خانه / مناسبت ها / قمری / بَرَكَت و فراوانی
ماه برکت

بَرَكَت و فراوانی

ماه برکتماه‌ِرمضان در میان ماه‌های سال از برجستگی و ویژگی بسیار مهمی برخوردار است؛ زیرا انسان در این ماه مهمان ضیافت الهی است و می‌تواند ره صدساله را یک‌شبه در آن بپیماید و خود را جزو نه‌تنها ابرار و نیکان، بلکه از مقربان الهی قرار دهد و با کسب تقوای اخص از آثار و برکات آن بهره‌مند شود. ماه‌ِرمضان، ماه حضور بر سر سفرۀ پربرکت الهی؛ ماه روزه، ماه تمرین استقامت و غلبه بر نفس، ماه میهمانی خدا، ماه خودسازی و خویشتنداری؛ ماه مساوات بین فقیر و غنی، ماه پرورش روح پرهیزگاری و ماه نزدیکی به خداوند است. از نگاه خدایی که بیرون از زمان و مکان، بلکه خالق آن‌ها است، تفاوتی میان زمان‌ها و مکان‌ها نیست؛ اما انسانی که محدود به زمان و مکان است و به سبب حضور در دنیای مادی، زمان و مکان با اوست، نمی‌تواند بی‌توجه به مکان و زمان باشد و نادیده گرفتن آن هرگز به معنای نبود آن نخواهد بود. همین ویژگی موجب می‌شود تا افاضات الهی در فرآیندی از زمان با توجه به شرایط مکانی به انسان برسد و نزول و عروج آن‌ها متضمن به زمان و متمکن به مکان باشد. پس به سبب اقتضای وجودی دنیا و انسان، فرق‌های معناداری برای زمان‌ها و مکان‌ها ایجاد می‌شود؛ لذا برخی از زمان‌ها و مکان‌ها بر برخی دیگر ارجحیت می‌یابد؛ همان‌‌‌طوری که اوقات نماز به‌ویژه سحرگاهان در هرروز و همچنین روز جمعه یا ماه‌ِرمضان بر دیگر روزها و زمان‌ها برتری می‌یابد؛ و ازنظر مکانی کعبه و مسجد برای تقرب‌جویی عروج معنوی برتری دارد. ازنظر قرآن ماه‌ِرمضان برای انسانی که در دنیا زندگی می‌کند، از ویژگی‌هایی خاص برخوردار است که برخی از ویژگی‌ها و برکا ت ماه‌ِرمضان عبارت‌اند از:

بَرَكَت و فراوانی

  • ۱. نزول قرآن: مهم‌ترین ویژگی ارزشی این ماه این است که نزول قرآن در این ماه بوده است؛ خدا به‌صراحت در قرآن درباره این ویژگی ماه‌ِرمضان در میان ماه‌های دیگر سال می‌فرماید: ماه‌ِرمضان همان ماه است كه در آن قرآن فرو فرستاده‌شده است؛ كتابى كه مردم را راهبر و متضمن دلايل آشكار هدايت و ميزان تشخيص حق از باطل است. پس هر كس از شما اين ماه را درك كند بايد آن را روزه بدارد؛ و كسى كه بيمار يا در سفر است بايد به شماره آن، تعدادى از روزهاى ديگر را روزه بدارد؛ خدا براى شما آسانى مى‏‌خواهد و براى شما دشوارى نمى‏‌خواهد تا شماره مقرر را تكميل كنيد؛ و خدا را به‌پاس آنكه رهنمون‌تان كرده است به بزرگى بستاييد، باشد كه شكرگزارى كنيد. (بقره، آیه ۱۸۵) در حقیقت مهم‌ترین واصلی‌ترین کتاب هدایت وحیانی از سوی خدا در ماه‌ِرمضان نازل‌شده است و مسلمانان و مؤمنان به سبب این نعمت بزرگ می‌بایست شکرگزار خدا باشند و با بزرگداشت آن به‌عنوان ایام‌الله، ماه‌ِرمضان را گرامی دارند که البته بهترین نوع گرامیداشت آن گرفتن روزه است. ازنظر قرآن کسانی از این کتاب هدایتی قرآن بهره‌مند می‌شوند که براساس هدایت فطری عمل کرده و فطرت خویش را دفن نکرده باشد. (بقره، آیات ۲ و ۳) روزه‌داران می‌بایست قدر ماه‌ِرمضان را بدانند و برای بهره‌گیری از هدایت‌ها و بینات و فرقان قرآن به قرائت و تدبر در آن اهتمام ورزند. امام رضا (ع) فرمود: من قرا فى شهر رمضان ایهًْ من كتاب الله كان كمن ختم القران فى غیره من الشهور؛ هر كس در ماه‌ِرمضان یك آیه از كتاب خدا را قرائت كند مثل این است كه درماه هاى دیگر تمام قرآن را بخواند. (بحارالانوار ج ۹۳، ص ۳۴۶) امام باقر (ع) نیز می‌فرماید: لکل شیء ربیع و ربیع القرآن شهر رمضان؛ هرچیز بهاری دارد و بهار قرآن ماه‌ِرمضان است. (اصول کافی، ج ۲، «کتاب فضل القرآن»، «باب نوادر» حدیث ۹ و ۱۰)
  • ۲. وجوب روزه: در عظمت این ماه همین بس که خدا برای تزکیه مسلمانان و مؤمنان، روزه را در آن واجب کرده است؛ زیرا انسان با بهره‌گیری از این روزه می‌تواند به تقوای اخص و برتری دست یابد؛ چنانکه خود روزه گرفتن نیز نشانه‌ای از تقوای انسان است؛ یعنی هم با روزه گرفتن نشان می‌دهد که دارای ملکه تقوا است و هم با چنین کاری به تقوای برتر دست‌یافته و از برکات تقوای اخص بهره‌مند می‌شود. خدا می‌فرماید:‌ای کسانی که ایمان آورده‌اید بر شما روزه مقررشده است؛ چنانکه بر کسانی که قبل از شما بودند، مقررشده بود؛ باشد که تقواپیشه گیرید… ماه‌ِرمضان… پس کسی که آن ماه را درک کرد، پس باید آن را روزه بدارد. (بقره، آیات ۱۸۳ و ۱۸۵)
  • ۳. شعائر الله: ازنظر قرآن، برخی از امور مانند سعی صفا و مروه (بقره، آیه ۱۵۸) و قربانی (حج، آیه ۳۶) شعائر الهی است که باید پاس داشته شود و برخلاف آن‌ها عمل نشود. (مائده، آیه ۲) ماه‌ِرمضان به سبب ویژگی‌هایی دارای عظمتی است که ازجمله آن‌ها نزول قرآن و وجوب روزه این ماه است؛ بنابراین می‌بایست برای تعظیم این شعائر آن را گرامیداشت؛ زیرا تعظیم شعائر الهی نشانه تقوای دل‌های مؤمنان است؛ خدا می‌فرماید: این فرایض الهی است؛ و هر كس شعائر خدا را بزرگ دارد در حقيقت آن حاكى از پاكى دل‌هاست. (حج، آیه ۳۲)
  • ۴. عروج حضرت عیسی (ع):  از دیگر ویژگی‌های ماه‌ِرمضان آن است که عروج حضرت عیسی (ع) در این ماه اتفاق افتاده و خدا ایشان را رفعت بخشید و به آسمان بالابرد. (نساء، آیه ۱۵۸)؛ چراکه امام باقر (ع) می‌فرماید: عروج حضرت عيسى (ع) در شب ۲۱ ماه‌ِرمضان بوده است. (تفسير نورالثقلين، ج ۱، ص ۳۴۶، ح ۱۵۵) به سخن دیگر، در این ماه همان‌طوری که نزول قرآن رخ‌داده است، عروج و رفعت پیامبری اولواا‌لعزم نیز اتفاق افتاده که مایه برکت این ماه می‌شود و می‌بایست آن را بزرگ داشت و تعظیم کرد.
  • ۵. شب قدر: از دیگر ویژگی‌های ماه‌ِرمضان این است که شب قدر در این ماه قرار داده‌شده است (قدر، آیه ۱)؛ زیرا از امام صادق (ع) درباره شب قدر سؤال شد. آن حضرت فرمود: شب قدر را در شب‌های نوزدهم و بيست و يكم و بيست و سوم طلب كنيد. (مجمع‌البیان، ج ۹. ۱۰، ص ۷۸۷) همچنین زراره از امام باقر (ع) از شب قدر سؤال كرد. امام فرمود: شب قدر، بيست و يكم يا بيست و سوم است. (بحارالانوار، ج ۹۴، ص ۴، ح ۴) از اهل سنت نیز روایت است که شب قدر در ماه‌ِرمضان است؛ زیرا برحسب روايتى از ابن عمر، پيامبر (ص) فرمود: شب قدر را در شب بيست و هفتم طلب كنيد. (الدّرّالمنثور، ج ۸، ص ۵۷۸) شب‌های قدر دارای چنان عظمتی است که خدا درک یک‌شب از آن را برابر با یک‌عمر می‌داند؛ زیرا هزار ماه نزدیک به ۸۵ سال است که خدا وقتی آن را برتر از این میزان از ماه و سال می‌داند یعنی به‌اندازه یک‌عمر آدمی است که به‌قول‌معروف پیمودن ره صدساله در یک‌شب است؛ چراکه انسان در یک‌شب می‌تواند چنان تقدیر خویش را تغییر دهد که یک انسان در طول عمرش. امام صادق (ع) فرمود: راس السنهًْ لیلهًْ القدر یكتب فیها ما یكون من السنهًْ الى السنهًْ؛ آغاز سال (حساب اعمال) شب قدر است. در آن شب برنامه سال آینده نوشته مى‏شود. (وسائل الشیعه، ج ۷ ص ۲۵۸ ح ۸)
  • ۶. تغییر تقدیر: وجود شب قدر در ماه‌ِرمضان، بدان معناست که هرساله با تکرار شب قدر در ماه‌ِرمضان فرصتی استثنایی برای بشر فراهم می‌آید تا بتواند مقدرات خویش را با دعا و استغفار و توبه و توسل و مانند آن‌ها دگرگون کند و سرنوشتی دیگر برای خویش رقم زند؛ زیرا ازنظر قرآن انسان‌ها اگر برکات آسمان و زمین را می‌خواهند می‌بایست ایمان و تقوا را باهم در خود به نمایش گذارند (اعراف، آیه ۱۹۶) که درماه‌ِرمضان با روزه گرفتن این عمل انجام می‌شود. (بقره، آیه ۱۸۳) بنابراین، کسی که شب قدر ماه‌ِرمضان را درک کند، می‌تواند با این اعمال خاص پیش از آنکه تقدیری بد و ناخوشایند برایش رقم بخورد آن را تغییر دهد. امام صادق (ع) فرمود: التقدیر فى لیلهًْ تسعهًْ عشر و الابرام فى لیلهًْ احدى و عشرین و الامضاء فى لیلهًْ ثلاث و عشرین؛ برآورد اعمال در شب نوزدهم انجام مى‏گیرد و تصویب آن در شب بیست ویكم و تنفیذ آن در شب بیست‏ و سوم. (وسائل الشیعه، ج ۷ ص ۲۵۹) روزه‌داران برای اینکه بتوانند تقدیر را تغییر دهند می‌توانند از اعمال این شب‌ها به بهترین وجه بهره گیرند؛ زیرا عمل‌های عادی در این شب‌ها ویژگی خاصی می‌یابند و ارزش آن با شب‌های دیگر فرق دارد؛ چنانکه از امام صادق (ع) سؤال شد: كیف تكون لیلهًْ القدر خیرا من الف شهر؟ قال: العمل الصالح فیها خیر من العمل فى الف شهر لیس فیها لیلهًْ القدر؛ چگونه شب قدر از هزار ماه بهتر است؟ حضرت فرمود: كار نیك در آن شب از كار در هزار ماه كه در آن‌ها شب قدر نباشد بهتر است. (وسائل الشیعه، ج ۷ ص ۲۵۶، ح ۲) از همین رو روایت است که فضیل بن یسار گوید: كان ابوجعفر (ع) اذا كان لیلهًْ احدى و عشرین و لیلهًْ ثلاث و عشرین اخذ فى الدعا حتى یزول اللیل فاذا زال اللیل صلى؛ امام باقر (ع) در شب بیست و یكم و بیست‏ و سوم ماه‌ِرمضان مشغول دعا مى‏شد تا شب بسر آید و آنگاه‌که شب به پایان مى‏رسید نماز صبح را مى‏خواند. (وسائل الشیعه، ج ۷، ص ۲۶۰، ح ۴)
  • ۷. استجابت دعا: ازنظر قرآن، برخی از حالات انسانی و نیز ازمنه و امکنه در اجابت دعا از سوی خدا نقش دارد؛ چنانکه حالت تضرع و انابه، نماز و روزه و حضور در مسجدالحرام و اماکن مقدس همچون عتبات عالیات، نقش اساسی در دعا و اجابت دارد. خدا پس از بیان احکام روزه در ماه‌ِرمضان می‌فرماید: و هرگاه بندگان من از تو در‌باره من بپرسند؛ بگو: من نزديكم و دعاى دعاكننده را به هنگامی‌که مرا بخواند اجابت می‌کنم. پس آنان بايد فرمان مرا گردن نهند و به من ايمان آورند، باشد كه راه يابند. (بقره، آیه ۱۸۶) به سخن دیگر، کسی که در ماه‌ِرمضان به‌فرمان الهی گردن می‌نهد و روزه می‌گیرد به‌طور طبیعی از اهل تقوای خدا بوده و چنین شخصی به خدا نزدیک شده است؛ و همین نزدیکی است که بستر اجابت دعا را از سوی خدا فراهم می‌آورد.
  • ۸. استعانت از روزه: ازنظر قرآن، ماه‌ِرمضان، ماه مبارک و سرشار از برکت است؛ زیرا شرایطی برای انسان در این ماه فراهم است که در دیگر ماه‌ها کمتر فراهم است؛ ازجمله آنکه انسان می‌تواند با استعانت از روزه در این ماه از توجه خاص الهی بهره‌مند شود؛ زیرا ازنظر قرآن، اگر کسی بخواهد از یاری الهی برخوردار شود، می‌بایست روزه و نماز را به کار گیرد (بقره، آیه ۴۵) براساس روایت تفسیری مراد از صبر در آیه همان روزه است. امام صادق (ع): مراد از صبر، روزه است. هنگامی‌که سختى يا گرفتارى شديد به شخص وارد شد، روزه بگيرد، زيرا خداىـ عزّوجلّ‌ـ می‌فرماید: از صبر يارى بجوييد، يعنى از روزه. (تفسير نورالثقلين، ج ۱، ص ۷۶، ح ۱۸۲)
  • ۹. ایجاد ملکه صبر: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های پیامبران اولوالعزم، داشتن صبر در اقسام و انواع آن یعنی صبر بر طاعت و صبر در برابر معصیت و صبر در مصیبت است. خدا می‌فرماید: فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ؛ پس همان‌گونه كه پيامبران نستوه صبر كردند صبر كن! (احقاف، آیه ۳۵) مؤمنان نیز می‌بایست این‌گونه خود را در سطح پیامبران بالا بکشند و با صبوری بر حکم‌های تکوینی و تشریعی، خود را به مقامات عالی برسانند. (بقره، آیه ۱۵۵) ازنظر قرآن، روزه یکی از اموری است که صبر را در انسان ایجاد می‌کند؛ از همین رو خدا می‌فرماید: ای کسانی که ایمان آورده‌اید به صبر و نماز استعانت بجویید؛ زیرا خدا با صابران است. (بقره، آیه ۱۳۵ و ۴۵) ازنظر قرآن دستیابی به صبر و شکیبایی موجب می‌شود تا انسان به تقوایی برسد که عاقبت خوشی را برای آنان رقم می‌زند: موسى به قوم خود گفت: از خدا استعانت و يارى جوييد و صبر و پايدارى ورزيد كه زمين از آن خداست. آن را به هر كس از بندگانش كه بخواهد می‌دهد؛ و عاقبت و فرجام نيك براى پرهيزکاران است. (اعراف، آیه ۱۲۸) شکی نیست که روزه تأمین‌کننده صبر و نیز تحقق‌بخش تقوای اخص است؛ بنابراین با روزه می‌توان به مقام متقین و صابران دست‌یافت و از برکات و آثار آن ازجمله فرجام نیک بهره‌مند و عاقبت‌به‌خیر شد.
  • ۱۰. تعظیم خدا: انسان‌ها می‌بایست خدا را عظیم شمرده و او را تعظیم کنند؛ ازنظر قرآن ماه‌ِرمضان فرصتی است که می‌توان این عمل را به‌خوبی انجام داد؛ زیرا روزه به‌ویژه در ماه‌ِرمضان، موجب توجّه به عظمت خدا و ستودن او به بزرگى می‌شود. (بقره، آیات ۱۸۳ تا ۱۸۵) براساس همین آیات است که در روایات از ماه‌ِرمضان به عظمت سخن به میان آمده و امام علی (ع) رمضان را ماه خدا و شعبان را ماه پیامبر خدا و رجب را ماه خود می‌نامند و می‌فرماید: شهر رمضان شهرالله و شعبان شهر رسول‌الله و رجب شهرى؛ رمضان ماه خدا و شعبان ماه رسول خدا و رجب ماه من است. (وسائل الشیعه، ج ۷ ص ۲۶۶، ح ۲۳)
  • ۱۱. برکت در شب‌ها و روزها: شب و روز ماه‌ِرمضان برکت دارد؛ زیرا شیاطین در این ماه در غل و زنجیر هستند و اگر هواهای نفسانی درونی بگذارد انسان می‌تواند بیشترین بهره را از ماه برای کسب تقوای الهی و آثار آن ببرد و خود را به خدا نزدیک ساخته و مقرب درگاه او شود. شب‌های آن نیز دارای برکت است و درهای آسمان به‌ویژه در شب‌های قدر برای بهره‌گیری از هر خواسته‌ای باز است و خدا در این شب‌ها دعای بندگانش را پاسخ می‌دهد. (بقره، آیات ۱۸۳ تا ۱۸۶؛ قدر، آیات ۱ تا ۵) از همین رو پیامبر (ص) می‌فرماید: در ماه مهمانی خدا درهاى آسمان در شب اول ماه‌ِرمضان باز می‌شود و تا شب آخر آن بسته نخواهد شد. شَهرُ رَمَضانَ شَهرُ اللّه عَزَّوَجَلَّ وَ هُوَ شَهرٌ یُضاعِفُ اللّه‏ُ فیهِ الحَسَناتِ وَ یَمحو فیهِ السَّیِّئاتِ وَ هُوَ شَهرُ البَرَكَهًْ ِ؛ ماه‌ِرمضان، ماه خداست و آن ماهى است كه خداوند در آن حسنات را مى‏افزاید و گناهان را پاك مى‏كند و آن ماه بركت است. (بحارالانوار، ج ۹۶، ص ۳۴۰، ح ۵) هو شهر اوله رحمهًْ و اوسطه مغفرهًْ و اخره عتق من النار؛ رمضان ماهى است كه ابتدایش رحمت است و میانه‏ اش مغفرت و پایانش آزادى از آتش جهنم. (بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۳۴۲) ان ابواب السماء تفتح فى اول لیلهًْ من شهر رمضان و لا تغلق الى اخر لیلهًْ منه؛ درهاى آسمان در اولین شب ماه‌ِرمضان گشوده مى‏ شود و تا آخرین شب آن بسته نخواهد شد. (بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۳۴۴) مجید بزرگی

ر ک به:

  1. قَدْر
  2. تدبّر
  3. قُرْآن
  4. راه انس
  5. شب قَدْر
  6. فرصت ویژه
  7. منابع قرآني
  8. انس‌ با قرآن
  9. شب‌های قَدْر
  10. لطایف قرآنی
  11. نخستین آیات
  12. لطایف قرآنی۱
  13. نگاهى به قرآن
  14. قرآن و کودکان
  15. عيدهای قرآنی
  16. اندرزهای قرآنی
  17. ۲۴ معمّای قرآنی
  18. ویژگی های قرآن
  19. قَدْر در نگرش قرآن
  20. داستان‌هاى قرآنی
  21. قرآن، کتاب فهم و عمل
  22. ضرب المثل های قرآنی
  23. آشنايي با مفاهيم قرآني
  24. خواندن قرآن آسان ولی فهم آن بسیار سخت
  25. نگاهی به فضیلت لیالی قَدْر در ماه مهمانی خدا ۱
  26. نگاهی به فضیلت لیالی قَدْر در ماه مهمانی خدا ۲

 ویژه نامه:

  1. قُرْآن
  2. شب قدر
  3. روز قدس
  4. شب ضربت
  5. عید پاکیزگی
  6. روز میهمانی
  7. شب های قدر
  8. ورود به ماه خدا
  9. «ماه‌ِرمضان» …
  10. عيد آمدوعيد آمد
  11. پیام «ماه‌ِرمضان»
  12. اعمال روز عیدفطر
  13. آثار اجتماعي روزه
  14. ستاره امام علي(ع)
  15. عید شیرینی و لبخند
  16. فلسفه و حكمت روزه
  17. «ماه‌ِرمضان» مى آید
  18. نام‌های «ماه‌ِرمضان»
  19. «ماه‌ِرمضان» در اروپا
  20. تغذیه در«ماه‌ِرمضان»
  21. خودسازي برآيند روزه
  22. اعمال «ماه‌ِرمضان»۱
  23. اسامی «ماه‌ِرمضان»
  24. سر سفره كرامت خدا
  25. «رمضان» نام خداست
  26. پیام های عید سعید فطر
  27. عید فطر در کشور مالزی
  28. ماه‌ِرمضان» و زنگ انشاء
  29. کاریکلماتور «ماه‌ِرمضانیه»
  30. شب قدر در اشعار شاعران
  31. پیام «ماه‌ِرمضان» و خانواده
  32. «ماه‌ِرمضان»، ماه خودسازی
  33. عید فطر در کشورهای اسلامی
  34. «رمضان»، نامى از نام هاى خدا
  35. روز قدس، روز مستضعفين جهان
  36. «ماه‌ِرمضان»، فرصت يكتاپرستي
  37. ماه‌ِرمضان» در فرهنگ مردم ایران
  38. ثواب قرائت قرآن در «ماه‌ِرمضان»
  39. روز عید، روز عبادت و گرفتن جایزه
  40. تهران و «ماه‌ِرمضان»، در گذر تاریخ
  41. شیراز و «ماه‌ِرمضان»، در گذر تاریخ
  42. پرتوى از سيره و سيماى امام على(ع)
  43. مازندران و «ماه‌ِرمضان»، در گذر تاریخ
  44. اهمیت «ماه‌ِرمضان» در کلام پیامبر(ص)
  45. صد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفت
  46. پیامبر(ص) به استقبال «ماه‌ِرمضان» می رود
  47. «ماه‌ِرمضان» ایرانی و آیین‌های فراموش شده
  48. «ماه‌ِرمضان» در بیان معصومین علیهم السّلام
  49. سحريِ سالم مهمّ ترين وعده غذايي «ماه‌ِرمضان»
  50. شعری از امام خمینی(ره) به مناسبت «ماه‌ِرمضان»
  51. شعری از آيت‌الله صافي گلپايگاني به مناسبت «ماه‌ِرمضان»

منابع:

  1. دانشنامه موضوعی قرآن. 
  2. مجله پژوهش‌های قرآنی، ش ۱۷ و ۱۸، بهار و تابستان ۷۸، سید موسی صدر.

باکس شناور "همچنین ببنید"

ربانیین

ربّانی

«ربّانی» samamos عالم راسخ در علم دین؛ خداشناس؛ عابد و عارف است. «ربّانیین» جمع «ربّانی» …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *