سه شنبه , ۱ آبان ۱۳۹۷
خانه / آیین زندگی / آموزش و پرورش
آموزش و پرورش

آموزش و پرورش

آموزش و پرورش«آموزش و پرورش»(Education) دارای مفهوم و کاربردی گسترده و پیچیده و در نتیجه مبهم است. در تعریف این مفهوم، نه تنها میان مردم عادی، بلکه میان صاحب‌نظران «تعلیم و تربیت» هم اختلاف‌ِنظر وجود دارد. هم چنین مفاهیمی مانند: تعلیم و تربیت، نظام آموزشی،‌‌ تحصیل، سوادآموزی، بار آوردن، تأدیب و … نیز جزئی از«آموزش و پرورش» محسوب می‌شوند یا با آن هم پوشی دارند. دربارهٔ مفهوم«آموزش و پرورش» باید در نظر داشت که«آموزش و پرورش» منحصر به افراد، زمان، مکان، یا عمل خاصّی نیست. یعنی به‌طور مشخص«آموزش و پرورش» منحصر به مدرسه، کودکان، یا آموزش دروس خاصّی نیست، بلکه«آموزش و پرورش» برای همه و در هر زمانی(ز گهواره تا گور) و هر مکانی است. «آموزش و پرورش» و «تعلیم و تربیت» یک سرمایه گذاری بلند مدّت است. نظام«آموزش و پرورش» بنا به ضرورت تغييرات اجتماعي از سازمان هاي پيچيده و بزرگ اجتماعي در هر کشوري محسوب مي شود و با رشد و توسعة اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي پيوندي ناگسستني دارد و به تدريج از يک حالت ساده ابتدايي به يک حالت پيچيده درآمده است. اهمیّت نظام«آموزش و پرورش» به ثمر بخشی و تبدیل انسان های مستعد به انسان های سالم، بالنده، متعادل و رشد یافته و تأمین نیازهای نیروی انسانی جامعه در بخش های متفاوت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است. ازاهداف«آموزش و پرورش» ساختن چنین افرادي است که بتوانند با استفاده از آموخته هاي خود بر مشکلات فائق آيند.

آموزگارآموزش در لغت به معنی، دانش آموختن و یاد دادن است. پرورش نیز به معنی پروراندن، پروردن و آداب و اخلاق به کسی آموختن است. فرآیند آموزش به معنای مجموعه ای است از آن چه که شاگرد در مدرسه از طریق برنامه درسی آشکار و پنهان می آموزد. مرتب و منظم کردن دقیق محیط فراگیر به منظور دستیابی به نتایج مورد نظر در وضعیت های مشخص را آموزش گویند.(دوبوا) تربیت تغییر بدنی و روانی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، دینی و سیاسی، همه جانبه، مداوم، هدفدار، مسؤولانه و متعهدانه است. مفهوم «آموزش و پرورش» امروزه معادل با مفهوم يادگيري است و مفهوم يادگيري از انتقال دانش  وسيع تر شده است که داراي ۴مفهوم اصلي است:

۱- يادگيري براي دانستن
۲- يادگيري براي عمل کردن
۳- يادگيري براي زندگي کردن
۴- يادگيري براي با هم زندگي کردن.

آموزش؛ فرایند تغییرات نسبتا پایداری است که در رفتار بالقوه فرد در اثر تجربه حاصل می شود. فرایندی که؛ پویا، جاری، مستمر و پیوسته است. تغییرات؛ تغییری است که به تدریج حاصل می شود، نه هر تغییری که باشد. تغییرات پایدار تصادفی و لحظه ای نیست. رفتار بالقوه؛ تغییر در ساخت ذهنی و نه صرفا در عملکرداست. تجربه؛ تاثیر متقابل فرد و محیط است. اگر چنان چه انسان، خود تربیت نشود نمی تواند دیگران را تربیت کند. انسان اگر درست بشود همه چیز عالم درست می شود. آن قدر که این انسان، این حیوان دو پا، در عالم فتنه و فساد می کند هیچ موجود دیگری نمی کند؛ و آن قدری که این حیوان دو پا محتاج به تربیت است هیچ حیوانی محتاج نیست. همان طوری که هر شخص و هر فردی موظف است که خودش را اصلاح کند، موظف است که دیگران را هم اصلاح کند. تمام کتب آسمانی که بر انبیا نازل شده است، برای این بوده است که این موجودی که اگر سرخود باشد خطرناک ترین موجودات عالم است، تحت تربیت و تعلیم الهی واقع بشود و بهترین موجودات، و افضل تمام خلایق بشود. عالم مدرسه است و معلمین این مدرسه انبیا و اولیا هستند. در اسلام همه امور مقدمه انسان سازی است. با تربیت انسان عالم اصلاح می شود. اساس عالم بر تربیت انسان است. آموزش تنها فایده ای ندارد، گاهی هم مضر است. صدمه هایی که وارد می شود بر مملکت، غالبا از این متفکرین بی پرورش، آموزش های بی پرورش واقع می شود؛ علم را تحصیل می کنند لکن تقوا ندارند. بهترین و مؤثرترین راه مبارزه با اجنبی مجهزشدن به سلاح علم دین و دنیاست، و خالی کردن این سنگر و دعوت به خلع این سلاح ، خیانت به اسلام و مملکت اسلامی است. تربیت کنید! مهمّ تربیت است.

پرورش قوّه تخيّل کودکان
به منظور پرورش و ارتقاي سطح تخيلات کودکان، هر روز براي آن ها کتاب بخوانيد. کتاب به کودک اين فرصت را مي دهد که در خيال خود دنياهاي ديگري را ببيند و دنياهاي جديدي براي خود خلق کند. قوّه تخيّل ذهن بچه ها را باز مي کند. شما به عنوان يکي از والدين ممکن است از همه ي مزاياي قوّه تخيّل فعال آگاه نباشيد. يک قوّه تخيّل فعال به کودک پيش دبستاني شما کمک مي کند تا: مهارت هاي اجتماعي اش را افزايش دهد. همان طور که بازي هاي بچه گانه نشان مي دهد، کودکان روابط خانوادگي، دوستانه و همکاري را به نمايش مي گذارند و چيزهاي بيشتري در مورد اعمال متقابل مردم به يکديگر مي آموزند. وقتي نقش يک دکتر را بازي مي کنند خود را جاي پزشک مي گذارند و همانند او راجع به مريض خود فکر مي کنند. در خاله بازي، آن ها چيزهاي بيشتري در مورد احساس والدين نسبت به فرزندان شان ياد مي گيرند. بازي هاي تخيلي، باعث مي شود که حس همدلي آن ها نسبت به ديگران شکوفا شود. اگر کودکان بتوانند احساس جا ماندن از يک بازي يا از دست دادن يک حيوان را تصور کنند، بهتر مي توانند به افراد نيازمند کمک کنند و اشتياق بيشتري براي بازي عاقلانه، سهيم کردن و همکاري خواهند داشت.

اعتماد به نفس پيدا کنند
کودکان کنترل خيلي کمي بر زندگي خود دارند. تصور خود به عنوان يک سازنده آسمان خراش يا قهرماني که از سياره ما دفاع مي کند به هر کودکي قدرت مي بخشد. در نتيجه، کودک از توانايي هايش آگاه مي شود و استعدادهايش شکوفا مي شود.

از لحاظ عقلاني سريع تر رشد يابند
بهره گيري از قوّه تخيّل در واقع آغازگر افکار انتزاعي است. کودکاني که مي توانند قصر پادشاه را در يک تپه شني ببينند يا يا شام خوشمزه اي را در يک ساندويچ گلي تصور کنند در واقع در حال پرورش تفکر سمبوليک هستند. اين مهارت در مدرسه از اهميت خاصي برخوردار است زيرا در اين مقطع است که کودکان بايد اعداد را که سمبول گروهي از موضوعات هستند و حروف را که سمبول اصوات هستند و… فرا بگيرند. بهره گيري از قوّه تخيّل در واقع آغازگر افکار انتزاعي است.

مهارت هاي زباني را تمرين کنند
بچه ها در بازي با دوستانشان گفت و گوهاي بسياري مي کنند. پس در نتيجه اين گفتارها دامنه ي لغاتشان گسترش مي يابد، در ساختار جملات پيشرفت مي کنند و مهارت هاي ارتباطي شان افزون مي گردد.

بر ترس هايشان غلبه مي کنند
بازي به کودکان کمک مي کند که بر ترس ها و نگراني هايشان غلبه کنند. با بازي در نقش يک هيولاي بزرگ و وحشتناک که زير تخت قايم شده، کودک کنترل بر او را در خود احساس مي کند و آن هيولا ديگر در نظرش آن قدرها بد و بزرگ نمي آيد. همچنين بازي هاي تخيلي به کودک کمک مي کند که احساسات در هم و بر هم و کلافه کننده ي درون خود مثل احساس خشم نسبت به والدين، يا حسادت نسبت به خواهر يا برادر جديدش را خالي کند.

اهمیت بازی برای پرورش کودکان
بازی در رشد اجتماعی کودک نیز تأثیر به سزایی دارد و موجب ارتباط کودک با محیط بیرون، شکوفایی استعدادهای نهفته و بروز خلاقیت، همکاری، همیاری و مشارکت کودک می‌گردد. همچنین موجب همانندسازی با بزرگ‌ترها شده و کمک می‌کند که کودک شکست را بطور واقعی تجربه کند. بازی در رشد جسمی کودک نیز مؤثر بوده و باعث رشد و هماهنگی دستگاه‌ها و اعضای بدن و تقویت حواس کودک و توانمندی فکری و بدنی در او می‌شود. بازی عبارت است از هرگونه فعالیت جسمی یا ذهنی هدفدار که بصورت فردی یا گروهی، انجام و موجب کسب لذت و برآورده شدن نیازهای کودک شود. کودکان نقاط قوت و ضعف خود از جمله تمایل به فرمان دادن یا فرمان بردن، تهاجم یا تسلیم، اجتماعی بودن یا منزوی بودن و همچنین احساسات دوستانه یا خصمانه، افسردگی یا شادی، امیال و آرزوهای خود را از طریق بازی نشان می‌دهند. بازی، رشد عاطفی، اجتماعی، جسمانی و ذهنی کودک را به همراه دارد. اما بازی، در رشد عاطفی کودک نقش مثبتی ایفا می‌کند به این صورت که نیاز به برتری جوئی و بروز احساسات و عواطف، ترس و تردیدها و برو‌نگری را در کودک ارتقاء می‌دهد. نقش بازی در رشد ذهنی کودک انکارناپذیر است. رفتار هوشمندانه را تقویت می‌کند و زمینه‌های لازم جهت یادگیری زبان و رشد هوشی و تفکر کودک را فراهم می‌سازد. آن چه که از بازی‌های فکری مخصوصاً «کاربرد آن در فلسفه و کودک» مورد نظر است، نقش بازی در رشد ذهنی کودک می‌باشد که با استفاده از ابزارهای مورد نظر (اسباب‌بازی، داستان، فیلم، کارتون، عکس…) به ارتقاء رشد فکری او کمک می‌کند .

مراحل پیشرفت بازی در کودکان
با بررسی مراحل رشد کودک می‌توان متناسب با سن کودک بازی‌هایی برای آن ها طرّاحی کرد که با اجرای آن، کودکان از توانایی‌های مناسبی برخوردار ‌شوند. بدیهی است که هرکودکی این مراحل را با توجه به ویژگی‌های ذهنی ـ جسمی خود طی می‌کند ولی رشد کافی به معنای کسب و تسلط بر مهارت‌ها و توانایی‌هایی است که کودک در بزرگسالی به آنها احتیاج دارد و پیشرفت در آن، بوسیله بازی صورت می‌گیرد: که این مهارت‌ها را کودک در طی مراحل زندگیش از بدو تولد تا سنین ابتدایی ورود به دبستان می‌گذراند. کودک هرچه روند رشد و تکامل را می‌پیماید، نحوة بازی‌های او، از شکل جسمی و عاطفی خارج شده، به سوی ذهنی و خلاقیتی سوق پیدا می‌کند. البته لازم به ذکر است بازی‌های جسمی، زمینه‌‌ساز بازی‌های ذهنی در کودک هستند.

چگونگی بازی‌های فکری
کودکان تجربیات مثبت و احساسات موفقیت‌آمیزی را با انجام بازی بدست می‌آورند بازی‌های خلاق فرصتی را برای کودک فراهم می‌آورد تا از قوه خلاقیت و تخیل خود در حل مسئله استفاده کرده، آن را رشد داده و تقویت نماید.

اهمیت بازی، در دوران اولیة کودکی
بازی یکی از عوامل مهمی است که بر روحیه و شخصیت کودک اثر گذاشته و بخش جدایی‌ناپذیر زندگی اوست. روان‌شناسان و جامعه‌شناسان بر این باورند که بازی در سال‌های اولیه برای کودک بسیار حیاتی است و به جز پدید آوردن شادی، برای رشد جسمی و روان‌شناختی کودک اهمیت ویژه‌ای دارد. به وسیلة بازی، کودک راه‌های برخورد و تعامل با محیط پیرامون خود را فرا می‌گیرد و مهارت‌های اجتماعی و زبانی را کسب می‌کند. بازی، فرصت‌هایی را برای «ابراز وجود» و «خلاقیت» در کودک فراهم می‌کند و نیز راهی مناسب برای تخلیه هیجان‌ها و انرژی‌های اضافی در او است. کودک از طریق بازی با فرهنگ جامعة خویش آشنا می‌شود؛ هنجارها و ارزش‌های اجتماعی را درونی می‌کند و در نهایت، نقش‌های اجتماعی را می‌پذیرد. امروزه اهمیت بازی در دوران کودکی با پژوهش‌های گسترده‌ای به طور کامل تأیید شده است. برای مثال؛ اگر کودک را به ماهی تشبیه کنیم، بازی همانند آب زلالی است که کودک در آن شناور می‌باشد. پس بازی برای کودک، همان زندگی است. از این‌رو باید شور زندگی را در میان کودکان ایجاد کرد و کودکان را همواره به بازی تشویق نمود. چنان چه کودکی را از بازی محروم کنند، موجودیت، سلامت و آینده‌اش را از او ستانده‌اند. دنیای بدون بازی، از نظر کودک زندانی بیش نیست. بازی، زیرمجموعة سرگرمی است. سرگرمی دارای زیرمجموعه‌های متفاوت و تا حدی مرتبط به یکدیگر می‌باشد که انواع بازی(از قبیل فکری و جسمی) شاخه‌ای از آن محسوب می‌شود. در حقیقت می‌توان گفت بازی، نوعی سرگرمی با ویژگی های زیر است:

ـ هدفمند؛
ـ لذتبخش؛
ـ هیجان‌انگیز؛
ـ انتخاب آزادانه؛
ـ متناسب با سن کودک؛
ـ برانگیزاننده کنجکاوی و …

پژوهشگران و معلمان(فلسفه و کودک) برای بازی اهمیت خاص و ویژه‌ای قائل هستند. در صورتیکه بازی همه یا برخی از موارد زیر را بدنبال داشته باشد، «فکری» محسوب می‌شود:

ـ پیش‌بینی
ـ توانایی حل مسئله
ـ ایجاد کندوکاو فلسفی
ـ برانگیختن حس رقابت
ـ ایجاد خلاقیت و ابتکار
ـ بالا رفتن میزان یادگیری
ـ یافتن شباهت‌ها و تفاوت‌ها
ـ رشد ذهنی و مهارت فکری (دقت و تمرکز)
ـ ایجاد تشخیص، ارزیابی و انتخاب درست ایده‌ها
ـ به وجود آوردن حس همکاری مسئولیت‌پذیری و مشارکت
ـ مهارت ارتباط برقرار کردن (بین اشیاء، پدیده‌ها، کلمات و…)
ـ کشف قابلیت های خود و تقویت حواس ۵گانه(گفتاری، شنیداری و …)

بنابراین دامنه سرگرمی وسیع می‌باشد. به عنوان مثال گوش دادن محصولات صوتی، تماشای محصولات رسانه‌ای، بازدیدها، مطالعه کتب و .. از جمله سرگرمی ‌هایی می‌باشد که در صورت داشتن ویژگی های بازی و فراهم آوردن موجبات مذکور، جزء بازی های فکری محسوب خواهد شد.

منابع:

  1. آموزگار
  2. حوزه نت
  3. ویکی‌پدیا
  4. رسالت آموزش
  5. پرورش خلاقيت
  6. روش های پرورش خلاقیت
  7. آموزش ارزش های اخلاقی
  8. پرورش شخصیت در كودكان
  9. بازی کودک در اسلام، محمدصادق شجاعی. قم. مؤسسه بوستان کتاب.
  10. شکوهی، غلامحسین، مبانی و اصول آموزش و پرورش، (انتشارات آستان قدس رضوی)، ۱۳۶۸.
  11. باقری نوع پرست، خسرو، درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، دو جلد. انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۹.
  12. مؤلفان حوزه و دانشگاه، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن (۴ جلد)، تهران: انتشارات سمت و پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰.

باکس شناور "همچنین ببنید"

هجرت

مقاومت

مقاومت(opposition) در لغت؛ ایستادگی،  استقامت، پایداری و پافشاری(۱) و در اصطلاح و ادبیّاتِ سیاسی؛ ایستادگی در …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نه + سیزده =