خانه / اسوه ها / مناظره و گفتگو
مناظره و تربیت علمی

مناظره و گفتگو

مناظره و گفتگوامام جعفر صادق علیه السّلام، شیخ الائمه، پیشوای صادقان، زبان برّان و راستین اسلام؛ امامی که کار و تلاش و خدمات راستینش او را در صفّ برجستگان تاریخ بشریّت قرار داد و اندیشه الهی اش ریشه سوز اندیشه های خود ساخته شد. سبب نام گذاری مذهب جعفری به دلیل حقایقی بود که حضرت (ع) آن را در جهان آن روز آشکار ساخت که بالاتر از مرز زمان آن دوران بود. فرهنگ اسلامیِ دیروز و امروز، بدهکار خدمات امام صادق (ع) و ترقّی و بیداری مسلمانان، به ویژه در قرن های ۳ و ۴ ه. در گرو بیدارسازی آن امام (ع) است. او پایه گذار فقه جعفری، روشنگر راستین و واقعی اسلام و ششمین پیشوای به حقّ پس از پیامبر (ص) است. عصر امام صادق (ع) عصر برخورد اندیشه‌ها و پیدایش مذاهب بود. ازاین‌رو امام (ع) جهت معرّفی اسلام، مناظراتی با سران این مذاهب داشت و طی آن با استدلال‌های استوار، پوچی عقایدشان را ثابت می‏ کرد. از میان مناظرات گوناگون امام (ع) به‌عنوان نمونه، مناظره با «ابوحنیفه»،* پیشوای حنفی‌ها[۱] است:

مناظره و گفتگو

ابوحنیفه برای ملاقات با امام صادق (ع) اجازه ملاقات خواست، موفّق نشد. مقداری توقّف کرد تا این‌که عده‌ای از مردم کوفه آمدند و از امام (ع) اجازه ملاقات عمومی خواستند. به آنان اجازه داده شد. ابوحنیفه هم با آنان وارد شد. وقتی به حضور امام (ع) رسید، بی‌اجازه گفت: شایسته است که شما نماینده‌ای به کوفه بفرستید و مردم آن سامان را از ناسزا گفتن به اصحاب محمد (ص) نهی  فرمایید. امام (ع) فرمود:

  • مردم از من نمی‏ پذیرند.
  • چگونه ممکن است سخن شمارا نپذیرند، درصورتی‌که شما فرزند پیامبر (ص) هستید؟
  • تو خود از آنان هستی که گوش نمی ‏دهی! مگر بی‌اجازه سخن نگفتی؟ بدون این‌که بگویم، ننشستی؟ شنیده‌ام که تو بر اساس قیاس[۲] فتوا می‏ دهی؟
  • آری.
  • وای بر تو! اولین کسی که قیاس کرد شیطان بود؛ خداوند دستور داد به آدم سجده کند، گفت: «سجده نمی‌کنم، زیرا مرا از آتش آفریدی و او را از خاک. آتش گرامی‌تر از خاک است.»* سپس امام (ع) برای اثبات بطلان «قیاس»، مواردی از قوانین اسلام را که برخلاف این اصل است، ذکر کرد و فرمود: به نظر تو کشتن کسی به‌ناحق مهمّ‌تر است، یا زنا؟
  • کشتن کسی به‌ناحق.
  • اگر عمل به قیاس صحیح باشد، چرا برای اثبات قتل، دو شاهد کافی است، ولی برای اثبات زنا چهار گواه لازم است؟ آیا این قانون اسلام با قیاس توافق دارد؟
  • نه.
  • بول کثیف‌تر است یا منی؟
  • بول.
  • پس چرا خداوند در مورد اول مردم را به وضو امر کرده، ولی در مورد دوم دستور داده غسل کنند؟ آیا این حکم با قیاس توافق دارد؟
  • نه.
  • نماز مهم‌تر است یا روزه؟
  • نماز.
  • پس چرا بر حائض قضای روزه واجب است، ولی قضای نماز واجب نیست؟ آیا این حکم با قیاس توافق دارد؟
  • نه.
  • آیا زن ضعیف‌تر است یا مرد؟
  • زن.
  • پس چرا ارث مرد دو برابر زن است؟ آیا این حکم با قیاس سازگار است؟
  • نه.
  • چرا خداوند دستور داد که اگر کسی ده درهم سرقت کرد، دستش قطع شود، درصورتی‌که اگر کسی دست کسی را قطع کند، دیه آن پانصد درهم است؟ آیا این با قیاس سازگار است؟
  • نه.
  • شنیده‌ام که این آیه را: «در روز قیامت به‌طور حتم از نعمت‌ها سال می‏ شوید.»[۳] چنین تفسیر می‌کنی که: خداوند مردم را در مورد غذاهای لذیذ و آب‌های خنک که در فصل تابستان می‌خوردند، مواخذه می‌کند.
  • درست است، من این آیه را این‌طور معنا کرده‌ام.
  • اگر شخصی تو را به خانه‌اش دعوت کند و با غذای لذیذ و آب‌خنکی از تو پذیرایی کند و بعد به خاطر این پذیرایی بر تو منّت گذارد، درباره چنین کسی چگونه قضاوت می ‏کنی؟
  • می‏ گویم آدم بخیلی است.
  • آیا خداوند بخیل است که قیامت در مورد غذاهایی که داده، ما را مورد مؤاخذه قرار دهد؟
  • پس مقصود از نعمت‌هایی که قرآن می‌گوید انسان درباره آن مؤاخذه می‏شود، چیست؟
  • مقصود، نعمت دوستی ما خاندان رسالت است.[۴] ما کسانی هستیم که خداوند فرمان‌بری از آنان را فرض و لازم ساخته است، درحالی‌که شما از کسی تبعیت می‏ کنید که مردم به خاطر جهالت او در نزد خدا معذور نیستند.[۵] یعنی؛ مردم که براثر جهالت رهبران و زمامداران نااهل دچار انحراف گشته به راهی جز راه خدا رفته‌اند، نمی‏ توانند در پیشگاه خدا به این عذر متوسّل شوند که: «ما به تشخیص خود راه خطا را نپیمودیم، این پیشوایان و رهبران ما بودند که از روی جهالت، ما را به این راه کشاندند!»، زیرا اطاعت از چنان رهبرانی، خود، کاری خلاف بوده است، پس نمی‏ تواند کاره‌ای خلاف بعدی را توجیه کند.[۶]

ویژه نامه:

  1. شیخ‌الائمه‌
  2. تربیت عالمان
  3. ارادت صادقانه
  4. امام صادق (ع)
  5. عصر امام صادق (ع)
  6. امام جعفر صادق (ع)
  7. سیره امام صادق (ع)
  8. شهادت امام صادق (ع)
  9. تربیت عالمان متخصص
  10. پیامبر (ص) و امام صادق (ع)
  11. آموزه هایی از امام صادق (ع)
  12. حلم و نرمخویى امام صادق (ع)
  13. حرکت تشکیلاتی امام صادق (ع)
  14. نسیمی از آموزه های امام صادق (ع)
  15. پرتوى از سيره و سيماى امام صادق(ع)
  16. شیوه برخورد امام صادق (ع) با مخالفان
  17. فرا گیری هشت مسأله از امام صادق (ع)
  18. نشانه های ایمان كامل از منظر امام صادق (ع)
  19. چهل حديث برگزيده از ميان سخنانِ امام صادق (ع)
  20. ویژگی های دوست واقعی از دیدگاه امام صادق (ع)

باکس شناور "همچنین ببنید"

رهبر عشق

رهبر عشق

باز در خاطره‌ها، یاد تو ای رهرو عشق شعله سرکش آزادگی افروخته است یک جهان، …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *