خانه / آیین زندگی / شتاب‌زدگی
شتاب‌زدگی

شتاب‌زدگی

شتاب‌زدگیبرای هر کار مقدماتی است که اگر فراهم نگردد، اقدام به آن کار بی‌نتیجه خواهد ماند و اگر فراهم گردد و اقدام نشود و فرصت‌ها از دست برود، بازهم بی‌نتیجه خواهد ماند. افراد هوشیار و مدیر و مدبر کسانی هستند که با صبر و حوصله در انتظار فراهم شدن مقدمات می‌باشند که بعد از فراهم شدن، بدون درنگ اقدام به انجام کار می‌کنند و تا رسیدن به مقصود از پای نمی‌نشینند. به همین دلیل اقدام به هر کاری، قبل از این‌که زمینه‌ها و مقدمات لازم آن کار فراهم شود، از فضایل اخلاقی به شمار نمی‌آید. درنگ و صبر، توقف و وقار و منتظر فرصت مناسب بودن تأنّى است و در لغت ضد تأنّى عجله، به معنای طلب شئ، پیش از وقت مناسب آن است و غالباً با حماقت همراه است. اعمالی که از روی عجله انجام می‌گیرد، بدون فکر و تأمل است. عجله، صفتی ناپسند و نکوهیده و آثار سوئی به دنبال دارد. عجله، برگرفته از عاجل در مقابل آجل است که ناپسند نیست. ازاین‌رو قرآن به‌عنوان یک برنامه جامع زندگی، همه انسان‌ها را به «تأنّى» و پرهیز از «عجله» دعوت می‌کند و با اشاره به داستان‌های انبیاء و سرگذشت رهبران بزرگ جامعه انسانی، زیان‌های عجله و ثمرات شیرین تأنّى را آشکار می‌کند و درباره سخن کسانی که دنیای عاجل را بر آخرت ترجیح دادند، چنین نقل می‌کند:

  1. امر خدا (قیامت) آمدنی است، پس تقاضای تعجیل آن را مکنید. (نحل،۱)
  2. اگر ما گوش فرا می‌دادیم یا می‌اندیشیدیم، از اهل دوزخ نبودیم. (الملک، ۱۰)
  3. پیش از آنکه وحی خدا تمام شود، در (تلاوت و تعلیم) قرآن شتاب مکن. (طه، ۱۱۴)
  4. اگر خدا آنان را به سبب آن‌چه کرده‌اند، مؤاخذه کند، همانا در عذابشان شتاب کند. (کهف، ۵۸)
  5. پس به‌یقین کسانی که ستم کردند، گناهانی مثل گناهان پیروانشان دارند، پس طلب تعجیل نکنند. (الذاریات، ۵۹)

اما عجله به معنای صفت مذموم و ناپسند مانند کبر و حسد عجله که آثار سوئی به دنبال داردُ در غالب افراد، جز اشخاصی معدود و انگشت‌شمار، یافت می‌شود، چنانکه گویی این صفت باوجود انسان سرشته است، زیرا:

  1. انسان از عجله آفریده‌شده است. (انبیاء، ۳۷)
  2. و انسان همانند گونه که خیر می‌جوید، شر می‌خواهد و انسان بسیار شتاب‌آلود است. (اسراء، ۱۱)

این دو آیه عجله را در انسان عاملی معرفی می‌کند همانند خیر که او می‌خواهد، شر را نیز بخواهد، گویی شر برای او بهتر است. علاوه این، در آیه‌ای عجله را عامل رها کردن آخرت و روی آوردن به دنیای پست، معرفی می‌کند همانند:

  1. نه چنین است، بلکه شما دنیای شتابنده را دوست می‌دارید و آخرت را رها می‌کنید. (قیامت، ۲۱)
  2. همانا اینان دنیای شتابان را دوست می‌دارند و پشت‌سرشان روزی سنگین را وا می‌نهند. (الدهر، ۲۷)
  3. هر کس خواهان دنیای زودگذر باشد، به‌زودی در دنیا به او می‌دهیم، البته چنان‌که خواهیم و به هر کس که اراده کنیم. سپس دوزخ را نصیب او کنیم که با نکوهش و سرشکستگی وارد آن گردد؛ و هرکس طالب آخرت باشد وسعی خود را در آن به کار بندد و ایمان داشته باشد؛ پس تلاش آنان مقبول و مأجور است. مابه اینان و آنان از عطای خدات مدد می‌رسانیم و از عطای خدات هیچ‌کس محروم نخواهد بود.

در این آیات‌ کسی که آخرت را فرو می‌گزارد و به دنیا رو می‌کند، عجول و شتاب‌زده است. ازاین‌رو در آیه ۱۸، سوره اسراء، نیز دنیا عاجله نامیده شده است. واضح است کسی که دارای تأنّى است و هر چیز را در موقع مقرر آن می‌طلبد، خواهان لذت دنیا نیست، زیرا آن را متاعی اندک و محدود به ظواهر می‌داند: آنان به‌ظاهر زندگانی دنیا آگاه‌اند و ایشان از آخرت غافل و بی‌خبرند. (الروم، ۷) انسان عجول و شتاب‌زده، زندگانی دنیا را بر آخرت ترجیح می‌دهد: ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شمارا چه شده، زمانی که گفته می‌شود درراه خدا کوچ کنید بر روی زمین سنگینی می‌کنید و در امر کوچ سستی می‌نمایید آیا از آخرت به زندگانی دنیا راضی شده‌اید با آن‌که بهره زندگی دنیا در آخرت جز اندکی نیست. (توبه، ۳۸) انسان عجول، مقام لقای خدا را ازدست‌داده و راه کمال را نمی‌پوید، بلکه بقا را رها می‌کند و به فنا چنگ می‌زند، از ملک بی‌زوال روی گردانده، به‌دار غرور و ملک فناپذیر روی می‌آورد و سرگرم لذت‌های آنی و زودگذر شده است و از لذات باقی محروم می‌گردد، چنانکه روز قیامت این‌گونه مورد خطاب خدا قرار می‌گیرد: شما در زندگی دنیوی خود، لذایذتان را بردید و آن برخوردار شدید، پس امروز به کیفر خواری و ذلت مجازات می‌شوید، چون در زمین به‌ناحق تکبر کردید و راه فسق و تبهکاری پیش گرفتید. (احقاف، ۲۰) روايات، شتاب‌زدگی و بى‌ثباتى و بى‌قرارى را از سربازان جهل معرفي مي‌كنند و ضدّ آن‌که تأنّى و تثبّت باشد را از صفات عقل مي‌دانند. (امام خمينى؛ شرح حديث جنود عقل و جهل، مؤسسه‌ى تنظيم و نشر آثار امام خمينى، چاپ سوم، ۱۳۷۸، ص ۳۶۲.) نتیجه آنکه عجله، از فریب‌های شیطان و یوغ بندگی اوست. چنانکه روایت‌شده که شیطان سپاهیانش را سفارش کرده است که فرزندان آدم را باعجله بفریبند و به دام اندازند.

شتاب‌زدگیر ک به:

  1. صبر
  2. مُدارا
  3. ماه صبر
  4. شکیبایی
  5. صبر سرخ
  6. شکوه صبر
  7. کارگاه صبر
  8. معجزه صبر
  9. صبر پیامبران
  10. شکیبایى زیبا
  11. امام شکیبایی
  12. صبر و شکیبایی
  13. مظهر صبر و تقوا
  14. اسوه صبر و ثبات
  15. سمبل صبر سرخ
  16. شتاب به سوی …
  17. سفیدپوشان بردبار
  18. نمونه صبر و استقامت
  19. صبر و استقامت در قرآن
  20. پایه گذار مکتب صبر و استقامت

باکس شناور "همچنین ببنید"

نشانه کمال

نشانه کمال

واژه اربعین در معارف اسلامی، تاریخ، ادبیات، عرفان و … کاربردی زیاد و جایگاه ویژه‌ای …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *