خانه / آیین زندگی / ماه رازونياز
رازونياز به درگاه الهی

ماه رازونياز

رازونياز به درگاه الهیمُناجات به معنای رازگویی و عرض نیاز و حاجت به درگاه خدا همراه با شکر او است. مُناجات در قرآن در قالب کلماتی مانند «ناجیتم»، «نجواکم» و «نداءً خفیا» به‌کاررفته و در جوامع روایی احادیثی درباره اهمیت، آداب و شرایط مُناجات آمده است. تفاوت دعا و مُناجات به حالت بنده در صحبت باخدا برمی‌گردد. مُناجات در سحر، خواندن خدا با الفاظی متناسب با نیاز و درخواست مُناجات کننده و داشتن قلبی خاضع از شرایط و آداب مُناجات نامیده شده است. مُناجات در پذیرش توبه و ایجاد روحیه اخلاص در وجود آدمی مؤثر است. مُناجات‌های قرآنی، مُناجات برخی از پیامبران مانند: مُناجات ۴۰ شبانه حضرت موسی (ع) در کوه طور، مُناجات‌های حضرت داوود (ع) در زبور، مُناجات شعبانیه و مُناجات خمس عشر ازجمله مُناجات‌های مشهور معرفی‌شده است.

ماه رازونياز

مفهوم‌شناسی: مُناجات به معنای راز گفتن و گفتگوی پنهانی باکسی، راز و نیاز و نجوی کردن آمده است. [۱] مُناجات را به این معنا نیز دانسته‌اند که در مکان بلندی با شخصی به‌صورت راز خلوت کنی. [۲] مُناجات بیشتر بر سخنانی در قالب نظم و نثر به کار می‌رود که برای رازگویی و عرض نیاز و حاجت به درگاه خداوند همراه با سپاس او استفاده می‌شود و گاه در بردارنده توبه و بازگشت از گناه نیز است. [۳] طبرسی ذیل آیه ۷۸ سوره توبه نجوی را به معنای دوری می‌داند و اینکه مُناجات کنندگان برای مُناجات از مردم دوری می‌کنند. [۴] مُناجات گاه برای دعاها و اذکاری که سحرهای ماه رمضان برای بیدار کردن مردم خوانده می‌شود، مورداستفاده قرار می‌گیرد. [۵] کلمه مُناجات در قرآن به کار نرفته است ولی مفهوم آن در کلماتی مانند «نجواکم»، «ناجیتم»[۶] و «نداءً خفیا»[۷] استفاده‌شده است. در جوامع روایی احادیث و باب‌هایی برای ذکر اهمیت، آداب و شرایط مُناجات، همچنین مُناجات‌های معروف تدوین‌شده است. [۸]

راهی به‌سوی کمال

تفاوت دعا و مُناجات: فرق دعا با مُناجات را به حالات بنده در مقام صحبت باخدا بازگردانده‌اند؛ اگر موضوع اعتراف به گناهان یا شدت محبت باشد و حال شخص اقتضای صحبتی آرام و خصوصی داشته باشد، اصطلاح مُناجات به کار می‌رود، ولی دعا به معنای ندا دادن، دعوت کردن و از کسی یاری خواستن به‌صورت علنی است. [۹]

آداب: برای مُناجات باخداوند رعایت برخی از آداب و آماده‌سازی شرایط مُناجات مورد تأکید قرارگرفته شده است. در تفاسیر از سحر به‌عنوان بهترین زمان برای مُناجات باخداوند نام‌برده شده است. در این متون با استناد به آیاتی از قرآن ازجمله آیه ۱۴۲ سوره اعراف درباره مُناجات موسی (ع) باخداوند در وادی طور در شب، [۱۰] آیه ۶۴ سوره فرقان درباره زمان عبادت پروردگار [۱۱] و آیه ۱۶ سوره سجده، [۱۲] شب را برای تقرب به خداوند مناسب‌تر قلمداد کرده‌اند. از دیگر آداب مُناجات را خواندن خداوند با اسما و صفاتی می‌دانند که تناسب با نیاز و درخواست مُناجات کننده داشته باشد مثلاً زمانی که نیاز به بخشش خداوند وجود دارد او را با صفاتی مانند غفار، ستار و وهاب بخوانند. [۱۳] مُناجات با الفاظی که خداوند به انسان‌ها تعلیم داده است یا در مُناجات‌های ائمه (ع) آمده است، از دیگر آداب مُناجات بیان‌شده است. [۱۴] در کتاب تحف العقول یکی از توصیه‌ای خداوند به موسی (ع) را داشتن قلبی خاضع و خاشع هنگام مُناجات بیان کرده است. [۱۵]

آثار: در کتاب‌های تفسیر و علوم قرآن چند اثر برای مُناجات باخداوند ذکرشده است. نقش مؤثر مُناجات در پذیرش توبه و آمرزش گناهان و مصونیت از عذاب دوزخ، [۱۶] ایجاد روحیه اخلاص در انسان [۱۷] و تأثیر در رقت قلب، صفای باطن و صلابت روحیه [۱۸] ازجمله آثاری است که برای مُناجات برشمرده‌اند.

مُناجات‌های معروف: در میان مُناجات‌های متعددی که در کتب دینی و عرفانی واردشده است برخی از آن‌ها مانند مُناجات‌های پیامبران و مُناجات‌های ائمه (ع) در میان مردم معروف شده‌اند.

راه انس

مُناجات‌های قرآنی: خداوند در قرآن مُناجات‌هایی را از زبان پیامبران، فرشتگان و بندگان صالح بندگان خود که بیشتر با کلمه «ربنا» آغازشده، بیان کرده است. از مُناجات‌های مشهور پیامبران در قرآن می‌توان به داستان حضور موسی (ع) در کوه طور و مُناجات چهل شبانه او باخداوند، [۱۹] مُناجات یونس (ع) در تاریکی‌های دریا و شکم ماهی با پروردگار خود، [۲۰] مُناجات یوسف (ع) باخداوند در تنگناهایی که گرفتار آن شده بود، [۲۱] مُناجات‌های ابراهیم (ع) در میانه آزمایش‌های الهی [۲۲] و مُناجات‌های داوود (ع) در زبور [۲۳] اشاره کرد. آیات ۳۸، ۱۹۳ و ۱۹۴ سوره آل‌عمران نیز ازجمله مُناجات‌های معروف قرآن از زبان بندگان است. [۲۴]

مُناجات‌های ائمه (ع): در میان دعاهایی که از امامان (ع) رسیده، برخی تعبیر به مُناجات شده است. از مُناجات‌های مشهور ائمه (ع)، می‌توان به مُناجات شعبانیه، [۲۵] مُناجات حضرت علی (ع) در مسجد کوفه، [۲۶] و مُناجات‌های پانزده‌گانه امام سجاد (ع) اشاره کرد. [۲۷] در میان عرفا نیز برخی به داشتن مُناجات‌نامه مشهور شده‌اند که از مهم‌ترین این مُناجات‌نامه‌ها، مُناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری است. بیشتر مردم قدر نعمت مُناجات را نمى دانند. مُناجات شامل معارف بالايى است که به جز اهلش که همان اولياى خدا هستند و از طريق کشف و شهود به آن رسيده اند، کسى از آن آگاهى ندارد. و رسيدن به اين معارف از راه مکاشفه از بهترين نعمت هاى آخرت است که قابل مقايسه با هيچ کدام از نعمت هاى دنيا نيست. امام صادق(ع) در اين فرمايش، ارزش اين نعمت را اين گونه بيان مى کنند: … اگر مردم برترى شناخت خدا بر ساير نعمت ها را مى دانستند، به زيبايي هاى زندگى دنيا که در اختيار دشمنان ما گذاشته شده، چشم نمى دوختند؛ در نعمت شناخت خدا قرار گرفته و مانند لذّت کسى که هميشه در بهترين جاهاى بهشت با دوستان خدا بسر مى برد، از آن لذّت مى بردند. [۲۸]

رازونیازر ک به:

  1. الهی
  2. دعا و نیایش
  3. اُنْسْ‌ با قرآن
  4. ماه دعا و مُناجات
  5. راه های اُنْسْ با خدا
  6. نیایش در پر رمز و رازترین شب

پانویس:

  1. مُناجات. [م ُ] (ع مص) راز گفتن با کسی. (آنندراج). رازونیاز کردن. راز دل خود را به ‌کسی گفتن. رازگویی و عرض نیاز به‌ درگاه خدا. ۱ دعا، رازگویی، نیایش ۲ رازونیاز کردن (باخدا) ۳ نجوا کردن ۴ سحر، سحرگاه (در ماه رمضان) راز و نیاز. نجوی کردن. مُسارَّة. (یادداشت به خط مرحوم دهخدا). مناجاة: علی گوش بر دهن رسول نهاد و رسول ساعتی مُناجات بکرد و سخن نرم در گوش علی گفت. (قصص الانبیاء ص ۲۴۰ و حمیری، شمس العلوم، ۱۴۲۰ ق، ج ۱۰، ص ۶۵۰۹).
  2. راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، ۱۴۱۲ ق، ص ۷۹۳؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ ق، ج ۱۱، ص ۲۲۸؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ ش، ج ۱۰، ص ۴۷.
  3. رازگویی به درگاه خدای تعالی و عرض نیاز و درخواست از درگاه خدای تعالی. (ناظم الاطباء) گروهی در انس به وی در مُناجات بدان درجه رسیده اند که آتش در دیگر جانب سرای افتاده است خبر نداشته اند. کیمیای سعادت، چ احمد آرام، ص ۸۵۴ و دهخدا، لغت‌نامه، ۱۳۷۷ ش، ذیل واژه مُناجات؛ انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ۱۳۸۱ ش، ذیل واژه مُناجات.
  4. طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۳۷۲ ش، ج ۵، ص ۸۱.
  5. انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ۱۳۸۱ ش، ذیل واژه مُناجات.
  6. سوره مجادله، آیه ۱۲، ۱۳.
  7. سوره مریم، آیه ۳.
  8. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ ق، ج ۲، ص ۶۶۰؛ مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ ق، ج ۱۲، ص: ۵۶۲.
  9. نگاه کنید: طریحی، مجمع البحرین، ۱۴۱۶ ق، ج ۱، ص ۴۰۸، ۴۰۹؛ قرشی، قاموس قرآن، ۱۴۱۲ ق، ج ۲، ص ۳۴۴، ۳۴۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ ق، ج ۱۴، ص ۷.
  10. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ ق، ج ۸، ص ۲۳۵؛ هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، ۱۳۸۶ ش، ج ۱، ص ۱۳۷.
  11. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ ش، ج ۱۵، ۱۵۰.
  12. طبرسی، مجمع‌البیان، ۱۳۷۲ ش، ج ۸، ص ۵۱۷؛
  13. قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ ش، ج ۸، ص ۱۰۸.
  14. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ ش، ج ۱، ص ۲.
  15. ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ۱۴۰۴ ق، ص ۴۹۲.
  16. هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، ۱۳۸۶ ش، ج ۱۶، ص ۱۴۴.
  17. امام خمینی، تفسیر سوره حمد، ۱۳۷۵ ش، ص ۱۴۶، ۱۴۷.
  18. نقی پور فر، پژوهشی پیرامون تدبر در قرآن، ۱۳۸۱ ش، ص ۵۰۶.
  19. سوره اعراف، آیه ۱۴۲.
  20. سوره انبیا، آیه ۸۷.
  21. سوره یوسف، آیه ۳۳.
  22. سوره ابراهیم، آیه ۳۴، ۴۱؛ شریفی پور، شرح مُناجات حضرت ابراهیم (ع) در قرآن کریم، ۱۳۹۵ ش.
  23. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ ش، ج ۱۲، ص ۱۶۱.
  24. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ ق، ج ۴، ص ۸۸؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ ش، ج ۱، ص ۲.
  25. ابن طاووس، اقبال الاعمال، ۱۴۰۹ ق، ج ۲، ص ۶۸۷.
  26. کفعمی، البلد الامین، ۱۴۱۸ ق، ص ۳۱۹.
  27. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ ق، ج ۹۱، ص ۱۴۲، ۱۵۳.
  28. انصاری، مُناجات‌نامه، ۱۳۸۲ ش و المراقبات، مرحوم آيت الله حاج ميرزا جواد ملکى تبريزى(ره).

ماه رازونيازمنابع:

  1. ويکی شيعه
  2. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۴، ص۶۸۰-۶۸۱.    
  3. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، مصحح علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۴ ق.
  4. ابن طاووس، علی بن موسی، إقبال الأعمال، تهران،‌ دار الکتب الإسلامیه، ۱۴۰۹ ق.
  5. انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، انتشارات سخن، ۱۳۸۱ ش.
  6. انصاری، خواجه عبدالله، مُناجات‌نامه، مصحح محمد حماصیان، کرمان، خدمات فرهنگی کرمان، ۱۳۸۲ ش.
  7. امام خمینی، روح‌الله، تفسیر سوره حمد، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، ۱۳۷۵ ش.
  8. حمیری، نشوان بن سعید، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم‌، بیروت،‌ دار الفکر المعاصر‌، ۱۴۲۰ ق.
  9. دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ ش.
  10. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، لبنان، شام،‌ دار العلم، الدار الشامیة‌، ۱۴۱۲ ق.
  11. شریفی پور، فرزانه، شرح مُناجات حضرت ابراهیم (ع) در قرآن کریم، تهران، مجال، ۱۳۹۵ ش.
  12. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت،‌ دار الاحیا التراث العربی، ۱۳۹۰ ق.
  13. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ ش.
  14. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین‌، تهران، کتاب‌فروشی مرتضوی‌، ۱۴۱۶ ق.
  15. قرائتی،‌ محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، ۱۳۸۸ ش.
  16. قرشی، سید علی‌اکبر‌، قاموس قرآن، تهران،‌ دار الکتب الإسلامیة‌، ۱۴۱۲ ق.
  17. کفعمی، ابراهیم بن علی، البلد الأمین و الدرع الحصین، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۸ ق.
  18. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، مصحح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران،‌ دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ ق.
  19. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت،‌دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ ق.
  20. مجلسی، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، هاشم رسولی محلاتی، تهران،‌ دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۴ ق.
  21. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ ش.
  22. نقی پور فر، ولی‌الله، پژوهشی پیرامون تدبر در قرآن، تهران، اسوه، ۱۳۸۱ ش.
  23. هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر، تفسیر راهنما، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۶ ش.

باکس شناور "همچنین ببنید"

حرمت ماه‌ِرمضان

حرمت ماه‌ِرمضان

پیامبر (ص) به خالق عالَم عرض کرد: خدایا! امّت عیسی را مائده (غذا و خوراک) …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *