خانه / اسوه ها / تخریب بهشت
گنجینه تاریخ اسلام

تخریب بهشت

گنجینه تاریخ اسلامخدایا توفیق زیارت بقیع را قسمت همه‌ی آن‌هایی که لایق و واقعاً عاشق زیارت‌اند، بنما. بقیع گنجینه تاریخ اسلام است. بقیع در نزدیکی مسجدالنّبی از مکان‌های مقدّس زیارتی مسلمانان است. در فضیلت بقیع، روایاتی از پیامبر (ص) و امامان (ع) نقل‌شده است. تا پیش از حمله وهابیان به حجاز، بر قبور ائمه و برخی دیگر از بزرگان مدفون در این قبرستان، بارگاه و گنبدهایی وجود داشت. بسیاری از این بناها، در ۱۲۲۰ ق. در حمله وهابیان به مدینه ویران شدند، ولی مدّتی بعد به دستور عبدالحمید دوم، سلطان عثمانی، بازسازی شدند. سرانجام، در یوم‌الهدم (۸ شوال ۱۳۴۴ ق./۱۳۰۴ ش.) پس از حمله دوم وهابیان، همه بناهای موجود در بقیع به دست امیرمحمد حاکم مدینه و به دستور پدرش عبدالعزیز آل سعود ویران شدند. «آنان که گذشتگانشان قبور ائمه (ع) را در بقیع ویران کردند و آن روز اگر در دنیای اسلام، از شبه‌قاره‌ی هند گرفته تا آفریقا، علیه این ها قیام کردند، اگر این ها جرأت می کردند، قبر مطهر پیامبر (ص) را هم ویران می کردند، با خاک یکسان می‌کردند. ببینید چه فکر باطلی، چه روحیه‌ی پلیدی، چه انسان‌های بداندیشی، احترام به بزرگان را این‌جوری بخواهند نقض کنند و هتک کنند و این را جزو وظائف دینی بشمرند! در آن‌وقتی که این‌ها بقیع را ویران کردند، این را بدانید؛ سرتاسر دنیای اسلام علیه این‌ها اعتراض کرد. از شرق جغرافیای اسلام از هند تا غرب جغرافیای اسلام، علیه این‌ها بسیج شدند. این‌ها به‌عنوان این که، این کارها پرستش است، این اقدام‌های خبیث را می‌کنند! رفتن سر قبر یک انسانی و طلب رحمت کردن برای او از خدای متعال، و طلب رحمت کردن برای خود در آن فضای معنوی و روحانی، شرک است؟ شرک این است که انسان بشود ابزاردست سیاست‌های اینتلیجنس انگلیس و سی. آی. ای آمریکا و با این اعمال، دل مسلمانان را غم دار کند، آزرده کند. این‌ها اطاعت و عبودیت و خاکساری در مقابل طواغیت زنده را شرک نمی‌دانند، احترام به بزرگان را شرک می‌دانند! خود این، یک مصیبتی است. جریان تکفیرىِ خبیث که امروز در دنیای اسلام به برکت برخی از منابع مادی، متأسفانه پول و امکانات هم در اختیاردارند، یکی از مصائب اسلام است.» (گزیده‌ای از بیانات رهبر انقلاب به مناسبت ۸ شوال، سالروز تخریب بقاع متبرکه‌ی بقیع در سال ۱۳۴۴.ق توسط وهابیون. پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR) بقیع تنها یک گورستان نیست، بقیع، مهم‌ترين قبرستان در جهان اسلام است که بخش مهمی از تاريخ اسلام را در خود جای داده است و گنجینه تاریخ اسلام است. در بقیع مرقدهای چهار امام معصوم (ع) و نیز قبرهای همسران، دختران، برخی فرزندان، اصحاب، تابعین و عمه‌های پیامبر (ص) و نزدیک به ۱۰۰۰۰ نفر از شخصیّت‌های نامدار تاریخ اسلام واقع است. گنجینه بقیع در شهر مدینه (یثرب) است. در شمال شرقی شهر مکّه در ناحیه حجاز، شهر مدینه از شهرهای اصلی کشور عربستان سعودی است و تا شهر مکّه ۴۵۰ کیلومتر فاصله دارد. نام اصلی این شهر «یثرب» بود. از پرخاطره‌ترین مکان‎های شهر مدینه، بقیع است. پس از هجرت پیامبر (ص) از شهر مکّه به این شهر، «مدینة النّبی» یا «مدینة طیّبة» یا به‌تنهایی «مدینه» خوانده شد. غیرازاین چند نام، برخی مورّخین برای این شهر، نزدیک به ۱۰۰ نام ذکر کرده‌اند. این شهر دومین شهر بزرگ و مقدّس اسلامی است. قبر مطهر پیامبر (ص) وعده‌ای از اهل‌بیت ویاران او در آن قرار دارد. در قبرستان بقیع این شهر نیز چهار تن از امامان: امام مجتبی، امام سجاد، امام باقر، امام صادق (ع) و بنا بر روایتی،‌ حضرت فاطمه زهرا-س- مدفون‌اند. پیامبر (ص) شهر مکّه را حرم خدا و مدینه را حرم رسول‌الله شمردند. پیش از اسلام، قبیله‌های اوس، خزرج -از قبایل عرب جنوب جزیرة‌العرب- و سه قبیله یهودی بنی قینقاع، بنی نضیر و بنی قریظه در این شهر می‌زیستند. مدینه نسبت به مکّه بسیار آبادتر و دارای زمین‌های حاصل خیز و آب کافی است. پیش از هجرت پیامبر (ص)، مردم این شهر به کعبه احترام می‌گذاشتند و هرسال برای طواف آن و عبادت بت‌ها به مکّه می‌آمدند؛ تا این‌که آوازه ظهور و بعثت پیامبر (ص) به آنان رسید. در ۱۲ بعثت، ۱۲ نفر از مردم یثرب اسلام آوردند و پیامبر (ص) مصعب بن عمیر را برای آموزش احکام دین و تبلیغ اسلام با آنان همراه کرد. در ۱۳ بعثت ۷۵ تن از مسلمانان یثرب در ایام حج در عقبه منی با پیامبر (ص) پیمان بستند و ازآن‌پس بر تعداد مسلمانان یثرب افزوده شد و زمینه هجرت مسلمانان و درنتیجه هجرت پیامبر (ص) به این شهر فراهم شد. مردم مدینه که به انصار مشهور شده بودند، باجان و مال خود از پیامبر و آرمان‌های او دفاع کردند و در تمامی نبردهای اسلامی، ازجمله بدر، احد، خندق، فتح مکّه و جنگ حُنین در دفاع از اسلام شمشیر زدند. مدینه دارای مکان‌های مقدّسی است که از آن میان می‌توان به مسجد النّبی، قبرستان بقیع و مقبره شهدای احد اشاره کرد. رواج دفن مسلمانان و شخصیت‌های دینی در بقیع و توجه فراوان مسلمانان به استحباب زیارت قبور بزرگان و مؤمنان، به‌تدریج موجب شد تا بناهایی بر برخی از این قبور برپا گردد. ازجمله این شخصیت‌ها می‌توان به عباس بن عبدالمطلب عموی پیامبر (ص)، چهار امام (ع) و چهره‌هایی دیگر از بنی‌هاشم و بستگان پیامبر (ص)، صحابه او و دانشوران و نخبگان مسلمان در طول تاریخ اشاره کرد. از مهم‌ترین بناهای بقیع بارگاه یا بقعه چهار امام و عباس است که بسیاری از جهان گردان و زائران مدینه آن را دیده و گزارش‌های موثقی از مشخصاتش ارائه کرده‌اند. ابن‌بطوطه در نیمه اول قرن ۸م، بقیع را چنین وصف کرده است: قبر مالک بن انس با گنبدی کوچک، قبر ابراهیم با گنبدی سپید، مقبره‌ای متعلق به همسران پیغمبر، مقبره عباس و امام مجتبی (ع) با گنبدی بلند و محکم، قبر خلیفه سوم با گنبدی بزرگ و قبر فاطمه بنت اسد در نزدیکی آن. تخریب بقیع، به معنای خراب کردن آرامگاه‌ها و بناهای مذهبی و تاریخی قبرستان بقیع در مدینه به دست وهابیان است. وهابیان دو بار، یکی در ۱۲۲۰ و دیگر ۱۳۴۴ ق با بدعت شمردن بنای بر قبور و زیارت به تخریب اماکن و بقعه‌های بقیع پرداختند. تخریب بقیع اعتراضات شدیدی را در کشورهای مسلمان ازجمله ایران برانگیخت. بسیاری از مسلمانان در ۸م شوال هرسال که با عنوان یوم الهدم شهرت یافته، مجالسی برگزار می‌کنند؛ و به مرثیه‌خوانی و یادآوری حادثه تخریب بقیع می‌پردازند. برخی از علمای اسلام در ردّ ادعاهای وهابیان نسبت به تخریب قبور و ازجمله بقیع، کتاب‌هایی مانند کشف الارتیاب نوشتند.

بقیع در لغت: در لغت بقیع به محل وسیعی که دارای درخت و یا ریشه درخت باشد، گفته می‌شود و چون مکان بقیع پیش از آن دارای درخت غرقد ‌و ریشه‌های آن بود پس از قطع این درخت‌ها نیز با همان اسم معروف گردید. بقیع قبرستانی است مورداحترام همه فرقه‌های اسلامی و اکنون در چند قدمی حرم پیامبر (ص) قرار دارد. بقیع با این همه عظمت، درعین‌حال غریب و مظلوم است. هر زائری که به مدینه می‌رود، با اولین نگاهش به این گورستان، از شدت حزن و اندوه، اشک از دیدگانش سرازیر و بی‌اختیار سر به دیوار گذارده و بر مظلومیت اهل‌بیت پیامبر (ص) اندوهگین می‌شود. اشکی که در درون قطرات مروارید گونه آن، بغض و خشم هدف‌داری نهفته است که اگر زائر بتواند همان‌جا فریاد برمی‌آورد که چرا با اهل‌بیت پیامبر (ص) و افتخارات اسلام این‌گونه برخورد می‌شود؟ مردم در همه‌جای دنیا از افتخارات ملی خود تجلیل و تمجید می‌کنند و حتی برای سربازان گمنامشان، سنگ نشان و یادبود درست می‌کنند، اما در بقیع حتی از گذاردن سنگی معمولی بر روی قبور آنان دریغ می‌کنند. در بقیع اولین کسی که از انصار دفن شد «اسعد بن زراره» و از مهاجرین «عثمان بن مظعون» بود. پس از فوت ابراهیم فرزند پیامبر (ص) آن حضرت (ص) به صحابه فرمودند ابراهیم را به سلف صالح ما عثمان لاحق کنید و در کنار او به خاک بسپارید. پس از دفن شدن ابراهیم در بقیع، مردم مدینه علاقه‌مند شدند پیکر اقوام و عشیره خود را در آنجا دفن کنند و هر یک از قبایل مدینه درختان و ریشه‌های بخشی از بقیع را قطع و زمین آن را برای همین منظور آماده نمودند. در روایت آمده است که: پیامبر (ص) به دستور خداوند، کنار این قبرستان حضور می یافت و به مدفونین آن سلام می‌کرد و برای آنان از خداوند آمرزش می‌طلبید. (۱)

خدایا! این توفیق رو قسمت همه‌ی آن‌هایی که لایق و واقعاً عاشق بقیع هستند، بنما.

تاریخچه بقیع: بقیع یا «بقیع ‌الغرقد» و «جنّة ‌البقیع» نام سرزمینی در مدینه است. پیشینه‎ی تاریخی بقیع به دوران قبل از اسلام می‌رسد ولی در کتب تاریخی به‌روشنی قدمت تاریخی آن مشخص نشده‌است. بعد از هجرت مسلمانان به مدینه، بقیع تنها قبرستان مسلمانان بوده است. مردم مدینه‌قبل از آمدن مسلمانان به آنجا اجساد مردگان خود را در دو گورستان؛ «بنی‎حرام» و «بنی‎سالم» و گاهی نیز در منازل و خانه‌هایشان دفن می‌کردند. درواقع بقیع اولین مدفن و مزاری است که به دستور پیامبر (ص) توسّط مسلمین صدر اسلام به وجود آمده‌است. پیشینه قبرستان بقیع به دوران قبل از اسلام می‌رسد، لیکن در اسناد به‌روشنی مشخص نیست که قدمت آن به چه تاریخی مربوط است و از چه زمان مردمان مدینه جنازه درگذشتگان خود را در این گورستان به خاک می‌سپرده‌اند. منابع تاریخی گواهی می‌دهد که پیش از هجرت، مردم مدینه اجساد مردگان خود را در دو گورستانِ «بنی حرام» و «بنی سالم» و گاهی نیز در منازل خود دفن می‌کردند. (۲) لیکن با هجرت مسلمانان به مدینه، بقیع تنها قبرستان مسلمانان گردید و به‌مرورزمان و با دفن اجساد تعدادِ زیادی از صحابه و تابعین و نیز همسران و دختران و فرزندان و اهل‌بیت پیامبر (ص) از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شد. (۳) و گورستان‌های پیشین، رفته‌رفته به حالت متروکه درآمد و از میان رفت. (۴) اولین کسی که در آنجا به توصیه پیامبر (ص) دفن شد؛ «اسعد بن زراره» و از مهاجرین «عثمان بن مظعون» بوده است. عثمان بن مظعون از دوستان نزدیک پیامبر (ص) و امام علی (ع) به شمار می‌رفت؛ پیامبر (ص) برخی از شهدای احد و نیز فرزندش، ابراهیم را در آنجا دفن کرد. به‌این‌ترتیب بر شرافت آنجا افزود. پیامبر (ص) پس از فوت ابراهیم فرمود؛ … ابراهیم را به سلف صالح ما عثمان لاحق کنید و در کنار او به خاک بسپارید. پس از دفن ابراهیم در بقیع، مردم مدینه علاقه‌مند شدند پیکر اقوام و عشیره خود را در آنجا دفن کنند. از آن به بعد قبیله‌های مدینه درختان بقیع را قطع و زمین آن را برای همین منظور آماده نمودند. بقیع؛ مدفن امام مجتبی، امام سجّاد، امام باقر و امام جعفر صادق (ع) است. هم‌چنین قبر بیشتر زنان پیامبر (ص)، عباس عموی پیامبر (ص)، فاطمه بنت اسد، مادر امام علی (ع) و برخی دیگر از بزرگان در این قبرستان قرار دارد. در قدیم قبرستان بقیع دارای دو درب ورودی بوده که؛ یک درب آن همیشه بسته و درب دیگر از صبح تا غروب هرروز به روی زائران بقیع باز بوده ‌است. حرم بقیع در قدیم حالتی۸‌ضلعی با اندرونی و گنبدی سفیدکاری شده داشته‌ است كه مدفن؛ امام مجتبی، امام سجّاد، امام باقر و امام جعفر صادق (ع) بوده است. آن حرم، خادمانی نیز داشته ‌است. حرم ائمه‎ی بقیع مانند سایر حرم‌ها دارای؛ محراب، ضریح، روپوش، چلچراغ، شمعدان و فرش بوده‌است. قبرهایشان در آن زمان بزرگ و از سطح زمین بلندتر بوده است. در حرم بقیع، ضریحی از چوب با نقوشی برجسته از جنس مس بوده که بدیع‎ترین و زیباترین ضریح ازنظر فن و هنر شمرده می‌شده است. روی ضریح هم میخ‌کوبی‌هایی به جالب‌ترین شکل بوده که نمای آن را زیباتر و جالب‌تر می‌نموده است. سال ۱۳۲۷ هق گنبدی در بقیع، معروف به «قبّة ‎البیّن» بوده است. در آنجا حجره‌ای وجود داشته است كه در میان آن حجره گودالی قرار داشته است. آن گودال، جایگاه افتادن دندان پیامبر (ص) بوده است. در آن سال ضریح امام مجتبی (ع) هم جداگانه در داخل قبّه‌ای فلزی با نقش‌هایی از خطوط فارسی بوده ‌است.

گنجینه تاریخ اسلام

تخریب بقیع سند تلاش برای نابودی قبر پیامبر(ص)

ساکنان غریب بقیع: چهار امام معصوم (ع) مهم‌ترین مدفونان بقیع که در کنار یکدیگر به خاک سپرده‌شده‌اند، عبارتند از:

  1. امام مجتبی (ع): امام حسن (ع)، در پانزدهم رمضان سوم هجرت به دنیا آمد. وی و برادرش امام حسین (ع) موردعلاقه شدید پیامبر (ص) بودند و به‌عنوان فرزندان آن حضرت شناخته می‌شدند. امام مجتبی (ع) بعد از پیامبر (ص)، در کنار پدرش امیر مؤمنان (ع)، در جنگ‎های جمل، صفین و نهروان شرکت کرد. پس از شهادت امیر مؤمنان (ع)، با نصب پدرش، مردم عراق با او بیعت کردند، اما به دلایل متعددی وی را هم چون پدرش در جنگ با معاویه تنها گذاشتند. او نیز به‌اجبار حکومت را رها کرد و عازم مدینه شد. این رخداد در ۴۱ ق اتفاق افتاد. پس‌ازآن، امام مجتبی (ع) به مدت ده سال در مدینه با پیروان خود مرتبط بود. وی اسوه اخلاق بود و بارها اموال خویش را نصف کرد و نیمی از آن را درراه خدا بخشید. عاقبت به توطئه معاویه و به دست همسر نابکارش که دختر اشعث بن قیس بود، مسموم شد و به شهادت رسید. مردم مدینه در سوگ آن امام به ماتم نشستند. امام علاقه‏ مند بود تا در کنار جدّش پیامبر (ص) به خاک سپرده شود؛ اما مروانیان با همکاری شخصی که ادعای مالکیت زمینی را داشت که پیامبر (ص) در آنجا مدفون‌شده بود، مانع این کار شدند؛ لذا آن حضرت را در بقیع به خاک سپردند.
  2. امام سجاد (ع): حضرت (ع) در ۳۸ ق متولد شد و دوران رشد خود را در عهد امامت امام مجتبی (ع) و پدر خود حسین بن علی (ع) سپری کرد. در کربلا حاضر شد، اما به دلیل بیماری نتوانست در جنگ شرکت کند. پس‌ازآن قریب سی‌وچهار سال؛ یعنی تا سال ۹۴ ق، رهبری پیروان خود را بر عهده داشت. این دوره، دوره‏ای سخت بود و پیروان او به‌شدت تحت‌فشار امویان قرار داشتند. آن حضرت از راه‎های گوناگون توانست ‏پیروان خالص را در اطراف خویش گردآورد و راه را برای فرزندش امام باقر (ع) باز کند. از مهم‌ترین یادگارهای امام سجاد (ع) دعاهای آن حضرت است که مشحون از مفاهیم عالی اخلاقی و عبادی و سیاسی است و پس از قرآن و نهج‌البلاغه، یکی از مهم‌ترین متون دینی ما به شمار می‏آید. امام سجاد (ع) در ۹۴ ق. به تحریک ولید بن عبدالملک مسموم گردید و به شهادت رسید و در کنار امام مجتبی (ع) در بقیع مدفون شد.
  3. امام باقر (ع): آن حضرت (ع) پنجمین امام است و در ۵۸ ق به دنیا آمد و تا ۹۴ ق در کنار پدرش در مدینه زندگی می‏کرد. پس از شهادت پدر، رهبری پیروانش را در دست گرفت و به جهت‏ شهرت علمی و فقهی خویش، شاگردان فراوانی گرد او جمع شدند. آن امام را به دلیل همین علم و دانش ‏«باقرالعلوم»؛ یعنی شکافنده علوم لقب دادند. جابر انصاری، از آخرین صحابه برجای‌مانده، سلام پیامبر (ص) را به او رساند و امام را بوسید. امام در اوج نزاع‎هایی که میان عالمان مدینه بر سر مسائل اعتقادی و احکام فقهی درگرفته بود، خطوط روشنی را در فقه تبیین کرد که تکیه‎گاه پیروان ایشان است. امام باقر (ع) در ۱۱۴ یا ۱۱۷ ق. به تحریک هشام بن عبدالملک به شهادت رسید و در کنار پدرش حضرت سجاد (ع) در بقیع دفن شد.
  4. امام جعفر صادق (ع): حضرت صادق (ع) ششمین امام معصوم است و مذهب پیروانش را بانام او به‌عنوان مذهب جعفری می‏ شناسند، در ۸۰ یا ۸۳ ق در مدینه به دنیا آمد و پس از شهادت پدر، رهبری فکری و سیاسی پیروان اصیل مذهب امامیه را بر عهده گرفت. آن حضرت تا سال ۱۴۸ ق در قید حیات بود. در این مدت هزاران شاگرد در محفل درسش حاضر می‏ شدند و موردستایش تمامی عالمان عصر خویش بود. در متون دینی، چندین هزار روایت از آن حضرت در تفسیر، اخلاق و به‌ویژه فقه، رسیده که باعث عظمت‏ حدیث ‏و موجب تقویت بنیه علمی آن است. امام صادق (ع) کوشید تا پیروانش را در برابر دیگران مسلح به دانش حدیث و فقه کند و با انحرافاتی که ممکن بود در میان پیروان ایشان به وجود آید، به مبارزه برخیزد. در دوره این امام نیز جز در چند سال نخست دولت عباسی، فشاری سخت بر پیروانش وجود داشت. منصور، دومین خلیفه عباسی، نسبت به امام صادق (ع) سخت کینه داشت و عاقبت نیز به نوشته مورخان در ۲۵ شوال سال ۱۴۸ هجری به تحریک وی مسموم شد و به شهادت رسید. آن حضرت در کنار جد و پدرش در بقیع به خاک سپرده شد. درگذشته، قبور این چهار امام، با قبه‏ای که بر فراز آن ساخته‌شده بود، به‌عنوان یکی از زیارت گاه‎های مسلمانان، به‌ویژه پیروان، شناخته می‏شد؛ یکی از مشهورترین این بناها از آن مجدالملک قمی براوستانی وزیر برکیارق سلجوقی است که در قرن پنجم بر فراز قبور امامان ساخته‌شده بوده است؛ اما این آثار در‎های اخیر ازمیان‌رفته و قبور ائمه در شکل ساده‏ای مشخص‌شده است.

گنجینه تاریخ اسلام

هر زائری با خروج از مدینه، کوله‌باری از غم و اندوه را بر دوش کشیده و مظلومیت اهل‌بیت (ع) را فریاد می‌کند و نسل به نسل این مظلومیت به دیگران منتقل می‌شود و به انتظار روزی به سر می‌برد که این شام سیه به پایان رسد و بقیع به پایگاهی برای شناخت و گسترش فرهنگ اهل‌بیت (ع)، اصحاب و یاران پیامبر (ص) تبدیل شود.

دیگر مدفونان بقیع: درباره محل دقیق قبر منسوب به حضرت فاطمه (س) و این‌که آیا در خانه خود  یا در بقیع مدفون‌شده؟ نمی‌توان با قاطعیت اظهارنظر کرد. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد آن حضرت در بقیع مدفون گردیده، همان‌گونه که شواهدی حکایت از آن می‌کند که در خانه خود که اکنون در حجره شریفه قرار دارد، دفن شده است. در احادیث امامان، نوعاً محل دفن، خانه خود حضرت معرفی‌شده است. به همین دلیل علمای برجسته؛ نظیر شیخ صدوق، شیخ مفید، شیخ طوسی، ابن طاووس و علامه مجلسی مدفن حضرت فاطمه (س) را خانه خودش که بعداً در مسجد قرار گرفت، می‌دانند. محلی که به‌عنوان قبر آن حضرت در بقیع مشخص‌شده، پایین‌تر از قبور ائمه چهارگانه، در قسمت راست (شمال غرب) آن‌ها قرارگرفته است و احتمال دارد که اینجا محل قبر فاطمه بنت اسد باشد. حضرت فاطمه (س) از زنان برگزیده عالم شناخته‌شده و موردعلاقه شدید پیامبر (ص) بود. درباره آن گرامی، فرزندان و شویش امام علی (علیه‎السلام)، فضایل بی‏شماری از پیامبر (ص) نقل‌شده است؛ یکی از آن‌ها همان روایت مشهور است که پیامبر (ص) او را پاره تن خود خواند و آزار به او را آزار در حق خود شمرد. حضرت فاطمه (س)، پس از ماجرای سقیفه، به مخالفت با حاکمیت وقت پرداخت و در باقی ‏عمر خویش، حاضر به حرف زدن با آنان نشد. آن حضرت وصیت کرد تا دور از چشم آنان و در شب دفن شود و این کار را به‌عنوان اظهار مخالفت و نشان دادن مظلومیت ‏خود در برابر خلفا انجام داد. قبه بنات الرسول ازجمله مدفون‌شدگان بقیع، سه دختر پیامبر (ص) هستند که پیش‌ازاین، قبه‏ای بر فراز قبر آنان قرار داشته و به نام قبه بنات الرسول مشهور بوده است. رقیه: وی همسر عثمان بن عفان بود و با او در مدینه زندگی می‏کرد. زمانی که جنگ بدر رخ داد، او گرفتار مرض سختی بود و تا قبل از رسیدن پدر به مدینه، درگذشت. پیامبر (ص) او را در بقیع دفن کرد. ام‌کلثوم: وی پس از رقیه، به همسری عثمان بن عفان درآمد. وی نیز در نهم هجرت درگذشت و در بقیع دفن شد. زینب: او همسر ابوالعاص بن ربیع بود. پس از هجرت پیامبر (ص) به مدینه، در مکه نزد همسرش نگه‌داشته شد. ابوالعاص در جنگ بدر در کنار مشرکان شرکت کرد و اسیر شد. زینب گلوبند خود را به‌عنوان فدیه فرستاد. پیامبر (ص) فرمود تا گلوبند را پس فرستادند و ابوالعاص را نیز به شرطی آزاد کرد که همسرش را طلاق دهد و راهی مدینه کند و بدین ترتیب زینب به پیامبر (ص) ملحق شد. چند سال بعد، ابوالعاص ایمان آورد و به مدینه آمد و مجدداً با زینب ازدواج کرد. زینب در ۸م هجرت درگذشت. این سه خواهر در کنار یکدیگر مدفونند و همان‌گونه که اشاره شد، قبر آن‌ها قبه ‏ای داشته و به‌عنوان یکی از زیارتگاه‎های مدینه در بقیع بوده است. همسران پیامبر (ص) بیشتر همسران آن حضرت، در بقیع و در کنار یکدیگر مدفون‌شده‏اند. برخی از آن‌ها عبارت‌اند از: زینب فرزند خزیمه (متوفای سال ۴ ه)؛ ریحانه فرزند زبیر (متوفای ۸ ه)؛ ماریه قبطیه (متوفای ۱۶ ه)؛ زینب بنت جحش (متوفای ۲۰ ه)؛ ام حبیبه دختر ابوسفیان (متوفای ۴۴ ه)؛ حفصه دختر عمر (متوفای ۴۵ ه)؛ سوده (متوفای ۵۴ ه)؛ صفیه دختر حیی بن اخطب یهودی (متوفای ۵۰ ه)؛ جویریه فرزند حارث (متوفای ۵۶ ه)؛ عایشه دختر ابوبکر (متوفای یا ۵۸ ه) عایشه علاقه‏ مند بود تا در کنار پیامبر (ص) دفن شود، اما خودش گفت به خاطر آنچه پس از پیامبر (ص) انجام داده ‏ام، از دفن شدن پیش آن حضرت شرم دارم؛ و لذا در بقیع دفن شد؛ ام‎سلمه (متوفای ۶۱ ه) بهترین همسر پیامبر (ص) پس از خدیجه و از حامیان ولایت امیر مؤمنان بود. مقبره ابراهیم تنها فرزند پسر که در مدینه نصیب پیامبر (ص) شد، ابراهیم بود که از مادری به نام ماریه قبطیه به دنیا آمد. این زن را حاکم مصر به‌رسم‏ هدیه برای پیامبر (ص) فرستاده بود. ابراهیم در ذی‌حجه ۸م هجرت متولد شد. با تولد او موجی از شادی و سرور مدینه را فراگرفت، به‌طوری‌که محل تولد ابراهیم، به‌عنوان مشربه ام ابراهیم تا همین اواخر نیز از آثار دینی مدینه به شمار می‌رفت؛ اما پس از گذشت قریب یک سال، ابراهیم درگذشت و پیامبر (ص) را در غم فقدان فرزند خود شدیداً اندوهگین کرد. ابراهیم در کنار عثمان بن مظعون که یاری فداکار و موردعلاقه پیامبر (ص) بود، مدفون شد. فاطمه بنت اسد این مادر، از زنان بسیار محبوب نزد پیامبر (ص) بود. وی آن‌قدر عظمت داشت که بنا بر اخبار فراوان، به اندرون خانه کعبه رفت و امیر مؤمنان، علی (ع) را در آن مکان مقدس به دنیا آورد. او به‌عنوان همسر ابوطالب در سرپرستی پیامبر (ص) شریک بود و آن حضرت فاطمه بنت اسد را چون مادر خویش می‏دانست. وی از نخستین زنان مسلمان در مکه بود و پس از هجرت، همراه فرزندش امام علی (ع) در مدینه زندگی می‏کرد. به هنگام رحلتش، پیامبر (ص) به‌شدت متأثر شد و بر وی نماز خواند و درحالی‌که می‏گریست، او را در قبر نهاد. محتمل است قبری که در نزدیکی قبور ائمه (علیهم‎السلام) قرار دارد، از آن فاطمه بنت اسد باشد. در روایت‎های دیگر، محل دفن وی در نزدیکی قبر سعد بن معاذ و ابوسعید خدری دانسته شده است. عباس بن عبدالمطلب عباس عموی پیامبر (ص) بود و در حوادثی که در مکه بر اسلام گذشت، در جمع بنی‎هاشم از مدافعان پیامبر (ص) به شمار می‌رفت. وی از اشراف مکه تلقی می‏شد و روحیه اشرافی نیز داشت. درعین‌حال، پس‌ازآن که اسلام آورد و به دلیل کمکی که در جمع بنی‎هاشم به پیامبر (ص) کرده بود و نیز به‌عنوان عموی آن حضرت، موردعلاقه پیامبر (ص) بود. وی بعد از رحلت پیامبر (ص) به امیر مؤمنان (ع) وفادار بود و در ۳۳ ق در عهد خلافت عثمان بدرود حیات گفت. بنی‌عباس از نسل او هستند. دیگر مدفون‌شدگان بقیع پیش‌ازاین اشاره کردیم که بقیع مدفن هزاران تن از صحابه، تابعین و بزرگان اسلام است. قبور بسیاری از آنان نامشخص و برخی نیز مشخص است. محمد بن علی‌محمد حنفیه فرزند بزرگوار امیر مؤمنان (ع) است. وی موردعلاقه پدر بود و در جنگ‎های امیر مؤمنان (ع) با ناکثین، قاسطین و مارقین در کنار آن حضرت شرکت داشت. وی در ۸۰ ه درگذشت. عقیل بن ابی‌طالب وی فرزند ابوطالب و بیست ‏سال بزرگ‌تر از امیر مؤمنان (ع) بود و از نسب شناسان معروف زمان خویش شمرده می‏شد. (۶) عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب همان کسی بود که سرپرستی مهاجران حبشه را به عهده داشت و پس از بازگشت، در جنگ مؤته به شهادت رسید. عبدالله، فرزند بزرگ وی، همسر زینب دختر امیر مؤمنان (ع) و مردی باگذشت بود. تنی چند از فرزندانش در کربلا به شهادت رسیدند. او در ۸۰ درگذشت. اسماعیل بن صادق (ع) فرزند بزرگ امام صادق (ع) بود که پیش از پدر درگذشت. یکی از فرقه‏ های اسلام که به نام اسماعیلیه شناخته می‏ شود، از معتقدان به امامت او و فرزندانش هستند. مقبره اسماعیل تا چند سال پیش بیرون از بقیع قرار داشت. چنین اظهارشده که قبر را به داخل بقیع منتقل کرده ‏اند. شاهدی عینی گفت ‏شبی خود ناظر بوده که مقبره را خراب کردند و محتویات قبر را به داخل بقیع انتقال دادند. صفیه دختر عبدالمطلب و عمه پیامبر (ص) بود. وی از زنان ‏باشهامت صدر اسلام به شمار می‏ رفت و در جریان جنگ احزاب، در داخل شهر، یک یهودی را که برای یهودیان بنی قریظه جاسوسی می ‏کرد، به قتل رساند. عاتکه نیز دختر عبدالمطلب و از عمّه‌های پیامبر (ص) بود. وی همان است که در مکه، پیش از جنگ بدر، خوابی بدین مضمون دید که قریش جگرگوشه‏های خود را از دست می‌دهد؛ اما ابوجهل او را مورد تمسخر قرارداد و ازقضا در بدر، قریش بیشترین بزرگان خود و ازجمله ابوجهل را از دست داد. این دو خواهر در کنار یکدیگر دفن شده‌اند و درگذشته بقعه ‏ای داشته‌اند که به نام ‏«بقیع العمات‏» شناخته می‌شد و اکنون اثری از آن بر جای نمانده است.

آخرین سخنان دختر پیامبر (ص): بقیع یکی از چند موضع احتمالی محلّ دفن دختر پیامبر (ص) حضرت زهراء (ع) است. حضرت زهراء (ع) در حال احتضار فرمود: سلام بر جبرئیل، سلام بر رسول خدا، خداوندا! مرا با پیامبرت قرار ده خداوندا! مرا در رضوان و همسایگی و خانه‌ات که دارالسّلام و ایمنی مطلق است قرار ده سپس فرمود: آیا می‌بینید آنچه من می‌بینم؟ عرض شد چه می‌بینید؟ فرمود: این جمعیت‌های آسمان‌ها و این جبرئیل و این رسول خداست که می‌گوید: ای دختر عزیزم! بیا. آنچه در پیش روی توست، برایت بهتر است. هاتف آسمانی /به‌راستی سخت‌ترین لحظات عمر امام علی (ع) وداع با دختر پیامبر (ص) بود. آن حضرت آخرین دقایق را این‌گونه توصیف می‌کند: هنگامی‌که دختر پیامبر (ص) را غسل دادم و کفن کردم، صدا زدم: ای ام‌کلثوم! ای زینب! ای فضّه! ای حسن! ای حسین! بیایید و با مادرتان وداع کنید که این زمان، زمان جدایی است و دیگربار در بهشت با او ملاقات خواهید کرد. پس حسن و حسین (ع) آمدند، درحالی‌که می‌گفتند: وای! ناراحتی ما به خاطر فقدان جدّمان محمّد مصطفی و مادرمان فاطمه زهرا ع، هیچ‌گاه از بین نخواهد رفت. ای مادر! هنگامی‌که با جدمان ملاقات کردی، سلام ما را به او برسان و بگو مابعد از تو در دنیا یتیم شدیم. امیر مؤمنان (ع) می‌گوید: خدا را گواه می‌گیرم که دختر پیامبر (ص) دست‌هایش را دراز کرد و آن دو را به‌آرامی به سینه چسباند و گریست و ناله کرد، ولی ناگهان ‌هاتفی از آسمان سردار: این دو را از روی فاطمه بردار. به خدا سوگند ملائکه آسمان‌ها را به گریه درآوردند… امامعلی (ع) در سوگ زهرا ع /امام کاظم (ع) از پدران بزرگوارش نقل می‌کند: هنگامی‌که حضرت زهرا (ع) وفات کرد، علی بن ابن طالب (ع) در رثای او چنین سرود: سرانجام هر دوستی، جدایی است، این جدایی‌ها در مقابل مرگ، ناچیز است. از اینکه من هرروز یاری را از دست می‌دهم، می‌توان فهمید که هیچ دوستی پایدار نخواهد بود. به‌زودی از یاد من روی‌گردان می‌شوی و دوستی‌ام را فراموش می‌کنی و دوست دیگری جایگزین من می‌شود. بوستان بهشتی / درباره محلّ قبر حضرت زهرا ع سه دیدگاه وجود دارد:

  1. قبرستان بقیع؛
  2. خانه حضرت فاطمه (س) و
  3. میان قبر و منبر پیامبر (ص).

پیامبر (ص) فرمود: میان قبر و منبر من، باغی از باغ‌های بهشت است و منبر من بر دریچه‌ای از دریچه‌های بهشت قرار دارد. امام صادق (ع) در ادامه می‌افزاید: زیرا قبر حضرت زهراء (س) میان قبر و منبر اوست و قبر او بوستانی از بوستان‌های بهشت است و دریچه‌ای از دریچه‌های بهشت به‌سوی آن باز می‌شود. درباره محل قبر حضرت زهراء (س) حقّ این است که قبر دختر پیامبر (ص) در بُقْعه رسول‌الله و در جوار آن حضرت (میان قبر و منبر) است و آن محلّی که در بقیع به نام حضرت زهراء (س) شهرت دارد، قبر فاطمه بنت اسد مادر امام علی (ع) است. سید بن طاووس می‌نویسد: یکی از یاران امام هادی (ع) در نامه‌ای به آن حضرت (ع) چنین نوشت: اگر صلاح می‌دانی، مرا از محلّ قبر مادرت دختر پیامبر (ص) باخبر ساز؛ آیا در طیبه (کنار قبر پیامبر) است یا در بقیع؟ حضرت (ع) در پاسخ نوشت: او در کنار جدّم پیامبر (ص) داست. هم‌چنین امیر مؤمنان (ع) هنگام خاک‌سپاری حضرت فاطمه (س) به‌صورت خطاب به پیامبر (ص) چنین فرمود: سلام بر تو ای پیامبر (ص)! سلام از من و از دخترت که در کنارت آرام‌گرفته است. این کلام امام علی (ع)، بر محل قبر حضرت فاطمه (س) اشاره دارد.

تخریب بهشت

تخریب بقیع سند تلاش برای نابودی قبر پیامبر(ص)

ویرانی قبور در بقیع: در قدیم بر روی قبور پیشوایان و سایر بزرگان اسلام که در مدینه مدفون بوده‌اند گنبدها و بناهایی قرار داشته است. ائمه بقیع هم در بقعه بزرگی به‏ شكل۸‌ضلعی با اندرونی و گنبدی سفیدکاری شده، مدفون بودند. در ۱۳۴۰ ق (۱۳۰۱ ش)، با پایان یافتن قدرت عثمانی‌ها در این دیار، سعودی‌ها قدرت را در عربستان به دست گرفتند. با روی کار آمدن آل سعود، در ۸ شوال ۱۴۴۳ ق (۱۳۰۴ ش)، سعودی‌ها ضمن تخریب قبرها تمام آثار آن را نیز از بین بردند. در جریان این واقعه بارگاه امام مجتبی، امام سجّاد، امام باقر و امام صادق (ع) را نیز ویران نمودند. علاوه بر ویرانی قبور امامان شیعه، مزار «عبدالله بن عبدالمطلب» و «آمنه» پدر و مادر پیامبر (ص)، عباس عموی پیامبر (ص)، اسماعیل از فرزندان امام جعفر صادق (ع)، چند تن از زنان و دختران پیامبر (ص)، عقیل بن ابوطالب، جعفر طیار، عثمان (خلیفه سوم)، حلیمه خاتون، فاطمه بنی اسد و ابراهیم نیز ویران شد. اکنون از آن بارگاه باعظمت چیزی جز تلی خاک و ویرانه‌هایی بیش باقی نمانده است. در حال حاضر نیز مقابر بقیع بدون گنبد و بارگاه‌اند. روی قبرها سنگ‌هایی نصب‌کرده‌اند که هیچ نوشته و کتیبه‌ای ندارند. روتر که در ۱۳۰۵ ش، یعنی اندکی پس از دومین غلبه وهابیان از بقیع دیدن کرده، آن را به ویرانه‌های شهری تشبیه می‌کند که گرفتار زلزله شده است. در ۱۳۳۳ ش بر اثر فشار مراجع دینی و اقدامات سیاسی به دستور سعود بن عبدالعزیز گذرگاه‌هایی از سیمان ساختند تا آمدوشد زائران را تسهیل کند. در زمان فیصل بن عبدالعزیز نیز درِ بزرگی برای آن تهیه شد و سال‌ها بعد سایه‌بانی در ضلع غربی بقیع ساخته شد. پس‌ازآنکه عثمان بن عفّان، در ذی حجّه سال ۳۵ هجری، در شورش علیه وی در مدینه کشته شد، مردم مدینه از دفن او در بقیع جلوگیری کردند. درنتیجه او را در بیشه‌ای که معروف به «حَشِّ کوکب» بود و در خارج از بقیع یا به عبارتی پشت بقیع قرار داشت، دفن کردند. پس از روی کار آمدن معاویه و حاکمیت مروان بن حکم بر شهر مدینه، مروان اطراف قبر عثمان را خرید و همچنین حکم داد تا مسلمانان مردگان خویش را در بقیع از آن‌سوی که عثمان مدفون بود به خاک سپردند تا مدفن او به بقیع متصل شود. (۵) به امید آن روز که هیچ ظلم و ستمی در جهان نباشد و همگی زائر بقیع باشیم …

ر ک به:

  1. بقیع
  2. باقرالعلوم
  3. سیّد سجّاد
  4. شیخ‌ الائمه‌
  5. باران کرامت
  6. تخریب بقیع
  7. یادگار کربلا
  8. کربلا در بقیع
  9. مظهر صبروتقوا
  10. شعر بقعه بقیع
  11. سیماى امام باقر(ع)
  12. غروب خورشید پر فروغ علم و دانش

پانویس:

  1. اصول کافی، ج ۴، ص ۵۵۹
  2. تاریخ حرم ائمّه بقیع، ص ۶۱
  3. مدینه شناسی، ج ۱، ص ۳۲۱
  4. وفاء الوفا، ج ۳، ص ۸۸۸
  5. ترجمه مروج الذهب مسعودی؛ ج ۱ ص ۷۰۳، ترجمه الطبقات الکبری؛ الغدیر، ج ۱۸، ص ۳۷ و ۴۰ و اخبار مدینة الرسول، ص ۱۵۶ به نقل از آثار اسلامی مکّه و مدینه، ص ۳۵۰-۳۵۱، رسول جعفریان.

منابع:

  1. یمنا
  2. رشد
  3. حوزه نت
  4. آثار اسلامی در مدینه و مکّه، رسول جعفریان
  5. نرم افزار تاحضور، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی
  6. تاریخ حرم ائمه بقیع و آثار دیگر در مدینه منوره، محمد صادق نجمی
  7. تخریب و بازسازی بقیع به روایت اسناد، سید علی قاضی‌عسکر، پژوهشکده حج و زیارت، موسسه فرهنگی مشعر، ۱۳۸۶.
  8. پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی. بازدید رهبر انقلاب از نمایشگاه عکس ویژه‌ی حج و مشاهده‌ی تصاویر بقاع متبرکه‌ی بقیع قبل از تخریب توسط وهابیان؛ در حاشیه‌ی دیدار کارگزاران حج ۱۳۹۴/۵/۳۱

باکس شناور "همچنین ببنید"

انسان کامل

لایق هم‌نشینی

حواریون؛ یاران حضرت عیسی (ع)  از وی پرسیدند‌: ای روح خدا؛ بـا‌ چـه‌ کسی شایسته‌ …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *