خانه / سرای دانش / تاریخی / تاریخ‌نگار
شَوّال

تاریخ‌نگار

 شَوّالدهمین ماه قمری ماه شَوّال است. واژه شَوّال به معنای «باربرداشتن به‌قصد رفتن به‌جایی» است. ازآنجاکه در هنگام نام‌گذاری ماه های قمری، این ماه در فصل سیر و شکار رفتن قرار گرفت «شَوّال» نام‌گذاری شد. این ماه از ماه‌های حجّ است و حوادث تاریخی مهمی در این ماه روی‌داده است، مانند: پيامبر (ص) در كنار امام على (ع) آرميد و سر مبارك آن حضرت (ص) بر روى پاى امام على (ع) قرار داشت. امام (ع) كه هنوز نماز عصر خود را به‌جا نياورده بود، نتوانست خود را راضى كند كه پيامبر (ص) را بيدار نمايد؛ بنابراین صبر كرد تا پيامبر (ص)، خود از خواب برخاست و امام (ع) را محزون ديد. چون سبب را دانست، دعا كرد كه خورشيد بار ديگر بازگردد و امام (ع) نماز خود را در وقت فضيلت خود ادا كند. اين واقعه كه در مسجد فضيخ روى داد به ردّ الشمس يعنى بازگشت خورشيد مشهور شد. دیگر حوادث تاریخی مهم عبارت‌اند از:

  • ۱ شَوّال: عید سعید فطر، از اعیاد بزرگ اسلامی است.
  • ۵ شَوّال: حركت امام على (ع) از مدائن به صفين (۳۷ ق) و ورود «مسلم بن عقيل» به كوفه (۶۰ ق) مسلم بن عقيل، نماينده و پسرعموی امام حسين (ع) به‌منظور دعوت از مردم كوفه و آگاهى از ميزان وفادارى آنان به امام، وارد اين شهر شد. مردم كوفه، قبلاً با ارسال نامه‌های فراوان، خواستار عزيمت امام به اين شهر و رهبرى آنان براى مبارزه با امویان شده بودند. در بدو ورود مسلم به كوفه، وى نامه‌ی امام را كه حاكى از دعوت مردم كوفه به قيام بود، براى آنان قرائت كرد و در اندك زمانى، ۱۸۰۰۰ نفر با وى بيعت كردند. پس‌ازآن، مسلم، بيعت گسترده‌ی اهالى كوفه را به اطلاع امام رساند؛ اما اندكى بعد، مردم كوفه تحت تأثير تبليغات و تهديد و تطميع ابن زياد، حاكم جديد كوفه، بيعت خود را با امام حسين (ع) ناديده گرفتند. آن‌ها حتى پا را فراتر گذاردند و گروهى از آن‌ها عازم جنگ با امام شدند. مسلم بن عقيل هم كه در كوفه تنها مانده بود، به دست مأموران اموى اسير شد و به شهادت رسيد.
  • ۷ شَوّال: وقوع غزوه‌ی احد دوّمين جنگ صدر اسلام به فرماندهى پيامبر (ص) (۳ ق) پس از شكست مشركان در جنگ بدر در ۲ هجرى، آنان لشكرى ۳‌هزارنفری مهيا كرده و به سمت مدينه به راه افتادند. مسلمانان به تعداد ۱۰۰۰ نفر به رهبرى پيامبر اسلام (ص) در ۷ شَوّال: از مدينه خارج‌شده و به سمت احد به راه افتادند; در اين ميان منافقانى كه با جنگ در خارج از مدينه مخالف بودند با تحريك ديگران، ۳۰۰ نفر را از همراهى با لشكر مسلمانان منصرف كرده و سپاه اسلام با ۷۰۰ نفر رودرروى مشركان قرار گرفت، پيروزى در ابتداى جنگ از آن مسلمانان بود ولى با سرپيچى عدّه‌ای از فرمان اكيد پيامبر مبنى بر حراست از موضع استراتژيك احد، سپاهيان قريش با طى كردن اين تنگه‌ی مهم، پشت سر قواى اسلام قرار گرفت و تعداد زيادى از مسلمانان را به شهادت رساندند. در اين جنگ، حمزه عموى پيامبر و ۷۰ تن از ياران آن حضرت نيز به شهادت رسيدند. ۷ شَوّال: رحلت علّامه ميرزا ابوالحسن شعرانى فقيه، مفسر و عارف نامى (۱۳۹۳ ق) ميرزا ابوالحسن شعرانى در ۱۳۲۰ ق در تهران به دنيا آمد. مقدمات را در مدرسه‌ی مروى تهران گذراند. وى مدتى در محضر درس آیت‌الله شيخ عبدالكريم حائرى يزدى بود و سپس آهنگ نجف نمود و از اساتيد آن ديار بهره برد، علامه شعرانى در حالى به وطن مراجعت كرد كه اوج استبداد رضاخانی، خفقان را بر كشور حاكم كرده بود و در اين حال به تبليغ و تدريس و تحقيق پرداخت. علّامه، علاوه بر مهارت در فقه، اصول، تفسير، حديث، فلسفه، رياضى عرفان، كلام و… به زبان‌های عربى، فرانسه، تركى، انگليسى و عبرى نيز آشنايى كافى داشت. فاضلان زيادى در محضر او پرورش يافتند كه حضرات آيات ميرزا هاشم آملى، عبدالله جوادى آملى، حسن حسن‌زاده آملى و… از آن جمله‌اند. همچنين از علّامه شعرانى آثار قلمى متعددى ازجمله تفسير منهج الصادقين به‌جای مانده است. سرانجام، اين عالم عامل و دانشمند کم‌نظیر پس از ۷۳ سال زندگى در ۷ شَوّال ۱۳۹۳ ق جان به‌جان‌آفرین تسليم و در جوار حرم حضرت عبدالعظيم (ع) در خاك آرميد.
  • ۸ شَوّال: درگذشت «عضد الدوله ديلمى» معروف‌ترین امير آل‌بویه در نجف اشرف (۳۷۲ ق) عمادالدوله در ۳۳۸ ق جانشينى خود و امارت فارس را به عضد الدوله تفويض نمود. عضد الدوله معروف‌ترین امير آل‌بویه است و در طول سلطنت خويش در فتح بلاد و آبادى شهرها و ساختن کاخ‌ها همّت گماشت. در زمان عضد الدوله اقتدار او از سواحل درياى عمان تا شام و در حدود مصر مسلم گرديد، بند امير در فارس از آثار اوست. همچنين براى نخستين بار در بغداد خطبه به نام او خواندند; عضد الدوله مذهب داشت و دربارش مجمع دانشمندان بود و کتاب‌های بسيارى به نام او نوشته‌اند. جنازه‌ی او را در جوار حرم مطهر امام علی (ع) به خاك سپردند. ۸ شَوّال: تخريب بُقاع متبرکه‌ی ائمه‌ی بقيع در مدینه‌ی منوّره توسط وهابیان سعودى (۱۳۴۴ ق) با تسلط يافتن وهابیان بر مدينه، قبور ائمه‌ی بسيارى از بزرگان اسلام توسط اين فرقه‌ی منحرف ويران گرديد. تا آن زمان‌بر روى قبور ائمه‌ی و ساير بزرگان اسلام كه در مدينه مدفون بودند، گنبد و ضريح قرار داشت، اما از اين زمان به بعد وهابیان با تخريب قبور و از بين بردن ضريح و گنبدى كه بر روى تربت ائمه و بزرگان اسلام قرار داشت، مسلمانان را از فيض زيارت بارگاه آن بزرگواران محروم ساختند. ازجمله قبورى كه در جريان اين واقعه ويران گرديد، بارگاه و مقبره‌ی امام مجتبى (ع) امام سجاد (ع) امام باقر (ع) و امام صادق (ع) بود. اين حركت وحشیانه‌ی وهابیان، جهان اسلام به‌ویژه ايرانيان را شديداً متأثر نمود و در امر سفر حجاج هم اختلال ايجاد كرد. علاوه بر ويرانى قبور ائمه‌ی، قبر حضرت عبدالله و حضرت آمنه پدر و مادر پیامبر (ص) مالك، پيشواى فرقه مالكى، عباس عموى پيامبر، اسماعيل از فرزندان امام صادق (ع) و… نيز به‌طور كامل ويران گرديد. لازم به ذكر است كه قوت گرفتن فرقه‌ی وهّابى در عربستان، از ناگوارترين حوادث تاريخ اسلام در قرن ۱۴ هجرى است.
  • ۱۱ شَوّال: عزيمت پيامبر (ص) به شهر «طائف» جهت تبليغ دين اسلام (۳ سال قبل از هجرت) سفر تبليغى پيامبر اسلام به شهر طائف در نزديكى مكه در حالى صورت گرفت كه به‌تازگی ابوطالب، ياور و حامى بزرگ آن حضرت وفات يافته و به همين دليل، مشركان قريش بر آزار و اذيت خود عليه پيامبر، افزوده بودند؛ بنابراین اگر اهالى طائف به اسلام می‌گرویدند، اين شهر پايگاه و محل امنى براى مسلمانان تحت ستم مكه می‌شد. امّا سران قبیله‌ی ثقيف در طائف، نه تنها به خداى يكتا و رسالت پيامبر (ص) ايمان نياورده بودند، بلكه به تحريك آن‌ها برخى مردم نادان، پيامبر (ص) را مورد آزار و اذيت قراردادند و ايشان را مجروح كردند.
  • ۱۲ شَوّال: رحلت «شيخ بهايى» عالم کم‌نظیر و دانشمند بزرگ عهد صفوى (۱۰۳۰ ق) شيخ الفقهاء استاد الحكما، رئيس الادبا، علّامه‌ی دهر، شیخ‌الاسلام والمسلمين، شيخ بهاءالدین محمد بن عزالدین حسين بن عبدالصمد حارثى همدانى جبعى عاملى معروف به شيخ بهايى از شاگردان شهيد ثانى و يكى از علماى بزرگ و از افتخارات جهان اسلام است شيخ بهايى فقيهى اصولى، محدّث رجالى، مفسّر، ریاضی‌دان، حكيم، متكلم، اديب، شاعر، جامع علوم عقلى و نقلى بوده و بالجمله در علوم متنوع، گوى سبقت از افاضل و دانشمندان ربوده است. وى در ۹۵۳ ق در بعلبك لبنان به دنيا آمد. در طول حيات پربار خويش مسافرت‌های زيادى به نقاط مختلف جهان داشت و از محضر اساتيدى برجسته در رشته‌های گوناگون استفاده نمود شيخ بهايى در اين سفرها توانست در بسيارى از علوم، مانند هيئت و نجوم، رياضيات، تفسير قرآن، فقه و اصول، علم حديث، ادبيات فارسى و عربى و طب و مهندسى متبحر گردد و در تمامى آن‌ها كتبى را به رشته‌ی تحرير درآورد وى نخستين كسى است كه ۱ دوره‌ی فقه غیراستدلالی به زبان فارسى نوشت، ملاصدرا، ملا محمدتقی مجلسى اوّل، محقق سبزوارى، ملا حسنعلى تسترى، ميرزا رفیعی نائینی، سيد ماجد بحرانى، ملا محسن فيض كاشانى، ملا محمد صالح مازندرانى و ۱۰ ها دانشمند و فاضل ديگر از شاگردان شيخ بهايى می‌باشند. كشكول، اسرار البلاغه، اثنى عشريات، اربعين، جامع عباسى، عين الحيوة و بحر الحساب و ۱۰ ها اثر ديگر ازجمله آثار اوست. آثار علمى و مهندسى وى را می‌توان در جای‌جای اصفهان مشاهده نمود. سرانجام، شيخ بهايى، اين دانشمند كامل و جامع در ۷۷ سالگى در اصفهان پايتخت سلسله‌ی صفويان بدرود حيات گفت و طبق وصيتش در مشهد مقدس و در نزديكى مرقد مطهر امام رضا (ع) مدفون گرديد.
  • ۱۳ شَوّال: ولادت «زین‌الدین بن على شامى» معروف به «شهيد ثانى» (صاحب شرح لمعه) (۹۱۱ ق) فقيه بزرگوار و دانشمند عالی‌قدر شيعه، زین‌الدین بن نورالدين عاملى پس از تحصيلات مقدماتى نزد پدر خويش، دروس خود را ادامه داد و يكى از مفاخر نامدار گرديد. او به‌منظور ادامه‌ی تحصيلات علمى، مسافرت‌های متعدد به نقاط مختلف جهان اسلام آغاز نمود و به تحقيق و تتبع مشغول شد. وى در بعلبك مرجعيت يافت و شاگردانى فاضل را تربيت می‌کرد، زین‌الدین عاملى آثار تأليفى فراوانى را از خود به يادگار گذاشت كه شرح لمعه معروف‌ترین اثر اوست. سرانجام براثر توطئه‌چینی كه عليه زین‌الدین انجام شد، وى را دستگير كرده و در ۹۶۶ ق به شهادت رساندند. ازآن‌پس اين عالم ربانى به شهيد ثانى معروف شد. ۱۳ شَوّال: قيام اسلامى ملت عراق عليه استعمار انگليس به رهبرى آیت‌الله‌العظمی شيرازى (۱۳۳۸ ق) پس از اعلان‌جنگ انگلستان به امپراتوری عثمانى در ۱۳۳۲ ق (۱۹۱۴ م) و تصرف بصره، علماى بزرگ نجف، حكم به مقابله صادر كردند. در طول سال‌های بعد گروه‌هایی به وجود آمدند كه مخالف حضور انگلستان در عراق بودند اين حركت با حمايت آیت‌الله ميرزا محمدتقی شيرازى، رنگى ديگر به خود گرفت و مردم مسلمان با فتواى جهادى ميرزا، عليه غاصبان انگليسى قيام كردند، اين حركت اسلامى به قيام ۱۹۲۰ م عراق مشهور است. ۱۳ شَوّال: رحلت مرجع بزرگ تقليد حضرت آیت‌الله‌العظمی «سيّد حسين بروجردى» (۱۳۸۰ ق) مرجع بزرگ آیت‌الله‌العظمی سيد حسين طباطبايى بروجردى در ۱۲۹۲ ق در بروجرد متولد گرديد وى فقيه بزرگوار و عالم وارسته‌ای بود كه زندگى خويش را درراه پربار ساختن مكتب فقهى اهل‌بیت عصمت و طهارت سپرى ساخت. در اصول و رجال از شاگردان حاج سيد محمد شفيع جاپلقى بود و ضمن آشنايى با تاريخ فقه، حديث و تفسير را از سيد جعفر كشفى دارابى اخذ كرد. آیت‌الله‌العظمی بروجردى به حديث و رجال حديث تسلّط كامل داشت. دانشور بروجرد در ۲۸ سالگى راهى نجف اشرف گرديد و در مدّت ۸ سال از محضر عالمانى هم چون آخوند ملّا محمدکاظم خراسانى، شيخ الشريعه ى اصفهانى و علّامه سيد محمدکاظم يزدى بهره برد و به مقامى عالى در علم دست‌یافت و طبقات روات و محدثين را كاملاً می‌شناخت. ايشان پس‌ازآن ساكن بروجرد گرديد ولى به درخواست علما و فضلاى قم در ۱۳۶۳ ق راهى اين شهر شد و زعامت حوزه‌ی علميه را بر عهده گرفت. اين عالم برجسته شاگردان فاضلى را پرورش داد كه حضرات آيات مرتضى مطهرى، سيد محمدحسینى بهشتى، جعفر سبحانى، محمد فاضل لنكرانى، ناصر مكارم شيرازى و صافي گلپايگانى… از آن جمله‌اند. در زمان اين شخصيت، در اقصى نقاط جهان و ايران بناها و مساجد عظيمى بنا شد ازجمله مسجد اعظم قم و مسجد بزرگ بندر هامبورگ در آلمان را مى توان نام برد. تألیفات او عبارت‌اند از جامع احاديث شيعه، تعليقه بر اسفار، طبقات رجال، رساله‌ای در منطق، حاشيه بر كفاية الاصول، حاشيه بر كفايه ى شيخ طوسى، ايشان سرانجام در ۱۰ فروردين سال ۱۳۴۰ ش رحلت نمود و در حرم حضرت معصومه (س) مدفون گرديد.
  • ۱۴ شَوّال: رحلت فقيه، محدث و متكلم شهير قطب‌الدین راوندى امام قطب‌الدین ابوالحسن سعيد بن هبة الله بن حسين راوندى پس از تحصيل مقدمات به‌سرعت مدارج علمى را طى نمود. وى از شاگردان خاص علامه طبرسى صاحب تفسير مجمع‌البیان و ديگر اساتيد عصر بود، ابن شهرآشوب، على بن محمد المدائنى و ۲ فرزندش حسين و محمد از شاگردان قطب و فقهاى زمان بوده‌اند. قطب‌الدین راوندى در تفسير، نهج‌البلاغه، كلام، فلسفه، فقه، حديث، تاريخ، اصول فقه و شعر و ادب استاد زمانه بود و در هرکدام داراى تألیفاتی است كه امّ القرآن، تفسير القرآن، الاختلافات رسالة الفقهاء فقه القرآن و… از آن جمله‌اند. اين عالم بزرگ و اين فقيه ربانى سرانجام در ۵۷۳ ق در شهر مقدس قم جان به‌جان‌آفرین تسليم كرد و در جوار حرم مطهر حضرت معصومه به خاك سپرده شد. روزى كه پس از ۸۰۰ سال قصد بازسازى صحن مبارك را داشتند. با پيكر سالم و سيماى نورانى اين عارف بالله مواجه شدند و حسب‌الامر حضرت آیت‌الله مرعشى نجفى، سنگ‌قبر بلندى بر فراز مزارش نصب كردند.
  • ۱۵ شَوّال: رد شمس براى امام علی (ع) روزى پيامبر در كنار على (ع) آرميد و سر مبارك آن حضرت بر روى پاى امام على (ع) قرار داشت. امام كه هنوز نماز عصر خود را به‌جا نياورده بود، نتوانست خود را راضى كند كه پيامبر را بيدار نمايد؛ بنابراین صبر كرد تا پيامبر، خود از خواب برخاست و امام را محزون ديد. چون سبب را دانست، دعا كرد كه خورشيد بار ديگر بازگردد و امام نماز خود را در وقت فضيلت خود ادا كند. اين واقعه كه در مسجد فضيخ روى داد به ردّ الشمس يعنى بازگشت خورشيد مشهور گشت. ۱۵ شَوّال: وفات «حضرت عبدالعظيم حسنى» در شهر رى (۲۵۲ ق) حضرت عبدالعظيم بن عبدالله كه با ۵ واسطه به امام حسن مجتبى (ع) می‌رسد، از اكابر محدثين و اعاظم علما و زهّاد و عُبّاد بوده و از اصحاب امام جواد و امام هادى به شمار می‌رود ولادت وى را در حدود سال ۱۷۳ ق گفته‌اند. خفقان دوران عباسى و دشمنى سختى كه با علويان روا می‌داشتند، عبدالعظیم را به هجرت واداشت و او راهى رى گرديد و ساكن آن ديار شد. سرانجام اين سلاله‌ی پاك خاندان حسنى و اين زاهد پرهيزكار در نیمه‌ی شَوّال: سال ۲۵۲ ق در ۷۹ سالگى در رى درگذشت. آن حضرت را شهيد و مسموم نيز می‌دانند. مرقد حضرت عبدالعظیم در رى، زيارتگاه مشتاقان اهل‌بیت است. ۱۵ شَوّال: رحلت عالم ربانى «شيخ محمدتقی رازى اصفهانى» (۱۲۴۸ ق) شيخ محمدتقی رازى اصفهانى فرزند عبدالرحيم، عالم امامى، فقيه اصولى و زاهدى ژرف‌بین و دقيق النظر بود و در محضر عالمانى همچون سيد بحر العلوم، سيد على صاحب رياض، شيخ جعفر كاشف الغطاء و سيد محسن كاظمينى پرورش يافت. وى علاوه بر تبحّر در علوم عقلى و نقلى، در اصول فقه نيز استادى مسلم و توانا به شمار می‌رفت. شيخ محمدتقی رازى اصفهانى كه با نگارش كتاب هداية المسترشدين، به صاحب هدايه معروف است. داراى تألیفات سودمند ديگرى از قبيل شرح اسماءالحسنی، حاشیه‌ی معالم و… هست. اين عالم بزرگ سرانجام در ۱۵ شَوّال: ۱۳۴۸ ق در اصفهان وفات يافت و در تخت فولاد اين شهر به خاك سپرده شد.
  • ۱۷ شَوّال: وقوع غزوه‌ی «خندق» معروف به جنگ احزاب در مدينه (۵ ق) آتش افروزان اصلى نبرد احزاب، يهوديان مدينه بودند كه با تحريك قبايل و طوايف قريش ازجمله: بنى سليم، بنى اسد، عطفان و… سپاه متحدى بين ۱۰ هزارتا ۲۴۰۰۰ نفر (بنا به نقل‌های مختلف مورخان) جهت هجوم به مدينة الرسول مهيّا نمودند. اين سپاه عظيم، شهر مدينه را به مدت ۱ ماه در محاصره نگاه داشتند. مسلمانان مدينه به فرماندهى پيامبر اسلام (ص) با حفر خندق در دور شهر از مدينه دفاع كردند. بااینکه جوسازى منافقان در داخل مدينه به اوج رسيده بود و يهوديان هم‌پیمان با مسلمانان، پيمان خويش را نقض كرده بودند. ولى سپاه ۳‌هزارنفری اسلام، مقاومت سرسختانه‌ای از خود به نمايش گذاشت. سرانجام با كشته شدن «عمرو بن عبدود» شجاع‌ترین و قوی‌ترین نيروى سپاه دشمن به دست امام على (ع) مشركان، روحیه‌ی جنگى خود را ازدست‌داده و پس از مدتى سرگردانی، مفتضحانه شكست را پذيرا شده و به‌سوی مكّه عقب‌نشینی نمودند.
  • ۱۸ شَوّال: رحلت فقيه بزرگ «محمد بن احمد بن ادريس حلى» (۵۹۸ ق) فخرالدین ابوعبدالله محمد بن احمد بن ادريس حلّى در ۵۴۳ ق در شهر حلّه در عراق ديده به جهان گشود. ابن ادريس از كودكى به فراگيرى قرآن و علوم دينى پرداخت به‌طوری‌که در جوانى، فقيهى متبحر و عالمى برجسته شد. او معتقد بود كه تفكر و شناخت براى انتخاب راه درست، وظیفه‌ی هر انسانى است و هر كس كه از اين نعمت يعنى شناخت و تفكر، استفاده نكند، به نعمت‌های خداوند كفر ورزيده است به همين جهت، علما و دانشمندان معاصر و متأخر از ابن ادريس حلى، وى را به خاطر داشتن شجاعت علمى و تحرك بخشيدن به فقه اسلامى و تشويق به اندیشه‌ی آزاد ستوده‌اند. تا ۱۰۰ سال پس از درگذشت شيخ طوسى، تمامى مسند نشينان فقاهت شيعه، خوشه‌چینان آراء شيخ و در حقيقت، فقط منعکس‌کنندگان نظرات او بودند تا جايى كه برخى گفته‌اند باب اجتهاد تا حدودى مسدود شده بود در چنين وضعى، ابن ادريس پاى از دایره‌ی تقليد بيرون نهاد و به احياى اجتهاد و اظهارنظر آزاد پرداخت. ابن ادريس داراى آثار گران‌بهای چندى است كه معروف‌ترین آن‌ها كتاب السرائر از كتب بديع فقهى هست كه ارزش و اعتبار آن، پس از قرن‌ها به قوت خود باقى است. اين كتاب علاوه بر اهميت فقهى به علت دارا بودن گزیده‌ای از احاديث، ارزش حديثى قابل‌توجهی دارد. اين عالم بزرگ مسلمان سرانجام در ۱۸ شَوّال: سال ۵۹۸ ق در ۵۵ سالگى دربازکن را وداع گفت. ۱۸ شَوّال: تولد «ميرزا حسين نورى» عالم و فقيه شهير مسلمان (۱۲۵۴ ق) ميرزا حسين نورى عالم و فقيه مشهور مسلمان در شهر نور از شهرهاى شمالى ايران در استان مازندران به دنيا آمد. ميرزاى نورى پس از پايان تحصيلات مقدماتى در محضر عالمان بزرگى همچون حضرات آيات: ملا محمدعلی محلاتى، شيخ عبدالرحيم بروجردى، شيخ العراقين عبدالحسين تهرانى، ميرزاى بزرگ شيرازى، شيخ مرتضى انصارى، ملا شيخ على خليلى، سيد مهدى قزوينى و… حاضر شد و به‌جايگاه رفيعى در علم دست‌یافت. وى پس از طى مدارج عالى علمى، سعى و كوشش خود را در جهت كسب حديث و جمع‌آوری آن متمركز كرد، ميرزا حسين نورى به‌تدریج يكى از محدثين تواناى اسلام شد و ازآن‌پس به تألیف كتب ارزشمند پرداخت مستدرك الوسائل، اخبار حفظ القرآن و شاخه‌ی طوبى ازجمله آثار ميرزاى نورى می‌باشند. همچنين ۱۰ ها عالم فاضل در محضر اين محدث بزرگوار حاضرشده كه حضرات آيات شيخ آقابزرگ تهرانى، شيخ عباس قمى، محمدحسین كاشف الغطاء، سيّد عبدالحسين شرف‌الدین عاملى، شيخ فضل‌الله نورى، شيخ محمدتقی بافقى، ميرزا جواد ملكى تبريزى و… از آن جمله‌اند. سرانجام اين عالم بزرگوار در ۱۳۲۰ ق در ۶۶ سالگى رخ در نقاب خاك كشيد و در حرم امام على (ع) مدفون گرديد.
  • ۲۲ شَوّال: رحلت عالم بزرگ «سيد نعمت‌الله جزايرى» فقيه و دانشمند نامى (۱۱۱۲ ق) سيد نعمت‌الله جزايرى فرزند سيد عبدالله كه از نوادگان امام موسى كاظم (ع) به شمار می‌آید. در حدود سال ۱۰۵۰ ق در «صباغيه» يكى از مناطق اطراف بصره به دنيا آمد. پس از تحصيل مقدمات در زادگاه خود، عازم شيراز شد و با جديّت به ادامه‌ی تحصيل و تدريس همت گماشت، در ادامه‌ی راه به اصفهان رفت و از محضر درس محقق سبزوارى، شيخ حر عاملى، ملا محسن فيض كاشانى و علّامه محمدباقر مجلسى و… بهره برد و به‌سوی قلّه‌های كمال پيش رفت. وى چنان مورد توجّه علّامه‌ی مجلسى قرار گرفت كه به مدت ۴ سال استاد را در انجام رسالت بزرگش كه تألیف كتاب شريف بحارالانوار بود، يارى كرد و بعدها خود يكى از مدرسان بزرگ اصفهان گرديد. نقل است كه براثر شدت مطالعه دچار چشم‌درد شد و داروى پزشكان فايده نبخشيد. او به همراه برادر راهی عتبات عاليات گرديد و خاك مقدس آن سامان را سرمه‌ی چشمان خويش نمود و شفا يافت. سيد جزايرى در اواخر عمر به دعوت حاكم خوزستان راهى شوشتر گرديد و در آن ديار، مساجد و مدارس دينى فراوانى پى افكند و به تربيت مشتاقان علوم اهل‌بیت پرداخت. همچنين از او كتب فراوانى به‌جای مانده است. سرانجام اين عالم ربانى درراه بازگشت از مشهد رضوى بيمار شد و در جايدر ـ منزلگاهى نزديك پل‌دختر ـ دعوت حق را لبيك گفت و در همان‌جا به خاك سپرده شد.
  • ۲۵ شَوّال: شهادت امام جعفر صادق (ع) پيشواى ۶ مسلمانان (۱۴۸ ق) امام جعفر صادق (ع) پيشواى ۶ مسلمانان در اين روزبه دست خلیفه‌ی عباسى، منصور دوانيقى مسموم و در مدينه به شهادت رسيد. حضرت را در قبرستان بقيع در كنار پدر، جدّ و امام مجتبى (ع) دفن كردند. آن امام به هنگام شهادت ۶۰‌وپنج سال داشته و مدت ۳۴ سال از امامت حضرتش می‌گذشت. در ميان امامان معصوم (ع)، براى هیچ‌کدام همانند امام صادق (ع) فرصت و شرايط مساعدى پيش نيامد. تا بتوانند در سطح وسيع به انقلاب فرهنگى بپردازند و با تشريح فرهنگ غنى و پرمایه‌ی اسلام، بر گسترش اين دين آسمانى بيفزايند. ولى براى امام صادق (ع) اين فرصت، درگير و دار کشمکش‌ها و رودررویی بنی‌امیه و بنی‌عباس و جنگ قدرت، به دست آمد. آن بزرگ‌مرد علم و عمل از اين فرصت استفاده‌ی كامل كرد و اسلام و فقه آن را از ديدگاه ائمه‌ی اهل‌بیت معرفى نمود و باتربیت شاگردان بسيار و برجسته، حيات تازه‌ای به اسلام و مسلمين بخشيد و فرهنگ ناب تشيع را كه از متن اسلام محمدى و علوى نشأت گرفته بود به جهانيان عرضه كرد. امام صادق (ع) به‌عنوان رئیس مذهب جعفرى حوزه‌ی علمیه‌ی اسلامى در سطح عميق و وسيع تشكيل داده و علوم اسلامى را تدريس می‌نمود. در اين حوزه، ۴۰۰۰ نفر به فراگيرى علوم آل محمد (ص) می‌پرداخته و حضرت در اين زمان، اسلام اصيل را از زير حجاب تیره‌وتار اسلام بنی‌امیه و بنی‌عباس آشكار ساخت. ۲۵ شَوّال: حمله‌ی مزدوران رژيم ستم‌شاهی پهلوى به مدرسه‌ی فيضيه در قم (۱۳۸۳ ق) هم‌زمان با ۲۵ شَوّال:، سالروز شهادت امام جعفر صادق (ع) برابر با ۲ فروردين سال ۱۳۴۲ ش، مجلس سوگوارى از طرف حضرت آیت‌الله‌العظمی گلپايگانى در مدرسه‌ی فیضیه‌ی قم برگزار شد. در اين مراسم عده‌ی زيادى از مزدوران رژيم پهلوى بالباس كشاورزان و چماقداران ضمن بر هم زدن سخنرانى، به ضرب و شتم طلاب پرداختند. در اين حمله‌ی وحشيانه، ضمن اهانت به ساحت مقدس قرآن كريم، براثر پرتاب طلبه‌ها از طبقات فوقانى و پشت‌بام مدرسه، تعداد زيادى كشته و مجروح شدند اين واقعه به‌شدت از جانب امام خمينى (ره) محكوم شد و سخنرانى شديدى عليه شاه ايراد فرمودند. رژيم با اين عمل می‌خواست هم زهره‌چشمی از روحانيت بگيرد و هم حوزه را در مقابل مردم قرار دهد؛ اما افشاگری‌های امام و وقايع پس‌ازآن، رژيم پهلوى را رسوا ساخت.
  • ۲۶ شَوّال: ارتحال فقيه ربانى «سيد هبة الدين شهرستانى» عالم مجاهد و آگاه (۱۳۸۶ ق) آیت‌الله سيد هبة الدين محمدعلی شهرستانى در رجب سال ۱۳۰۱ ق در سامراء به دنيا آمد. پس از كسب مقدمات از پدر فاضل و ديگران در ۱۸‌سالگی راهى نجف اشرف گرديد و از محضر درس آخوند خراسانى، سيد كاظم يزدى و شيخ الشريعه اصفهانى بهره برد و در شمار مجتهدان قرار گرفت. آیت‌الله شهرستانى جهت بيدارى فكرى مسلمانان با شيخ محمد عبده مفتى مصر و سيد محمدرضا دانشور و انديشمند مشهور جهان اسلام و جرايد اسلامى ارتباط برقرار كرد و در پرورش روح اتحاد و بيدارى مسلمين كوشيد. سيد هبة الدين مسافرت‌های متعددى در اين مسير انجام داد و سختی‌های فراوانى را به‌جان‌ودل خريد. آیت‌الله شهرستانى سال‌های پايانى عمر خود را در بيمارى چشم و سرانجام نابينايى گذراند ولى اين حالت، از روحیه‌ی استوار او نكاست و به فعالیت‌های خود ادامه داد. سرانجام اين عالم مجاهد در ۸۵ سالگى درگذشت و در حريم پاك كاظمين (ع) آرميد از اين مجتهد برجسته حدود ۱۱۰ اثر به‌جای مانده است كه المحيط فى تفسير القرآن، فيض البارى، الشريعة و الطبيعه و الدلائل و المسايل از آن جمله‌اند.
  • ۲۸ شَوّال: ارتحال ملكوتى رهبر عظیم‌الشأن انقلاب اسلامى امام خمينى (۱۴۰۹ ق) آیت‌الله‌العظمی سيد روح‌الله موسوى خمينى در ۲۰ جمادی‌الثانی سال ۱۳۲۰ ق در خمين به دنيا آمد. پدر را در كودكى از دست داد و تحت تكفل مادر و برادر بزرگ خود قرار گرفت و در ۱۶ سالگى، غم فقدان مادر نيز بر قلب او نشست. پس از تحصيل مقدمات در خمين، راهى اراك شد و در حوزه‌ی درس آیت‌الله شيخ عبدالكريم حائرى يزدى شركت جست. پس از عزيمت شيخ به قم، ايشان نيز به قم رفته و در درس خارج آیت‌الله حائرى شركت نمود هوش سرشار و فوق‌العاده وسيع و تلاش وافر، از ايشان استادى بارز و گران‌قدر ساخت و مدرس معروف حوزه گرديد. آن حضرت پس از ارتحال آیت‌الله بروجردى، قيام تاريخى خود را عليه رژيم پهلوى آغاز كرد و پس از وقوع حوادث بسيار و تبعيد ايشان سرانجام در بهمن ۱۳۵۷ ش حكومت پهلوى را در ايران سرنگون نمود و بارأی قاطع ملت ايران در ۱۲ فروردين سال ۱۳۵۸ ش، نظام جمهورى اسلامى را بنيان نهاد. در دوران زعامت و رهبرى امام، اتفاقات بسيار زيادى روى داد كه آن بزرگوار هر یک را با كمك خداوند و يارى مردم پشت سر گذاشت. سرانجام اين اسطوره‌ی قرن و امام مجاهد در ۲۹ شَوّال: سال ۱۴۰۹ برابر با شامگاه ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ ش در ۸۹ سالگى بدرود حيات گفت و عالم اسلام را عزادار ساخت. مرقد امام (ره) در جنوب تهران، زيارتگاه عاشقان و آزادگان است.
  • ۲۹ شَوّال: رحلت فقيه بزرگ آیت‌الله‌العظمی «آقا محمدباقر وحيد بهبهانى» (۱۲۰۵ ق) محمدباقر بن محمد اكمل بهبهانى معروف به «وحيد بهبهانى» در ۱۱۱۶ يا ۱۱۱۸ ق در اصفهان به دنيا آمد. وحيد بهبهانى بعدازاین كه حوزه‌ی اصفهان، پس‌از انقراض صفويه، از مركزيت افتاد، به همراه برخى از علما و فقها به عتبات مهاجرت نمود. آیت‌الله‌العظمی وحيد بهبهانى، كربلا را مركز قرارداد و شاگردان بسيار مبرزى تربيت كرد. حضرات آيات عظام سيد مهدى بحر العلوم، شيخ جعفر كاشف الغطاء، ميرزا ابوالقاسم قمى (صاحب كتاب قوانين)، حاج ملا مهدى نراقى، سيد على صاحب رياض، ميرزا مهدى شهرستانى، سيد محمدباقر شفتى اصفهانى (معروف به حجت‌الاسلام) و ميرزا مهدى شهيد مشهدى، از آن جمله‌اند. علاوه بر اين وحيد بهبهانى در دفاع از اجتهاد و مبارزه با اخبارى گرى و تربيت گروهى مجتهد مبرز، تلاش پيگيرى نمود و اين سبب شد كه او را «استاد الكل» خواندند او تقوى را در حد كمال داشت و شاگردانش براى او احترام بسيار عميقى قائل بودند. نتايج كارهاى آیت‌الله بهبهانى را مى توان بر دو محور برشمرد: ۱. بررسى كامل روايات اخبار و احاديث و حاكم شدن باب اجتهاد و انسداد باب اخبارى گرى و ظاهرگرایی، ۲. در مسير تكامل قرار گرفتن فقه اجتهادى، وحيد بهبهانى از سال ۱۱۷۳ ق تا پايان عمر، مرجعيت و زعامت شيعيان را به عهده داشت و خدمات زيادى در اين دوران به انجام رساند. حسن تدبير، مقام علمى و استعداد فوق‌العاده و ذوق خاص ايشان در آن عصر، زبانزد خاص و عام بود، به‌گونه‌ای كه از نوادر جهان اسلام به شمار آمده، خدمات و تلاش‌های علمى آن فقيه بزرگوار نقطه‌ی عطف مهمى در تحول بحث‌های اصولى و اجتهادى محسوب می‌شد. الاجتهاد و الاخبار، شرح مفاتيح فيض و… از تألیفات اين مرجع بزرگ می‌باشند. سرانجام اين عالم ربانى در ۸۹ سالگى به لقاءالله پيوست و در حرم امام حسين (ع) به خاك سپرده شد.
  • ۳۰ شَوّال: رحلت فقيه جليل فيلسوف شهير و حكيم والامقام آیت‌الله «شيخ محمدتقی آملى» (۱۳۹۱ ق) آیت‌الله شيخ محمدتقی آملى فرزند مولا محمد در ۱۳۰۴ ق در تهران به دنيا آمد. وى پس از آموختن ادبيات عرب و منطق، فقه و اصول فقه را نزد پدر و اساتيدى همچون شيخ عبدالنبى نورى و ميرزا حسن كرمانشاهى فراگرفت. آیت‌الله آملى سپس براى تكميل تحصيلات خود در ۱۳۴۰ ق راهى نجف شد و در درس حضرات آيات: ضیاءالدین عراقى، ميرزاى نائینی و سيد ابوالحسن اصفهانى حاضر گشت و به درجه‌ی اجتهاد دست‌یافت. ايشان پس از ۱۳ سال اقامت در نجف اشرف، به تهران بازگشت و به تدريس حكمت، فقه و اصول فقه همت گماشت و آثارى نيز از خود به يادگار گذاشت شيخ محمدتقی آملى فقيهى گوشه‌نشین بود از پذيرفتن مسؤوليت رياست ابا داشت و تا پايان زندگى نيز از نوشتن رساله‌ی فتوايى خودداری كرد. جمعى از فقهاى فاضل از محضرش بهره می‌بردند و بسيار گرامی‌اش می‌داشتند. حضرات آيات عبدالله جوادى آملى، حسن‌زاده آملى، علامه محمدحسین تهرانى و… ازجمله شاگردان اين حكيم وارسته‌اند و حيات جاويد در اخلاق، خداشناسى، حاشيه بر شرح منظومه‌ی سبزوارى، حاشيه بر شرح اشارات ابوعلی و… ازجمله آثار آیت‌الله محمدتقی آملى می‌باشند. سرانجام اين فيلسوف شهير و عالم ربانى در ۸۷ سالگى در تهران بدرود حيات گفت و در همان شهر به خاك سپرده شد.

ر ک به:

  1. شَوّال
  2. پانزدهم شوال
  3. حکایاتی از امام صادق (ع)
  4. امام جعفر صادق علیه السّلام
  5. غروب خورشید پر فروغ علم و دانش

منابع:

باکس شناور "همچنین ببنید"

لبّیـك

لبّیـك

ابونصربزنطی می‌گوید: خدمت امام رضا (ع) عرض كردم: فدایت شوم؛ چند سالی است كه از …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *