برخورد انفعالی وترک جزع و فزع.

پس هر كه بر مصيبت صبر كند تا آن را با تسلى خوبى رد كند، خدا برايش ۳۰۰ درجه نويسد كه ميان هر درجه تا درجه ديگر به‌اندازه فاصله ميان آسمان و زمين باشد و هر كه بر طاعت صبر كند خدا برايش ۶۰۰ درجه نويسد كه ميان هر درجه تا درجه ديگر به‌اندازه فاصله ميان قعر زمين تا عرش باشد و هر كه در برابر گناه صبر کند خدا برای او ۹۰۰ درجه نویسد که میان هر درجه تا درجه دیگر به‌اندازه قعر زمین تا عرش فاصله است. (اصول کافی، باب صبر، ج ۳، ص ۱۴۵، ترجمه مصطفوی) البته ریشه این تقسیم‌بندی به خود آیات قرآن بازمی‌گردد؛ زیرا در قرآن از سه قسم صبر بندگان خدا در برابر مشکلات، طاعت خدا و ترک گناه سخن به میان آمده است. خدا درآیات ۶۳ تا ۷۵ سوره فرقان در توصیف عبادالرحمن یا بندگان مقرب و خاص خویش به سه‌گونه صبر ‌اشاره می‌کند که نتیجه آن صبوری‌ها بهشت است. در حقیقت در این آیات جایگاه ارزشمند صبر در کسب بهشت و رضایت الهی و دستیابی به مقام عبادالرحمن تبیین شده است و کسی که بخواهد در این مقام جای گیرد می‌بایست از هر سه نوع صبر برخوردار باشد تا شانیت این مقام و منزلت انتساب به مقام عبادالرحمن را پیدا کند. از روایات بسیاری به دست می‌آید که صبر از چنان جایگاهی در زندگی بشر برخوردار است که پیامبر (ص) آن را نصف ایمان دانسته و امام علی (ع) صبر را نسبت ‌به ایمان، همانند سر به بدن‌ دانسته است. هرکسی نوری از حقیقت دارد در صبر، خودش را نشان می‌دهد و کسی که اهل ظلمت درونی و باطنی است با بی‌صبری خود را رسوا می‌کند. با نگاهی به قرآن معلوم می‌شود که صبر از معیارهای ارزش‌گذاری انسان است؛ زیرا اهل بهشت صابران متقی هستند (آل‌عمران، آیه ۱۴۲؛ محمد، آیه ۳۱)  و انسان با صبر جمیل که به‌دوراز هرگونه جزع‌وفزع است، می‌تواند بر مشکلات و مصیبت‌های بزرگ چون ضایعه از دست دادن فرزند فائق شود و حتی از قصاص نفس درگذرد. (یوسف، آیات ۱۸ و ۸۳؛ نحل، آیه ۱۲۶؛ شوری، آیات ۴۰ تا ۴۳) بنابراین، صبر به‌عنوان یک حالت نفسانی که استقامت و پایداری انسان را در برابر مصیبت و طاعت و معصیت به‌گونه‌ای سامان می‌دهد که از مدار حق و عدل خارج نشود، یک امر ارزشی و بسیار اساسی است که هرکسی باید تلاش کند آن را کسب کند؛ زیرا با این فضیلت می‌تواند در مسیر حق باقی و پایدار بماند و در زندگی هرگز گرفتار نشود. امام علی(ع) می‌فرماید: يَنْزِلُ الصَّبْرُ عَلَى قَدْرِ الْمُصِيبَةِ وَ مَنْ ضَرَبَ يَدَهُ عَلَى فَخِذِهِ عِنْدَ مُصِيبَتِهِ حَبِطَ عَمَلُهُ؛ صبر به‌اندازه مصیبت نازل می‌شود و هر کس در هنگام مصیبت با دست بر رانش بزند عمل را از میان برده و پاداشش را ازدست‌داده است. (نهج‌البلاغه، صبحی صالح، ص۴۹۵) هم‌ چنین می‌فرماید: اگر صبر پیشه می‌کنی مانند آزادگان (و یا اهل کرامت) صبر بورز؛ وگرنه همانند نادانان ناآزموده (و چهارپایان) آن را فراموش کن. (همان، ص ۵۴۸، دو حدیث) و نیز می‌فرماید: صبر و شکیبایی، درنهایت پیروزی را به همراه خواهد داشت هرچند زمان آن به درازا کشد. (همان ص ۴۹۹) هم‌چنین فرمود: صبر بر دو گونه است: صبر بر مکاره و چیزهایی که تو را ناخوشایند است و صبر بر چیزهایی که دوست می‌داری و آن را از دست می‌دهی. (همان ص ۴۷۸)

ارزش تقوای الهی و آثار آن
ازنظر آموزه‌های وحیانی تقوای الهی یک ملاک برای سنجش انسان در آخرت نیست، بلکه عاملی برای کسب مادیات در دنیا نیز هست؛ بنابراین، نمی‌توان تأثیر تقوای الهی را تنها در محدوده معنویات و اخرویات دانست؛ بلکه اگر کسی بخواهد در زندگی دنیوی و حتی ازنظر مادی وضعیت بهتری پیدا کند، تقوای الهی عامل جلب نعمت و رحمت‌های خاص الهی است به‌طوری‌که شخص از جایی که حساب نمی‌کند و گمان نمی‌برد، بهره‌مند از نعمت‌های الهی می‌شود؛ چنانکه خدا می‌فرماید: وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ؛ هر كس تقوای الهی پیشه گیرد براى او راه برون‌رفتی از مشکلات قرار می‌دهد و از جایی که حساب و گمانش را نمی‌برد، رزق و روزی می‌دهد. (طلاق، آیات ۲ و ۳) ازنظر قرآن، تقوای الهی آثار بسیاری در زندگی دارد، ازجمله اینکه اگر کسی بخواهد خداوند معلم او شود و خدا به‌طور مستقیم از طریق الهام و وحی غیرتشریعی عهده‌دار تعلیم و آموزش او شود، باید تقوای الهی را پیشه کند؛ چنانکه خدا می‌فرماید: وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ؛ تقوای الهی را پیشه گیرید تا افزون بر خیلی چیزهای دیگر، خدا خود، شمارا تعلیم دهد. (بقره، آیه ۲۸۲) همچنین اگر کسی گرفتار فتنه است و نمی‌تواند میان حق و باطل تشخیص دهد، باتقوای الهی از این قدرت تشخیصی بالا برخوردار خواهد شد به‌طوری‌که می‌تواند به‌سادگی میان حق و باطل جدایی افکند و مسیر حق و عدالت را بیابد و در دام فتنه و مصیبت‌های بی‌پایان آن نیفتد؛ بلکه حتی مشکلات گذشته را نیز حل‌وفصل و بدی‌ها را به نیکی‌ها تبدیل می‌کند؛ خدا می‌فرماید: اى كسانى كه ايمان آورده‏‌ايد اگر تقوای الهی را پیشه کنید براى شما فرقان و نيروى تشخيص حق از باطل قرار می‌دهد و گناهانتان را از شما می‌زداید و شمارا می‌آمرزد و خدا داراى بخشش بزرگ است. (انفال، آیه ۲۹) در آموزه‌های قرآن، برای تقوای الهی همانند صبر آثار بسیاری گفته‌شده است که آنچه در اینجا بیان‌شده تنها گوشه‌ای اندک از آن آثار است.

ماه‌ِرمضانروزه، کارگاه کسب تقوا
با توجه به آثاری که خدا برای صبر و تقوای الهی بیان کرده است، به‌طور طبیعی هرکسی دوست دارد تا از آن‌ها بهره‌مند شود. ازنظر قرآن راه کسب صبر و تقوای الهی اموری است که از مهم‌ترین آن‌ها روزه است؛ زیرا ایمان به خدا و قیامت و غیب از یک‌سو و عمل صالح ازجمله روزه از سوی دیگر انسان را به حالت نفسانی صبر و تقوای الهی می‌رساند. اگر نفس انسانی بخواهد در حالتی از وقایت و حفظ قرار گیرد که هواهای نفسانی و فشارهای بیرونی نتواند او را از حالت تعادل و حق‌گرایی دور سازد، باید ایمان را با عمل صالح درآمیزد که یکی از مهم‌ترین اعمال صالح همان روزه به‌ویژه در ماه‌ِرمضان است. راه کسب تقوای الهی عبادتی است که در شریعت اسلام بیان‌شده است؛ شخص با انجام اعمال عبادی ازجمله روزه می‌تواند به تقوای الهی و آثار و برکات آن دست یابد. البته ازنظر قرآن، تقوای الهی دارای مراتب چندی است (مائده، آیه ۹۳) دست‌کم سه مرتبه برای آن معروف است که همان تقوای عام و تقوای خاص و تقوای اخص است. انسان در روزه به مرتبه سوم از تقوای الهی نظر دارد؛ زیرا شخص روزه‌دار افزون بر انجام واجبات و ترک محرمات که مرتبه نخست ایمان و تقوای عام است، به مرتبه دوم یعنی انجام واجبات و مستحبات و ترک محرمات و مکروهات که مرتبه دوم ایمان و تقوای خاص است، نزدیک شده، بلکه در مرتبه سوم قرار می‌گیرد که حتی از برخی از مباحات چون خوردن و نوشیدن و زناشویی و مانند آن‌ها خودداری می‌کند. در حقیقت پا بر نفس خویش می‌گذارد و مباحاتی ازاین‌دست را بر خود حرام می‌کند تا این‌گونه در مرتبه سوم ایمان و تقوای اخص قرار گیرد و از برکات آن بهره‌مند شود. از همین رو از ماه‌ِرمضان به‌عنوان کارگاه خودسازی یاد می‌شود که شخص یاد می‌گیرد چگونه اهل ایثار و ازخودگذشتگی شود و بتواند از خواسته‌های طبیعی و حق خویش گاهی برای اهداف عالی و متعالی‌تر چشم‌پوشی کند.

کارگاه صبر و تقواروزه، عاملی برای مهار نفس
ازنظر آموزه‌های قرآن، روزه همان‌طوری که در تقویت ایمان و تقوای الهی نقش اساسی دارد، در ایجاد ظرفیت عالی نفسانی صبر نیز تأثیر به سزا دارد. ازاین‌رو در برخی از روایات تفسیری از صبر درآیات ۴۵ و ۱۳۵ سوره بقره به‌عنوان روزه تعبیر شده است؛ زیرا ارتباط تنگاتنگی میان روزه و صبر است؛ زیراکسی که روزه می‌گیرد در حالتی قرار می‌گیرد که حتی از مباحات چشم می‌پوشد  و مهار نفس در شهوت و غضب را چنان به دست می‌گیرد که اجازه نمی‌دهد در حالت طغیان گرسنگی و تشنگی و گرایش جنسی، به امیال خویش نزدیک شود و آن را برآورده سازد؛ بلکه بر آن است تا چنان نفس را مدیریت کند که درهرحال قوای نفس را به قوه عاقله بسپارد و شهوت و غضب را مهار و مدیریت نماید. از حضرت صادق (ع) نقل‌شده که ایشان در تفسیر آیه شریفه «واستعینوا بالصبر و الصلوة» (بقره، آیه ۴۵) فرمود: منظور از صبر در آیه روزه است. هرگاه برای شخصی پیشامد سختی به وجود آید روزه بگیرد؛ زیرا خداوند می‌فرماید: به‌وسیله روزه و نماز کمک بگیرید. (وافی، فیض کاشانی، ج ۲، باب صوم، ص ۶؛ پند تاریخ، ج ۵، ص ۲۴۲) بر اساس آموزه‌های قرآن، روزه موجب می‌شود که انسان از همه شهوات رهایی یابد و قوای نفسانی را تحت مهار و مدیریت خود درآورد. ترک خوردن و آشامیدن و زناشویی و تندی و خشم و مانند آن‌ها موجب می‌شود تا انسان بیهوده خشمگین نشود و برای پر کردن و ارضای شکم  وزیر شکم بنده دیگری نشود و هر خطا و اشتباه و گناهی را مرتکب نشود. بسیاری از مردم برای پاسخگویی به این شهوات است که به هر گناهی دست می‌یازند. اگر کسی بتواند شهوات غذایی خود از خوردن و نوشیدن و شهوات جنسی خود و شهوات مقامی و غضبی و مانند آن را مدیریت کند، به صبر و استقامتی می‌رسد که اجازه نمی‌دهد با هر بادی تکانی بخورد و بنده دیگران شود. این‌گونه است که خودش را از بردگی و بندگی غیرآزاد می‌کند و به آزادی و حریت واقعی می‌رسد. پس نواقص بسیاری را با این کار از میان برده و به کمالات بسیاری دست می‌یابد. به‌هرحال از آموزه‌های قرآن به دست می‌آید که انسان با روزه به‌ویژه در ماه‌ِرمضان می‌تواند نفس خویش را چنان تزکیه نماید که نفس وی صابر و متقی شود و از برکات صبر و تقوا در دنیا و آخرت بهره‌مند گردد.

ویژه‌نامه صبر:

  1. صبر
  2. ماه صبر
  3. شکیبایی
  4. صبرسرخ
  5. مظهر صبر
  6. اسوه صبر
  7. نمونه صبر
  8. شکوه صبر
  9. معجزه صبر
  10. صبر پیامبران
  11. صبر و شکیبایی
  12. سمبل صبر سرخ
  13. صبر و استقامت در قرآن
  14. پایه گذار مکتب صبر و استقامت
  15. امام موسی کاظم (ع) پایه گذار مکتب صبر

ر ک به:

  1. کارگاه صبر
  2. فرصت ویژه
  3. بگذشت مه روزه
  4. اولین روزمیهمانی
  5. روزه داران راستین
  6. روزه در ادیان الهى
  7. نام‌های ماه‌ِرمضان
  8. کاریکلماتور رمضانیه
  9. چرا روزه واجب است؟
  10. مبارك باد آمد ماه روزه۱
  11. مبارک باد آمد ماه روزه۲
  12. رمضان، فرصت يكتاپرستي
  13. ماه‌ِرمضان، ماه خودسازی
  14. شیراز و ماه‌ِرمضان، درگذرتاریخ
  15. تهران و ماه‌ِرمضان، در گذرتاریخ
  16. مازندران و ماه‌ِرمضان، در گذرتاریخ

عناوین مرتبط:

  1. حکم صبر (قرآن)؛
  2. دعا برای صبر (قرآن)
  3. توفیق در صبر (قرآن)
  4. اسوه‌های صبر (قرآن)
  5. استعانت از صبر (قرآن)
  6. بهشتی شدن با صبر (قرآن)

ویژه‌نامه ماه‌ِرمضان:

  1. قُرْآن
  2. شب قدر
  3. روز قدس
  4. شکیبایی
  5. شب ضربت
  6. عید پاکیزگی
  7. شب های قدر…
  8. ورود به ماه خدا
  9. «ماه‌ِرمضان» …
  10. عيد آمدوعيد آمد
  11. پیام «ماه‌ِرمضان»
  12. اعمال روز عید فطر
  13. آثار اجتماعي روزه
  14. ستاره امام علي(ع)
  15. عید شیرینی و لبخند
  16. فلسفه و حكمت روزه
  17. «ماه‌ِرمضان» مى آید
  18. نام‌های «ماه‌ِرمضان»
  19. «ماه‌ِرمضان» در اروپا
  20. تغذیه در«ماه‌ِرمضان»
  21. خودسازي برآيند روزه
  22. اعمال «ماه‌ِرمضان»۱
  23. اسامی «ماه‌ِرمضان»
  24. سر سفره كرامت خدا
  25. آیا «رمضان» نام خداست
  26. پیام های عید سعید فطر
  27. عید فطر در کشور مالزی
  28. ماه‌ِرمضان» و زنگ انشاء
  29. کاریکلماتور «ماه‌ِرمضانیه»
  30. شب قدر در اشعار شاعران
  31. پیام «ماه‌ِرمضان» و خانواده
  32. «ماه‌ِرمضان»، ماه خودسازی
  33. عید فطر در کشورهای اسلامی
  34. «رمضان»، نامى از نام هاى خدا
  35. روز قدس، روز مستضعفين جهان
  36. «ماه‌ِرمضان»، فرصت يكتاپرستي
  37. ماه‌ِرمضان» در فرهنگ مردم ایران
  38. ثواب قرائت قرآن در «ماه‌ِرمضان»
  39. روز عید، روز عبادت و گرفتن جایزه
  40. تهران و «ماه‌ِرمضان»، در گذر تاریخ
  41. شیراز و «ماه‌ِرمضان»، در گذر تاریخ
  42. پرتوى از سيره و سيماى امام على(ع)
  43. مازندران و «ماه‌ِرمضان»، در گذر تاریخ
  44. اهمیت «ماه‌ِرمضان» در کلام پیامبر(ص)
  45. صد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفت
  46. پیامبر (ص) به استقبال «ماه‌ِرمضان» می رود
  47. «ماه‌ِرمضان» ایرانی و آیین‌های فراموش شده
  48. «ماه‌ِرمضان» در كلام معصومین علیهم السلام
  49. سحريِ سالم مهمّ ترين وعده غذايي «ماه‌ِرمضان»
  50. شعری از امام خمینی(ره) به مناسبت «ماه‌ِرمضان»
  51. شعری از آيت‌الله صافي گلپايگاني به مناسبت «ماه‌ِرمضان»

منابع:

  1. بیانات > فهرست موضوعی > صبر
  2. اندیشه قم، برگرفته از مقاله «صبر در قرآن»
  3. کیهان: روزه؛ کارگاه کسب صبر و تقوا (علی جواهر دهی)

باکس شناور "همچنین ببنید"

رازونياز به درگاه الهی

ماه رازونياز

مُناجات به معنای رازگویی و عرض نیاز و حاجت به درگاه خدا همراه با شکر …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *